Xroniki ürək çatışmazlığı

Ümumi məlumat

• Ürək çatışmazlığı (ÜÇ) diaqnostikası və xəstəliyə nəzarət ilkin və xüsusi xidmətlərin əməkdaşlığı əsasında həyata keçirilməlidir. 
• Exokardioqrafiya həyata keçirilməlidir.  Exokardioqrafiya vəziyyətə nəzarət etmək üçün uzun-müddətli dərman müalicəsinə başlayan xəstələr üçün tövsiyə edilir.  
• ÜÇ olan xəstələrdə diaqnoz və müalicəni çətinləşdirə bilən bir neçə hallar ola bilər. 
•   Məqsəd əsas səbəbi(ləri), məs, yüksək təzyiq, miokardial işemiya, valvulyar (qapaq) xəstəliyi və ya aritmiyanı araşdırmaqdır. Səbəb olan bütün xəstəlik və hallar müəyyən edilib müalicə edilməlidir. 
• Proqnoz və simptomlara gəldikdə isə, ikinci profilaktikada simptomların olmadığı mərhələdə və həmçinin yüksək riskli xəstələrdə ən vacib dərman qrupları  ACE inhibitorları, angiotensin-II reseptor antaqonistləri (həmçinin angiotensin reseptor blokatorlar, yəni ARB-lər"?>) və beta-blokatorları hesab edilir.
• Simptomları və proqnozu yaxşılaşdırmaq üçün dərman müalicəsi xəstənin yaxından izlənməsini tələb edir və bu, bir neçə ay davam edə bilər.

Ümumi

• ÜÇ ürəyin bədənin normal ehtiyaclarını ödəmək üçün lazım olan qan dövranımı təmin edə bilmədiyi mürəkkəb bir sindromdur. Disfunksiyaya müxtəlif ürək-damar xəstəlikləri (cədvəl) səbəb ola bilər, ən geniş yayılmış səbəblər olan kronar ürək xəstəliyi, yüksək təzyiq və valvulyar(qapaq) xəstəliyi tək və ya birləşmə şəklində ola bilər.
• Ürəyin qan vura bilməsəsi, qan dövranının pozulması xroniki hala gəldikdə, ürək funksiyasının daha da pisləşməsinə səbəb ola biləcək orqanizmdə neyrohormonal kompensasiya mexanizmlərini işə salır.
• ÜÇ simptomları Avropa əhalisinin 1-2%-nə təsir edir.
• Yaş artdıqca ÜÇ halları da çoxlaır. Xroniki ÜÇ 70 yaşdan yuxarı şəxslərin 10%-də müşahidə edilir. 80 yaşdan yuxarı şəxslərdə isə bu 50% təşkil edir. 65 yaşdan yuxarı şəxslərdə 5% olan bu rəqəm 8&#x2013 , 75 yaşdan yuxarı şəxslərdə 10%-dir. Bu xəstətliyin təsir etdiyi xəstələrin 50%-i 80 yaşdan yuxarı şəxslərdir. "?>
• ÜÇ-ə miyokardial daralmanın pozulması (sistolik ÜÇ; Azalan atım fraksiyalı ürək çatışmazlığı, AAFÜÇ) və ya ürək divarlarının sərtləşməsi (diastolik ÜÇ; Sabit atım fraksiyalı ürək çatışmazlığı, SAFÜÇ)  və ya əksər hallarda bunların hər ikisi eyni anda səbəb ola bilər.
• • Ümumi əhalidə, sistolik və diastolik ÜÇ nisbəti demək olar ki, eynidir. 
  • Yaşlı şəxslərdə ( 80 yaşdan yuxarı) isə diastolik ÜÇ daha geniş yayılmışdır. 
• Müalicə edilmədiyi təqdirdə, sistolik yoxsa diastolik disfunksiyanın səbəb olub-olmadığından asılı olmayaraq ÜÇ-ün nəticəsini müəyyən etmək çətin olur. 
•  ÜÇ-nın kəskin formasından (NÜHA III–IV; ) əziyyət çəkən xəstələrin 30-50 %-də, xəstəlik diaqnoz qoyulduqdan bir il sonra ölüm ilə nəticələnir. Xəstələrin çoxunda digər komorbidlər müşahidə edilir. 
•  Düzgün şəkildə aparılan farmakoloji müalicə simptomların azalmasına və xəstənin vəziyyətinin yaxşılaşmasına səbəb ola bilər. 
• Diaqnostika və xəstəliyə nəzarətin məqsədi aşağıdakılardır:
  •  mövcud vəziyyəti, əsas ürək xəstəliyi (xəstəliklərini) və həmçinin də sbəb olan xəstəlik və digər halları müəyyənləşdirmək
  •  çatışmazlığın mexanizmasını anlamaq
  • xəstələrin müayinə və müalicə üçün düzgün şəkildə mütəxəssisə yönləndirilməsi
    • Həmçinin baxın: Kəskin ürək çatışmazlığı .
  • düzgün dərman müalicəsinin prinsipləri:
    • proqnozun yaxşılaşması üçün dərman vasitələri
    • Simptomlar üçün dərman müalicəsi

 ÜÇ-nın səbəbləri və mexanizması

•  ÜÇ-a səbəb olan hallar aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir.
• Sistolik ÜÇ-da (Azalan atım fraksiyalı ürək çatışmazlığı, AAFÜÇ) miyokardial daralmaz pozulur. 
  • işemik kardiomiopatiya (koronar ürək xəstəliyi, yəni, KÜX)
  • Yüksək təzyiq
  • Valvulyar(qapaq) xəstəlik (aortal stenoz və və mitral qapaq çatışmazlığı daha geniş yayılmışdır)
  • Kardiomiopatiyalar (dilatasiyalı, hipertrofik, məhdudlaşdırıcı kardiomiopatiya)
  • aritmiya (sürətli qulaqcıq fibrilyasiyası [QF], davamlı taxikardiya)
• Diastolik ÜÇ-da (Sabit atım fraksiyalı ürək çatışmazlığı, SAFÜÇ) sol mədəciyin boşalması və/və ya qeyri-fəal elastikliyi və eyni zamanda diastola zamanı genişlənmə qabiliyyəti pozulur.
  • Yüksək təzyiq və ya yaş ilə əlaqədar sol mədəcik hipertrofiyası (SMH)
  • İşemik kardiomiopatiya (KÜX)
  • Məhdudlaşdırıcı kardiomiopatiya ( kardiak amiloidoz, hemokromatoz kimi maddələr mübadiləsi xəstəlikləri)

Ürək çatışmazlığına səbəb olan hallar

Ürək çatışmazlığının səbəbləri
Ən geniş yayılmış səbəblər(xəstələrin 80–90%-də )	KÜX, yüksək təzyiq və valvulyar xəstəlik,  tək və ya ikisi birlikdə
Nadir səbəblər	Miyokardial xəstəlik( kardiomiopatiya, miyokardit) Perikardial xəstəlik (daralma, effuziya) Anadangəlmə ürək xəstəliyi Davamlı taxikardiya Xroniki ağciyər xəstəliyi və nəfəs problemi Ağciyər emboliyası və ağciyərdə arteriyal yüksək təzyiq  arteriyavena fistulası Kardiak şiş Tamponada Anemiya Hipotiroidiszm, hipertiroidizm Kardiotoksik dərman vasitələri (yüksək dozada atrakslin olan, xərçəng əleyhinə dərman vasitələri )  Uzun-müddət həddən artıq spirtli içki istifadəsi Qanunsuz dərman vaistələri

ÜÇ-də müalicənin məqsədi

• Ölüm sayını azaltmaq
• Simptomlar və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması
• Profilaktik
  • Miyokardial zərərin artmasının qarşısını alamq
  • Simptomların pisləşməsinin qarşısını almaq
  •  Xəstəxanaya yerləşdirilmə ehtiyacının azaldılması

ÜÇ-ı durğunlaşdıran və ağırlaşdıran amillər

• Ürək-damar səbəblər
  • Miyokardial işemiya, qeyri-sabit stenokardiya
  • Taxikardiya(sürətli QF)
  • Bradiaritmiya (sinus düyününün zəifliyi sindroumu, AV blokadı)
  • Yüksək təzyiq
  • Ağciyər emboliyası
• Digər səbəblər
  • Pnevmoniya, sistemli infeksiya (sepsis) kimi viruslar
  • Anemiya
  • Hipertiroidizm və hipotiroidizm
  • Böyrək çatışmazlığı
  • Artıq çəki
  • Dərman terapiyası ilə bağlı problemlər
  • Kardiak dərman vasitələrinin düzgün şəkildə istifadə edilməməsi
  • QSİƏP-lərin həddən artıq və davamlı istifadəsi
  • verapamil, diltiazem, disopiramid kimi miokardial daralmanı azaldan dərmanlar (həmçinin də, müalicəyə yüksək doza ilə baladıqda beta-blockadlar )
  • Həddən artıq duz və ya maye qəbulu
  •  Həddən artıq spirtli içki istifadəsi
• Həmçinin baxın: cədvəl .

Diaqnoz

• ÜÇ diaqnozu qoymaq üçün tək bir simptom və ya nəticə kifayət etmir. ÜÇ diaqnozunu müəyyən etmək üçün ÜÇ ilə bağlı simptomlar, kliniki nəticələr və tomoqrafiya nəticələri hamısı nəzərə alınır. Xəstənin ilkin səhiyyə xidmətdə təmin edilməyən tomoqrafiya kimi xidmətlərə ehtiyacı olduğuna görə diaqnoz zamanı ixtisaslaşmış xidmət mərkəzi ilə əməkdaşlıq olduqca vacibdir. 
• Cədvələ baxın və.

ÜÇ-ın diaqnostika meyarı

Diaqnostika meyarı	Əlamət və meyarlar
1. Xəstədə ÜÇ-a xas simptomlar və ya yüksək təzyiq, koronar ürək xəstəliyi, miokardial infarkt, valvulyar xəstəlik kimi ÜÇ-a yol açan ürək xəstəlikləri var.	İstirahət zamnı dispne Yüngül güc hhərəkətləri və ya gündəlik hərəkətlər zamanı anormal yorğunluq
2. Xəstədə ÜÇ-a məxsus kliniki nəticələr var.	Taxikardiya Mədəcik ritminin sürətlənməsi Kardiomeqaliya və/və ya vena tıxanıqlığını göstərən döş qəfəsi rentgeni Şahdamarının artan vena təzyiqi (ŞVT) Periferik ödem Hepatomeqaliya EKQ nəticələrinin normal olmaması (hipertrofiya, Q dalğaları, aritmiya)  Yüksək natriuretik peptid konsentrasiyası  Kardiomeqaliya və/və ya vena tıxanıqlığını göstərən döş qəfəsi rentgeni
3. Ürəyin quruluş və/və ya fəaliyyət pozğunluğunu göstərək tomoqrafiyalar (exokardioqrafiya, radionuklid  ventrikuloqrafiya, MRT, son mədəciyin angioqrafiyası)

ÜÇ-nın kliniki diaqnostikası

ÜÇ-ün diaqnostikası		Nəzərə alınmalı olan digər xəstəlik və hallar
ÜÇ olduğunu göstərən	Olmadığını göstərən
Azalan hərəkət qabiliyyəti Ortopne(uzananda dispne) Anormal EKQ (SMH(sol), SMH(sağ), atriyal gərginlik, Q dalğaları, taxikardiya) Yüksək ŞVT Yüksək BNP və ya proBNP  Kardiomeqaliya və/və ya ağciyər tıxanıqlığını göstərən döş qəfəsi rentgeni Dərman müalicəsinə müsbət cavab (diyuretik)	Normal EKQ Normal BNP/proBNP Kliniki hərəkət testində normal fəaliyyət	Ağciyər xəstəliyi Böyrək xəstəliyi Anemiya Hipotiroidizm/hipertiroidizm Çox yuxarı yaş

Simptomları

• Hərəkət edərkən və ya istirahət edərkən dispne və ya anormal yorğunluq
  • Uzananda ortopne və öskürək
  • Hərəkət zamanı yaranan dispnenin xəstənin tarixçəsi və müayinəsi aparılarkən nəzərə alınmalı olan digər səbəbləri ola bilər. Digər səbəblərə daxildir: KÜX, xroniki ağciyər tıxanıqlığı xəstəliyi  (XATX) və ya astma, xroniki ağciyər emboliyası, artıq çəki, zəif fiziki hərəkətlər və ya yaşlanma.
• Kökəlmək və ya ödəm
  • Bunlar ayrı-ayrılıqda baş verdikdə diaqnoz qoymağa kömək etmir, lakin onları müalicənin monitorinqi üçün vacibdir. 
• İştahsızlıq kəskin sağ tərəf ÜÇ, askitin yaranması və qaraciyər və bağırsaq tıxanıqlığı ilə bağlı olur. 
• Kaxeksiya(yağ və əzələ toxumalarının itirilməsi) uzun müddət davam edən ÜÇ və zəif proqnozu göstərir. 

 Differensial diaqnozda problemlər

• Kəskin çəki artıqlığı (BKG adətən ≥ 35 kq/m²)
•  Zəif fiziki hərəkət və hərəkət azlığı
• əsas simptom olaraq həərkət zamanı dispneli KÜX
• topuqda şişə səbəb olan vena çatışmazlığı(şişin diyuretiklərlə azaldılması ÜÇ diaqnozuna uyğun gəlmir)
• XATX  və məşqin səbəb olduğu astma
• Ağciyər emboliyası və ağciyər yüksək təzyiqi

NYÜA təsnifatı

• Xroniki ÜÇ xəstəliyi olan şəxslərin ümumi fəaliyyət qabiliyyəti Nyo York Ürək Assosiasiyası təsnifatı(NYÜA təsnifatı) ilə təsvir edilir; cədvələ baxın .
• NYÜA təsnifatı ÜÇ-nın mərhələlərini və proqnozu göstərir. 
•  Xəstənin fəaliyyət qabiliyyəti xəstəliyin müxtəlif mərhələlərində dəyişir və xəstənin izlənməsi zamanı qeyd edilməli olan dərman və cihaz terapiyası ilə yaxşılaşdırıla bilər. 

NYÜA təsnifatı

NYÜA sinifləri	Simptomlar
NYÜA I	Fiziki fəaliyyətdə məhdudiyyətlər olmur. Exokardioqrafiya zamanı sol mədəcik disfunksiyası aşkar edilsə də gündəlik həyat fəaliyyətləri zamanı simptomlar yaranmır.
NYÜA II	Fiziki fəaliyyətdə məhdudiyyətlər olur. Gərgin fiziki hərəkətlər dispne və ya anormal yorğunluğa səbəb olur.
NYÜA III	Fiziki fəaliyyətdə ciddi məhdudiyyətlər olur. Fiziki hərəkətlərdən başqa hərəkətlər də dispne və ya yorğunluğa səbəb olur.
NYÜA IV	Bütün fiziki hərəkətlər simptomların yaranmasına səbəb olur. İstirahət zamanı da simptomlar yaran bilər.

Kliniki nəticələr

• Taxikardiya(> 90/dəq),qeyri-sabit ritm (QF, ektopik döyüntü)
• Yüksək ŞVT
  •  Xəstə oturarkən körpücük sümüyündən yuxarıdakı daxili qan damarı venasının şişməsi. Bəzi xəstələrdə anatomik səbəblər ŞVT-ni ölçməyi çətinləşdirə bilər. 
  • Yarı uzanıqlı vəziyyətdə olan xəstənin qaraciyəri küncünə yumşaq təzyiq göstərilərdə bunu ölçmək daha asan ola bilər. (hepatoyuqulyar refluks)
• 40 yaşdan yuxarı şəxslərdə üçüncü ürək səsi (mədəcik ritminin sürətlənməsi) sol mədəciyin doldurma təzyiqinin artdığını göstərir. Hərəkət etmək, yana doğru durmaq və ayaqların yuxarı qaldırılması üçüncü ürək səsini gücləndirir. 
• Mitral qapaq çatışmazlığı
• Hepatomeqaliya
  •  Qaraciyər qabırğanın altına doğru uzanır və palpasi zamanı yumşaq olur. 
• Digər etiologiyanın da səbəb ola bildiyi aşağı ətrafların iltihablı şişkinliyi
• Taxipnoe (> 20/dəq)
•  Ciddi və kəskin çatışmazlıq zamanı xışıltı və xırıltı eşidilir. 
  • Xırıltı və xışıltı ayrı ağciyər xəstəliyinə görə də meydana gəlmiş ola bilər. 

Əlavə müayinələr

EKQ

• İnfarkt nəticəsi (Q dalğaları)ilə bağlı dəyişikliklər və işemiya olduğunu göstərən ST-T dəyişiklikləri ÜÇ-nın da səbələrini göstərir. 
• Hipertrofiya (SMH(sol), SMH(sağ), atriyal gərginlik)
• LBBB, duration of the QRS complex > 120 ms
• Aritmiya (QF, ektopik döyüntülər, MT)
• Normal EKQ nəticəsi ÜÇ olmadığını göstərir. 

Laboratoriya testləri

• Differensial diaqnoza və ağırlaşdırıcı amillərin müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. 
•  prognosis.Çatışmazlığın səbəbini aşkarlaya və proqnozu təyin edə bilər. 
• Diaqnostika işi üçün vacib testlər aşağıdakılardır:
  • trombositli adi qan sayı
  • plazma kalium, natrium, kreatinin, QFS (hesablama maşını)
  • ALAT
  • acqarına plazma qlükoza, HbA_1c
  • CRZ
  • TSH
  • proBNP və ya BNP
  • troponin
  • lipidlər
  • Anemiya və ya dəmir çatışmazlığı tarixçəsi varsa, ferritin, transferritin reseptor (TfR)
  • kimyəvi sidik analizi.
•  İzlənilmə mərhələsində həyata keçirilməli olan laboratoriya testləri istifadə edilən dərman terapiyası və kmorbidlərdən asılıdır (Baxın: İzlənilmə)

Natriuretik peptidlər (BNP, proBNP və ANP)

• Artan atriyal və mədəciyin doldurma təzyiqi atriyal natriuretik peptid (ANP) və B-növ natriuretik peptidin (BNP) birləşməsini və buraxılmasını fəallaşdırır. 
•  Mədəciklərin ifraz etdiyi BNP-lərin yarı ömrü və bunun N-terminal fraqmenti ANP-dən daha uzun olur, buna görə də ANP diaqnostika işlərində istifadə edilmir. 
• BNP-in normal konsentrasiyası(< 100 pg/ml) və Nt-proBNP, yəni Beyin Natriuretik peptidin N-terminal prohormonu  (< 400 pg/ml) 90% əminliklə sistolik disfunksiya olmadığını göstərir. Mühim dərəcədə artan konsentrasiya ÜÇ olduğunu göstərir. Cədvələ baxın.
•  Pro-BNP konsentrasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha yüksək olur və yaş artdıqca konsentrasiya da artır. Buna görə də, laboratoriyalar müxtəlif yaşa və cinsə görə  ayrı-ayrılıqda istinad dəyərləri müəyyən edir. 
• BNP konsentrasiyası da yaş artdıqca artır və qadınlarda kişilərə nisbətən daha yuxarı olur. Lakin proBNP ilə müqayisədə fərq  daha azdır. 
• Cüzi miqdarda artan konsentrasiyalar diaqnozda müəyyən edilə bilmir. 
  • sağ mədəciyin təzyiqini artıran məs, astma, XATX və ağciyər emboliyası kimi hallarda BNP konsentrasiyası cüzi miqdarda artır.
  •  Cüzi artış  müxtəli etiologiya görə simptomları olmayan aortal stenoz, SMH(sol), böyrək çatışmazlığı, qaraciyər sirrozu, hipervolemiyada "?> da meydan gələ bilər. Sürətli aritmiya(QF) ANP və BNP konsentrasiyasını artırır. 
  • ÜÇ müalicəsində istifadə edilən yeni dərman vasitəsi, anqiotensin resptor blokadları(ARB) və neprilizin inhibitoru BNP konsentrasiyasını artırır. 
•  Çox yüksək BNp konsentrasiyası çatışmazlığın şiddətini və zəif proqnozu göstərir. 
•  Diaqnozdan əlavə BNP müalicəyə cavabın yoxlanılması üçün də istifadə edilə bilər.

ÜÇ diaqnozunda BNP və proBNP istifadəsi .  Diaqnoz kliniki nəticələr EKQ və döş qəfəsinin rentgeni əsasında müəyyən edilir.

BNP və proBNP konsentrasiyası	Şərh
*lazım gələrsə Exokardioqrafiya?> * İstinad dəyərlər  2016-cı ilESC qaydalarına əsaslanır. Şərh zamanı, laboratoriyada tətbiq edilən üsul, yaş və cinsə uyğun istinad dəyərləri nəzərə alınmalıdır.   ** lazım gələrsə, Exokardioqrafiya
BNP < 35 pg/ml proBNP < 125 pg/ml	Üç ehtimalı yoxdur; lsimptomların digər səbəblərini araşdırmaq lazımdır.
BNP ≥ 35 pg/ml proBNP ≥ 125 pg/ml	Əlavə araşdırmaya ehtiyac var ** Anormal və cüzi miqdarda artadn konsentrasiyalara aşağıda baxın.
Qeyri-normaı və ya cüzi miqdarda artan BNP/proBNP (“müəyyən edilə bilməyən”)
BNP 100–400 pg/ml proBNP 300–2 000 pg/ml	Qeyri-müəyyən diaqnoz; nəticələr kliniki simptomlarla bağlı olur və cins və yaşa uyğun istinad dəyərləri nəzərə alınmalıdır. Lakin adətən əlavə araşdırma lazım olur.   **.
BNP > 400 pg/ml Nt-proBNP > 2 000 pg/ml	Xroniki ÜÇ olma ehtimalı çoxdur* Əlavə araşdırma lazımdır**

Spirometriya

• Dispne olan xəstələrdə mütəmadi olaraq spirometriya həyata keçirilməlidir. 
• ÜÇ olan xəstədə müalicə tələb edən ağciyər xəstəliyi də ola bilər. 
•  Kliniki müayinə və döş qəfəsinin rentgeni zamanı ağciyər tıxanıqlığı aşkar edilərsə, bu, spirometriya həyata keçirilməzdən əvvəl müalicə edilməlidir. 

Tomoqrafiya

Döş qəfəsinin rentgeni

• Mümkün olarsa, döş qəfəsi rentgeni iki müstəvidə həyata keçirilməlidir.
• Kardiomeqaliya ürək siluetinin boğaz boşluğunun maksimum genişliyinə olan nisbətini ölçməklə hesablana bilər (kardio-torokal nisbət).
  •  0.5-dən yuxarı dərəcə qeyri-normaldır.
  • Kəskin ÜÇ zamanı kardiomeqaliya olmaya bilər.
• Ağciyər damarı tıxanıqlaığının qymətləndirilməsi nəticəsində aşağıdakılar aşkarlana bilər: xüsusilə yuxarı ağciyər nahiyəsində artan damar izləri, qabarıq ağciyər şirimları və Kerley B xətləri. 
•  Şiddətli ÜÇ-da rentgen şüaları toxumalar arası şiş(ikitərəfli dumanlı kölgə) və plevral girintidə maye göstərə bilər. 
• Xüsusilə xroniki ağciyər xəstəliyi (fibroz, yara izləri səbəbiylə digər dəyişikliklər olduqda yüngül damar tıxanıqlığının şərh edilməsi izolyasiyalı rentgen şüalarından çətin ola bilər.
• Döş qəfəsi rentgenin şərhi üçün baxın.

Exokardioqrafiya

• ÜÇ diaqnozunun təsdiq edilməsi üçün vacib görüntüləmə üsuludur. Xəstəliyin mexanizmasının və şiddətinin müyyənləşdirilməsinə də kömək edə bilər və adətən etiologiya barəsində zəruri məlumat verir  (baxın ).
• Xidmət qaydalarına əsasən, exokardioqrafiya ÜÇ diaqnozu olan bütün xəstələrdə tətbiq edilməlidir. Bu üsul tomoqrafiya nəticəsində əldə edilən məlumatlar artıq müəyyən edilən müalicə qərarını dəyişdirmədikdə istəyə bağlı həyata keçirilir (məs, şiddətli komorbidlərə görə, müalicə simptomlara uyğun olaraq aparılarsa)
• Exokardioqrafiya ÜÇ olan bütün gənc xəstələr üçün və çatışmazlığın etiologiya və ya kəskinliyi qeyri-müəyyən olan yaşlı xəstələrdə istifadə edilir. 
•  Exokardioqrafiya sistolik və diastolik ÜÇ-da fərqli olur.
  • Sistolik disfunksiyada (AAFÜÇ)sol mədəciyin atım fraksiyası (AF) 40-45%-dən az olduğu halda, diastolik disfunksiyada (SAFÜÇ) bu 45-50%-dən artıq olur. 
    • AF vuruş həcmi (VH= hr daralmada sol mədəcikdən çlxan qan həcmi) və sol mədəciyin son diastolik həcmi (SDH, son diastolik həcm)arasındakı nisbəti göstərir. 
  • Diastolik disfunksiyanın exokardioqrafiya ilə müəyyənləşdirilməsi daha mürəkkəbdir. Exokardioqrafiya normal sistolik funksiyanın (AF> 45–50%) göstərilməsindən əlavə qeyri-normal sol mədəcikboşalması və diastolik sərtliyi  (toxuma tomaqrafiyası, e/E’ ≥ 13 , E’ < 9 sm/s) son mədəcik kütləsindəki((SMKİ kişi ≥ 115 q/m², qadın ≥ 95 q/m²) və sol atriyal həcmdəki artışı (SMAH > 34 ml/m²) göstərmək üçün istifadə edilir.
•  Exokardioqrafiya  sol mədəciyin doldurulma təzyiqi və ağciyər artreriyası təzyiqinin bilavasitə hesablanmasına şərait yaradır. 

Mütəxəssis məsləhəti və araşdırmaların göstəriciləri

• Şiddətli ÜÇ diaqnozu ilkin səhiyyə xidmətində olan kliniki müayinələr ilə müəyyən edilə bilər, lakin çatışmazlığın mexanizmini daha dəqiq öyrənmək üçün xüsusi müayinələr(exokardioqrafiya) lazımdır.  Vəziyyət farmakoloji terapiya ilə sabitləşdikdə, təcili olaraq əlavə müayinələr aparmağa ehtiyac yoxdur. 
•  Yüngül xəstəlikdə, dəqiq diaqnoz qoymaq üçün tələsməyə ehtiyac yoxdur və diaqnostika prossesi sistemli şəkildə davam edə bilər; digər xəstəliklərin olmadığını müyyən etmək üçün laboratoriya və tomoqrafiya müayinələri ilə yanaşı fiziki müayinələr də həyata keçirilməlidir və farmakoloji terapiya həyata keçirilməlidir. 
•  Sol mədəciyin yüngül disfunksiyası zamanı simptomlar olmaya bilər, yalnız exokardioqrafiya vasitəsilə diaqnoz qoyula bilər. 
•   Xəstədə revaskularizaya, əməliyyat lazım olan valvulyar xəstəlik və ya elektrofizioloji nəzarət tələb edən aritmiyanın səbəb olduğu KÜX olmaehtimalı varsa vəziyyət və onun müalicəsi ilə bağlı mütəxssis məsləhəti lazım olur.
•  Ürək xəstəliyindən əlavə kliniki nəticələrdə diaqnozun qoyulması və müalicənin planlaşdırılmasını çətinləşdirən amillər də var. Bu hallarda da mütəxəssis məsləhətinə ehtiyac ola bilər. 
• Diaqnostik, dərmanın başlanması və müalicənin gedişatı zamanı həm xəstələr həm də həkimlər səbrli olmalıdır. Adətən bir neçə dəfə görüşmək lazım olur. İstirahət zamanı da simptomları olan qeyr-sabit ÜÇ-nın müalicəsi xəstəxana şəaritində başlamalıdır. (NYÜA  III-VI sinifləri, cədvəl). 

Sistolik ÜÇ-nın müalicəsi

Qeyri-farmakoloji müalicə

• Həyat tərzi ilə bağlı məlumat və məsləhətlər
  • Artıq çəkidən uzaq durmaq
  • Duz qəbulunun azaldılması
  • Mütəmadi məşq
  • Kəskin ÜÇ (NYÜA III–IV simptomları) zamanı maye qəbulunun azaldılması(1.5–2 l)
  • Siqaretin tərgidilməsi
  • Orta dərəcədə spirtli içki qəbulu
  •  Peyvəndlərin vurulması və davam etdirilməısi (pnevmokok, qrip)
• Ağırlaşdırıcı amillərə və mövcud xəstəliklərə nəzarət (məs, virus, anemiya, diabet, qalxanabənzər vəzin disfunksiyası, böyrək çatışmazlığı, XATX)
• Əsas səbəbin müalicəsi, məs, KÜX-də revaskulyarizasiya, klapan əməliyyatı, sinus ritmininin bərpası, kardiostimulyatorun daxil edilməsi
• Yerli səhiyyə sistemindəki xidmət zənciri vasitəsilə xəstənin maarifləndirilməsi və monitorinqinin əlaqələndirilməsi. Farmakoloji terapiya və xəstəliyin gedişatını izləmək üçün bir mütəxəssis tibb bacısının və evdə xidmətin olması.

Proqnozu yaxşılaçdırmaq üçün farmakoloji terapiya

Renin-anqiotensin-aldosteron (RAA) sisteminə təsir edən dərmanlar

• ACE inhibitorları və ARB-lər
  •  Hətta simptomların olmadığı xəstələrdə belə yüngül, orta və kəskin ÜÇ-da, miokardial infarktın səbəb olduğu ÜÇ-d proqnozu yaxşılaşdırır 
  • Duzun azaldılması və diuretiklər ACE inhibitorlarının təsirini daha da artırır.
  • Müalicəyə gec cavab verir. 
  • Əks təsirlərə görə, ACE inhibitorları uyğun hesab edilmədiyi təqdirdə, bunun əvəzinə ARB-lar istifadə edilə bilər;  onun ACE inhibitorları ilə eyni təsirə malik olduğu barədə elmi sübutılar var.
  • ARB və neprilizin inhibitorunun birləşməsi
    • Orta və kəskin ÜÇ-da proqnozu yaxşılaşdırır. 
•  Mineralokortikoid reseptor antaqonistlər (spironolakton və eplerenon)
  • ACE inhibitorları və beta-blokadları ilə birlikdə istifadə edildikdə kəskin sistolik ÜÇ-da (NYÜA III–IV)  proqnozu yaxşılaşdırır. 
  •  Ani ölüm halını azaldır.
  •  Hiperkalemiya, daha pis böyrək çatışmazlığına və aritmiya hallarının artmasına səbəb ola bilər. 

Simpatik sinir sisteminə təsir edən dərman vasitələri

• Beta-blokadlar
  • Yüngül, orta və kəskin ÜÇ-da proqnozu yaxşılaşdırır. 
  • Xüsusilə, işemik ürək xəstəliyi olan xəstələr beta-blokadlarından faydalana bilər. 
  • Müalicəyə cavab yavaş olur; Müalicənin başlanğıcında ÜÇ simptomları daha da pisləşə bilər. 
  • Ani ölümün qarşısını alır.

Simptomların dərman müalicəsi

•  Diuretiklər ağciyər tıxaıqlaığı və periferik şişdə simptomların müalicəsi üçün ən yaxşı vasitədir. Müalicəyə cavab fərdi olur və istifadə edilən dərman və preparatlardan asılı olaraq dərhal da meydana gələ bilər. Əvvəlcə lazım olan doza minimum effektiv dozalardan istifadə edilməli olduqda, müalicə terapiyası zamanı tələb olunan dozalardan çox olacaqdır.
• Proqnozu yaxşılaşdıran dərman müalicəsinə  (beta blokadlar və ACE inhibitorları) baxmayaraq, xəstədə sinus ritmində pozğunluq varsa və ürəyi 1 dəqiqə ərzində 75 dəfədən çox döyünürsə, sistolik ürək çatışmazlığı (NYÜA II–IV) olan xəstələrdə simptomların yaratdığı ÜÇ-ı azaltmaq üçün İvabradin istifadə edilə bilər. 
•  Beta blokadları nəticəsində müalicəyə cavab yetərli olmadığı halda, mədəcik ritmini düzəltmək və kəskin  ÜÇ-da (NYÜA III–IV) simptomları yaxşılaşdırmaq üçün digər dərman terapiyası ilə yanaşı Diqoksin istifadə edilə bilər. 
• Stenokardiya zamanı və aöciyər şişini müalicə edğtmək üçün kəskik mərhələdə ilkin tibbi yardım tədbiri olaraq nitratlar istifadə edilə bilər (baxın: kəskin ürək çatışmazlığının müalicəsi).
• Xəstədə ACE inhibitorları və ya ARB və beta-blokadları ilə düzgün şəkildə nəzarət edilməyən yüksək təzyiq varsa, kalsiyum kanalı blokadları olan amlodipin və felodipin istifadə edilə bilər. 

Diastolik ÜÇ

• Sol mədəciyin sistolik funksiyası demək olar ki eyni qalır (AF > 45–50%), lakin sol mədəciyin diastolik (SAFÜÇ) dodurması və boşalması sistemi pozulur. 
• Yalnız exokardioaqrafiya ilə təsdiqlənə bilər. 
• Diastolik disfunksiyas əsasən miyokardial işemiya ilə bağlı olur və sistolik disfunksiya ilə birlikdə meydana gəlir"?>.
•  SMH və artan fibroz (yüksək təzyiq, hipertrofik kardiomiopatiya, yaşlanan ürək) və ya miyokardial infiltrasiya( amiloidoz, hemakromatoz) ilə bağlı olaraq sərbəst şəkildə meydana gələ bilər. 
• SAFÜÇ qadınlarda və yaşlılarda sistolik disfunksiyadan daha çox yayılmışdır. 
• SAFÜÇ-ün əsas simptomu hərəkət edərkən yaranan dispne və aşağıdakılardır:
  • xəstə yaşlıdır (> 75 yaş) və ya işemik ürək xəstəliyi və ya yüksək təzyiqi var 
  • EKQ-də olan SMH(sol) əlamətləri
  • Sürətli ritm zamanı çatışmazlığın əlamətləri görülür( hərəkət, QF zamanı) 
  • Döş qəfəsinin rentgeni ürək ölçüsünün normal və ya normala yaxın olduğunu göstərir. 

Müalicəsi

• Məqsəd səbəb olan xəstəliyin müalicəsidir.
• Dərman müalicəsinin proqnoza təsiri və effektivliyi barəsində çox az elmi sübut var. 
• Dərman müalicəsinin prinsipləri, diuretiklər istisna olmaqla, sistolik ÜÇ-da olanlardan çox da fərqlənmir. 
•  Maye saxlanılması olduqda diuretiklər ən yaxşı vasitədir.
• Diuretiklərin təsiri fəal olaraq qiymətləndirilməsi və hipovolemiyanın( simptomlara başgicəllənmə, çaşqınlıq, taxikardiya daxildir) yaranmasının qarşısı alınmalıdır.
• Ürək ritmi beta-blokadlar ilə düzgün şəkildə azaldılmalıdır. 
• Sinus ritmini saxlamaq lazımdır
•  QF varsa, mədəcik ritminə beta bolakadlar ilə nəzarət edilməlidir və riskli qruplarda antikoaqulasiya ilə başlanılmalıdır.
•  ARB kandesartan və ACE inhibitoru perindopril simptomları azaldır lakin ölüm hallarında heç bir təsiri olmur. 
•  Diastolik disfunksiyada dərman müalicəsi sistolik disfunksiyanın dərman müalicəsində olduğu kimi simptomları və ya proqnozu yaxşılaşdırmır. 

ÜÇ-da dərman seçimi və istifadəsi

• 2016 ESC Qaydaları "?>

ACE inhibitorları və ARB-lər

• ACE inhibitorları anqiotensin II-nin formalaşmasının qarşısını alır və ARB-lər anqiotensinin II-nin reseptora (AT1 reseptoru) birləşməsinə maneə olur. 
• ÜÇ-nın kəskinliyindən asılı olmayaraq, bu vasitələr proqnozu yaxşılaşdırır və xəstaxanay yerləşdirilmı ehtimalını azaldır. 
• Vəziyyətin ağırlığından asılı olmayaraq, sol mədəcik disfunksiyası aşkar edilən və simptomların olmadığı xəstələr də daxil olmaqla bütün xəstələrdə istifadə edilməlidir. 
•  Müalicəyə ilkin olaraq ACE inhibitoru ilə başlanılır, lakin bunun ciddi əks təsirləriləri (əsasən ciddi öskürək) olduqda, ARB istifadə edilə bilər. 
• Başlanğıc doza davam etdirilən doza olaraq istifadə edilməməlidir. Hədəf doza isə  heç bir əks təsir olmadıqda sonuncu müayinələr əsasında müəyyən edilir. Dərman vasitələrinin dozası: cədvələ baxın. 
•  Bu hallarda müalicə aparıla bilməz: ACE inhibitoru və ya ARB-nin səbəb olduğu stenokardiya, ikitərəfli böyrək arteriyası stenozu olduqda,  hamiləlik və süd əmizdirmə dövründə. 
• Qanda əsas kreatinin konsentrasiyası > 220 µmol/l, kalium isə > 5.5 mmol/l olduqda, müalicəyə başlanılmamalıdı.r 
•  Müalicənin başlanılması üçün kreatinin səviyyəsi 160 µmol/l -də artıq olan kimi müvafiq tədbirlər görmək lazımdır və müalicənin kliniki və xəstəxana vəziyyətində başlanılması üçün fərdi yanaşma təmin edilməlidir. 
• Müalicə müddətində kalium konsentrasiyası 5.5 mmol/l-dən, kreatinin isə 220–250 µmol/l-dən aşağı olmalıdır. 

Dosage of ACE inhibitors and ARBs (mg/day)

Dərman	Başlanğıc doza	Saxlanılan/hədəflənən doza
ACE inhibitorları
Kaptopril	gündə üç dəfə 6.25 mq	gündə üç dəfə 50 mq
Enalapril	gündə iki dəfə 2.5 mq	gündə iki dəfə 20 mq
Lizinopril	gündə bir dəfə 2.5–5 mq	gündə bir dəfə 20 mq
Ramipril	gündə bir dəfə 2.5 mq	gündə iki dəfə 5 mq
Perindopril	gündə bir dəfə 2 mq	gündə bir dəfə 4 mq
ARB-lər
Kandesartan	gündə bir dəfə 4–8 mq	gündə bir dəfə 32 mq
Valsartan	gündə iki dəfə 40 mq	gündə iki dəfə 160 mq
Lozartan	gündə bir dəfə 50 mq	gündə bir dəfə 150 mq
Telmisartan	gündə bir dəfə 40 mq	gündə bir dəfə 80 mq
ARB və  neprilizin inhibitoru birlikdə
Sakubitril + valsartan	gündə iki dəfə49/51 mq	gündə iki dəfə97/103 mq

• Sistolik qan təzyiqinin 90-100mmHg olsa da, xəstədə yüksək təzyiqin yaratdığı, başgicəllənməsi və ya böyrək funksiyasını azalması kimi simptomlar olmadığı müddətdə müalicə davam etdirilir. 
• Müalicəyə cavabın monitorinqinə, xüsusilə də qısa boylu yaşlı qadınlarda kreatinin klirensinin müəyyənləşdirilməsi də daxildir. 
• Diuretiklər xəstəni ACE inhibitorlarının (və ARB-lər) yüksək təzyiq təsirlərinə qarşı həssaslaşdırır. Müalicənin başlanğıcında yüksək təzyiqin qarşısını almaq üçün, diuretik dozasını azaldılması və hətta bəzi vasitələrin qəbul edilməməsi düşünülə bilər. 
•  Yüksək doza adətən tədricən artırılmaqla müalicə davam edən müddətdə tətbiq edilir. Bir çox halda, doza heç bir problem olmadan 2-4 həftədən bir artırılır. Nəzarət altında saxlanılan hallarda isə, dozanın artırılması daha sürətli ola bilər. 
•  Əks təsirlər (əsasən yüksək təzyiq) varsa, xəstədə yüksək dozanın tətbiq edilməsi qeyri-mümkündür və hətta aşağı doza daha faydalı ola bilər"?>.
• Müalicənin başlanğıcında kreatinin və kalium konsentrasiyası mütəmadi olaraq yoxlanılmalıdır; kəskin ÜÇ-da ilk yoxlama müalicə başladıqdan sonra 4-7 gün arasında həyata keçirildir
  •  Kreeatinin konsentrasiyasının 20-30%-dən daha az artması adi haldır və müalicənin dayandırılmasına səbəb olmur. 
  •  Kreatinin konsentrasıyası başlanğıc səviyyədən 50%-dən daha çox artarsa və ya konsentrasiya 260 µmol/l-dən( bu hədd yaşlı və kiçik ölçülü qadınlar üçün daha aşağı olmalıdır, məs < 160–200 µmol/l)artıq olarsa, ACE inhibitorunun (və ya ARB) dozası yarıya qədər azaldılmalıdır. 
  • Dozanın azaldılmasına baxmayaraq kreatinin konsentrasiyası hələ də artmağa davam edərsə, müalicə müvəqqəti olaraq dayandırılmalı və böyrək funksiyasının pozulmasına gətirib çıxaran digər səbəblər araşdırılmalıdır. 
  • Bəzi hallarda, kreatinin konsentrasiyasının ciddi artışı böyrək arteriyası stenozu olduğunu göstərir. 
  • Böyrək xəstəliyi və kalium tərkibli diuretiklər, xüsusilə də, spironolakton hiperkalemiya riskini artırır. 
•  ACE inhibitorunun xüsusi əks təsirlərinə valvulyar çatışmazlıq və yükək təzyiq də daxildir. 
  •  Adətən kəskin valvulyar stenoz olduqda bu vasitələrdən istifadə edilmir. 
  • Lakin aortal stenozu olan xəstələrin əksəriyyəti müalicəyə aşağı doza ilə başlanılarsa və xəstə ortostatik simptomlara görə yoxlanılarsa, ACE inhibitorunu qəbul edə bilər."?>.
  • Aortal stenoz olduqda, aortal qapaqdakı problemin aradan qaldırılması (ya cərrahi ya da dəri altı üsulla) düşünülməlidir. 
•  ACE inhibitorlarının əks təsirlərinə dərman istifadəsindən hətta bir neçə ay sonra da meydana gələn öskürək (10-20%), yüksək təzyiq, hiperkalemiya və stenokardiya daxildir. 
•  Öskürək ACE inhibitorlarının istifadə edilməsinin qarşısını aldıqda, bunun yerinə ARBlər istifadə edilə bilər. Kliniki araşdırmalar sistolik disfunksiyanın müalicəsində ARB kandesartan və valsartanın ACE inhibitorları ilə eyni təsirə malki olduğunu göstərir. 
• Böyrək funksiyasının pozulması riski və hiperkelmiyanın yaranma ehtimalına görə, ACE inhibitorları, ARBlər və moneralokortikoid reseptor antaqonistlərin (spironolakton, eplerenon) birlikdə istifadəsi məsləhət görülmür. 
• ARB və neprilizin blokadının birləşməsi yeni dərman vasitəsi əmələ gətirir. Bunun geniş miqyasda istifadə edilməsi və uzun-müddətli təsirləri ilə bağlı çox təcrübə yoxdur.
• Müalicəyə mütəxəssis nəzarəti altında başlanılmalıdır.
  • Bu dərman vasitəsi AT₁ reseptorunu bloklaşayaraq anqiotensinin təsirlərinin və neprilizin vasitəsilə natriuretik peptidin parçalanmasının qarşısını alır. 
  • Neprilizin bradikinini də parçaladığına görə, neprilizin inhibitoru bradikinin konsentrasiyasına artışa gətirib çıxarır. Bu da, bradikininlə bağlı əks təsirlər (öskürək, stenokardiya) yarad bilər. Kliniki təcrübədə (PARADİGM-ÜÇ) bu təsirlər kiçikdir və nadir hallarda müalicənin dayandırılmasına səbəb olur. 
• Xüsusi hallarda, ağır simptomları və xüsusilə də, yüksək təzyiqi olan xəstələrdə ACE inhibitoru və ARBlər( ikili blokad) birlikdə isifadə edilə bilər. Bu müalicə mütəxəssi nəzarəti altında başlamalıdır. Kandesartan və valsartan (CHARM , ValHeFT) haqqında çox məlumat var. CHARM-da ACE inhibitoru və kandesartanın birlikdə istifadəsinin sol mədəcik funksiyasını azalan xəstədə (LVEF &lt; 40%) proqnozu yaxşılaşdırmışdır. ACE inhibitoru və ARB-nin birlikdə istifadəsi böyrək problemləri və hiperkalemiya riskini artırır. Bu ikili blokada aldosteron antaqonist də əlavə edilərsə, hiperkalemiya riski daha artacaq və böyrək funksiyası daha da pisləşəcəkdir (RALES , Ephesus)."?>

Beta-blokadlar

•  Etiologiyasından asılı olmayaraq, yüngül, orta və ya kəskin sistolik ÜÇ (NYÜA II–IV) olan bütün xəstələr istifadə edir.
• Miokardial infarktdan sonra simptomları olmayan sol mədəcik disfunksiyası zamanı da bete-blokad istifadə edilir. 
• Xəstə kliniki olaraq stabil vəziyyətdə olduqda, aşağı dozalı beta blokadların istifadəsinə  ACE inhibitorları (və ya ARB) və diuretiklərlə birlikdə başlanılır. 
•  Bu hallarda bu vasitə istifadə edilmir: bradikardia (ürək ritmi < 50–60/dəəq), aşağı təzyiq (< 90 mmHg) və ikinci və üçüncü dərəcəli AV bloku və bəzi hallarda kəskin astma.
•  Beta-blokadları simptomlazı azaldır və uzun-müddətli proqnozu yaxşılaşdırır. Bunlar xüsusilə də aritmiya ilə bağlı olan kardiak hadisələrin sayını azaldır. Beta blokadlar KÜX və ya yüksək təzyiqi olan xəstələr üçün daha faydalı olur.
•  Beta blokadların dozası xəstənin mütəmadi olaraq yoxlanılması ilə bir neçə həftədən bir artırıla bilər..

Beta blokadların dozası (mq/gün)

Beta-blokad	Sınaq dozası	Davam etdirilən doza		hədəf
Bisoprolol	1.25 mq	2.5 mq	5 mq	10 mq
Karvedilol	3.125 mq	6.25 mq	12.5 mq	50 mq
Metoprolol sukinat	12.5 mq	25 mq	50 mq	200 mq
Nebivolol	1.25 mq	2.5 mq	5 mq	10 mq

•  Simptomlar 1-2 ay sonra yavaş-yavaş yaxşılaşır. Müalicənin başlanğıcında ÜÇ simptomları daha da pisləşə bilər və bu zaman, diuertiklərin dozası müvəqqəti olaraq artırıla bilər. Diuretik dozasının azaldılmasına baxmayaraq, ÜÇ simptomları pisləşməyə davam edərsə, beta-blokadların dozası azaldıla bilər (əvvəlki dozaya qaytarılır)  və ÜÇ-nı pisləşdirən digər səbəblər araşdırılır.
• ÜÇ xəstələrində beta blokadların təsirləri və necə istifadə edilməsinə dair elmi sübutlar ancaq metaprolol, bisoprolol, karvidelol və nebivolol üçün var. 
• Beta bloadların səbəb olduğu əks təsirlər olan bradikardia və AV düyünün disfunksiyasına yaşlı xəstələrdə (> 75–80 yaş) tez-tez müşahidə edilir. 

İvabradin

• İvabradin sinoatriyal düyün kanalının qarşısını almaqla sinus ritmini azaldır. 
•  Sistolik ÜÇ NYÜA II–IV olan xəstələrdə İvabradin istifadə edilir. SHİFT-də,  ivabradin simptomları yüngülləşdirdi və ÜÇ-nın optimal standart müalicəsinə baxmayaraq (ACE inhibitoru və ya ARB beta blokatoru, spironolakton ilə birlikdə) ürək ritmi ≥70 /dəq və LVEF 35% olduqda sinus ritmi olan xəstələrdə plasebo ilə müqayisədə xəstəxanada müalicə edilmə ehtiyacını daha azaldır"?>. 
• Dərman vasitəsi QF-da ventrikulyar cavab ritmini azlatmır. 
•  İvabradin beta blokadları qeyri-sabit olan və ya effektiv beta blokadına baxmayaraq sürətli sinus ritmi olan olan xəstələrdə sabit sistolik ÜÇ(NYÜA II–IV) olan xəstələrdə istifadə edilə bilər. 
• Başlanğıc doza 5 mq × 2/gün olur (75 yaşdan yuxarı şəxslərdə 2.5 mq × 2 olur). 
• Sinoatriyal düyün xəstəliyi və AV düyün bloku olan və ya istirahət zamanı ürək ritmi 60/dəq( müalicə başlamazdan əvvəl) və ya kəskin dərəcə aşağı təzyiq 90/50 mmHg olan xəstələr üçün uyğun dərman vasitəsi deyil. 
• İvabradinin yan təsiri olaraq xəstələrin 14.5%-də işığa qarşı anormal həssaslıq (fosfhen) müşahidə edilir. Bunlar görmə sahəsinin məhdud bir sahəsində parlaqlığın müvəqqəti intensiv artımına aiddir. Fosfenlər  yüngül və ya orta dərəcədə olur və müalicə zamanı azalır. 

Diuretik və spironolakton

• Diuretik maye saxlanılması olduqda digər dərman vasitələri ilə birlikdə istifadə edilir. 
• Tiazidlər və furosemid böyrəklərdə natrium xloridin yenidən absorbsiyasınının qarşısını alır və beləliklə natrium və suyun ifrazı artır. Eyni zamanda, kalium və maqnezium ifrazını artırır və buna görə hipokalemiyaya, hipomaqnemiyaya, həmçinin hipokloraemik alkaloza səbəb ola bilər. Buna görə qan elektrolitləri müalicənin əvvəlində və hər doza dəyişdikdən sonra yoxlanılmalıdır.
• Maye tutma həddindən artıq olmadıqda və böyrək funksiyası normal olduqda müalicəyə tiazidlə başlamaq olar. 
• Diuretiklərin dozası: cədvələ baxın .

Diuretiklərin başlanğıc və davam edən dozası (mq/gün)

Diuretiklər	Başlanğıc doza	Davam etdirilən doza
* ACE inhibitoru və ARB ilə birlikdə istifadə edildikdə lazım olan doza (**  ACE inhibitoru/ARB istifadə edilmədikdə lazım olan doza)
İnyeksiya məhlulu olan diuretik
Furosemid	20–40 mq	40–250 mq
Tiazid
Hidroxloroiazid	25 mq	50 mq
İndapamid	2.5 mq	2.5–5 mq
Metolazon	1.25 mq	2.5 mg
Kalium tərkibli diuretik *
Amilorid	2.5 mq	20 mq
Triamteren	25 mq	100 mq
Spironolakton	12.5 mq (25 mq**)	50 mq (100 mq**)
Eplerenon	12.5 mq	50 mq

• Maksimum hidroklorotiazid dozası 50 mq təşkil edir və normal olaraq bundna artıq olunmamalıdır. Daha yüksək bir dozaya ehtiyac varsa, böyrək çatışmazlığında daha effektiv olduğu üçün furosemid təyin olunmalıdır (kreatinin> 180-200 mkmol / l və ya kreatinin klirensi [GFR] <30 ml / dəq).
• Lazım gələrsə, tiazid və furosemid kəskin maye tutulması halında birləşdirilə bilər.
• Xəstədə bir ACE inhibitoru və beta-blokadla maksimum müalicəyə baxmayaraq ağır simptomlar varsa (NYÜA III – IV), spironolakton (və ya eplerenon) də rejimə əlavə edilə bilər.
  • Xəstə hipokalemiya şübhəsi varsa və kaliumun dəyişdirilməsinə ehtiyac olarsa, spironolakton yüngül ÜÇ (NYÜA II əlamətləri) üçün də yaxşı bir seçimdir. 
  • Spironolakton dozası gündəlik 25 mq-dan artıq olmazsa, hiperkalekimya riski də aşağı olur"?>.
  • Spironolakton yaşlı xəstələrdə və ya böyrək çatışmazlığında istifadə edildikdə ehtiyatlı olmaq lazımdır. Gündəlik 12.5–25 mq-lıq doza kifayətdir. Kalium və kreatinin doza dəyişikliyindən 1-2 həftə sonra və hər 2-3 ayda bir dəfə yoxlanılmalıdır.
  • Yüngül ÜÇ-da spironolaktonın rolu tam şəkildə bilinmir. 
• Bütün diuretiklər qanda kreatinini və sidik turşusu konsentrasiyasını cüzi miqdarda artırır. 
•  Kreatinin konsentrasiyasında ciddi dərəcədə artım diuretik dozasının yüksək və dehidrasiyanın çox olduğunu göstərə bilər.
  •  Hipovolemiya əlamətlərinə qan təzyiqində azalma, ürək ritmində artış, ayrılan boyun damarları və adətən artan hemokrit və kreatinin konsentrasiyası daxildir. 
  • Xəstə qeyri-normal yorğunluq və halsızlığa meyllilikdən(ortostatizm) şikayət edə bilər. 
•  Diuretik istifadəsinə başladıqda, xəstələrə diuretiklərin səbəb olduğu heperurikemiya və podaqranın yaranma ehtimalı və həmçinin də həyata keçirilməli profilaktik pəhriz rejimi haqqında məlumat verilməlidir. 
  • Kəskin podaqra müalicəsində, kəskin simptomların müalicəsi üçün iltihab əleyhinə dərmanlar istifadə edilməlidir. 
  • Bir il ərzində kəskin podaqra ağrıları olarsa və qanda sidik turşusu konsentrasiyayı yuxarı oalrsa, xəstənin böyrək funksiyasına uyğun olaraq müəyyən edilən doza oli allopurinol istifadə edilməlidir. 
• Kəskin ÜÇ-da hiponatremiyaya duz azığı yox maye tutulması səbəb olur. Natrium konsentrasiyası təxmini130–135 mmol/l olur. Hiponatremiya mayenin məhdudlaşdırılması ilə müalicə edilə bilər. Pəhrizə duzun əlavə edilməsi mayə tutulmasını artırır. 
•  ÜÇ sabit mərhələdə olduqda, maye tutulmasının yaranmasının qarşısını almaq üçün lazım olan aşağı dozalı diuretik istifadə edilməlidir. Lakin diuretik ehtiyacı çatışmazlığın kəskinliyinə uyğun olaraq dəyişir. Lazım olan diuretik dozanı maye qəbulu və bədəndən itirilən maye miqdarı, məs, həddən artıq tərləmə, qusma və ya ishal ilə, müəyyən edir. 
  •  Lazım olan diuretik doza mütəmadi çəki monitorinqi, şiş dərəcəsinin kliniki müayinəsi və dispne əsasında müəyyən edilir. 
  •  Xəstəyə onun çəkisini mütəmadi olaraq izləmək, şişi izləmək və diuretik dozanı əvvəlcədən müəyyən edilmiş həddə saxlamaq tapşırıla bilər.
• ÜÇ zamanı ixtisaslaşmış tibb bacısı ilə əməkdaşlıq nəticələrin yaxşılaşmasına səbəb olur. 
• Diuretik terapiyaya baxmayaraq xəstənin çəkisi artmaqda davam edirsə, şiş pisləşir və dispne davam edərsə, ÜÇ müalicəsi, xəstəxana müayinələri və əlavə dərman müalicəsi, məsələn, venadaxili diuretiklər və inotropların  yenidən ətraflı qiymətləndirməsi lazım ola bilər.( baxın:Kəskin ürək çatışmazlığı)

Diqoksin

•  Beta-blokadlar ritmə kifayət qədər nəzarət edə bilmədikdə mədəciyin cavab ritmini yavaşlatmaq üçün  QF olan xəstələrdə Diqoksin istifadə edilir. 
• Kəskin simptomlar (NYÜA III–IV) davam edərsə və hələ də digər təsirli dərman vasitələri istifadə edilirsə sinus ritmini normallaşdırmaq üçün Diqoksin istifadə edilə bilər. 
•  Diqoksin ölüm sayını azaltmır, lakin xəstəxanaya yerləşdirilmə ehtimalını azaldır. 
• Müalicə dozası aşağı olmalıdır. Gündəlik 0.125 mq doza kifayət edir. Yaşlı, boyu balaca xəstələrdə və böyrək funksiyasında pozğunluq olan xəstələrdə doza daha da az ola bilər, məs gündəlik 0.0624 mq. 
• Qandakı Diqoksin  konsentrasiyası müalicə zamanı və dərman dozaları dəyişdirildikdə və böyrək çatışmazlığı aşkar edildikdə yoxlanılmalıdır. Hədəf qan konsentrasiyası təxminən 0.6-1.1 nmol / l bir molyar konsentrasiyaya bərabər olan 0.5-0.9 nq / ml təşkil edir.
• Xəstədə ikinci və ya üçüncü dərəcəli AV bloku, hipertrofik tıxanmış kardiomiopatiya və ya VPV sindoorum olduqda Diqoksin istifadə edilməməlidir. 
• Diqoksin konsentrasiyası və/və ya effektivliyinə böyrək çatışmazlığı, hipokaliemiya və müxtəlif dərman vasitələri (məsələn, amiodaron, quinidin, propafenon, kalsium-kanal blokadları, spironolakton, eritromisin, omeprazol, tetrasilinlər, itrakonazol) təsir göstərə bilər.
• Toksiklik əlamətinə aşağıdakılar daxildir: anoreksiya və ürək bulatntısı, çaşqınlıq, başağrısı və bradiaritmiya. Zəhərlənmə şübhəsi olarsa Kreatinin səviyyəsi, o cümlədən GFR və diqoksin konsentrasiyayı yoxlanılmalıdır. Konsentrasiya > 0.9 ng/ml olarsa əks təsir riski artır."?>

Antikoaqulantlar və aspirin

• Varfarinli antikoaqulyasiya, tomoqrafiya və ya arterial emboliya tarixçəsi ilə aşkar edilən intrakardiak trombozun daimi və ya paroksismal QF olan xəstələr üçün məsləhət görülür.
• Antikoaqulyasiya xəstədə tromboemboliya riski olarsa tövsiyə edilir (sol mədciyin zəif daralması olan ÜÇ, yuxarı yaş &gt; 75 yaş, yüksək təzyiq, diabet)"?> 
• Kardiomeqaliya və zəif AF (<30-35%) tromboemboliya riski ilə əlaqələndirilir, lakin bu xəstə qrupunda antikoaqulyasiyanın faydası ilə bağlı bu günə qədər ətraflı tədqiqatlar  aparılmamışdır. Antikoaqulyasiya nəzərdən keçirildikdə, xəstənin həm tromboembolik, həm də qanaxma  riski həmişə nəzərə alınmalıdır.
• Tromboembolik və qanaxma risklərinin dəyərləndirilməsi   üçün CHA₂DS₂-VASc və HAS-BLED nəticələri məsləhət görülür.
• Varfarin terapiyası uğursuz olarsa və xəstədə böyrək çatışmazlığı yoxdursa (GFR <30 ml / dəq), QF ilə əlaqəli tromboemboliya riski ilə əlaqəli  ağız yolu ilə qəbul edilən yeni antikoaqulyantlardan olan trombin inhibitorları və FXa inhibitorlarının araşdırılması lazım ola bilər. Müalicə fərdi olaraq düşünülməlidir və xəstə ilə danışıqlar aparılmalıdır.
• Aspirin, varfarin qədər təsirli deyil. ACE inhibitorlarının faydalı təsirlərinə maneə törədə bilər və ÜÇ-da müntəzəm istifadəsi düzgün deyil. Ancaq xəstədə KÜX və ya aterosklerozun digər əlamətləri varsa, aspirin gündə 75-100 mq dozada təyin edilməlidir.

ÜÇ müalicəsində istifadə edilməməli dərman vasitələri

• QSİƏPlərin davaml istifadəsi
  •  Böyrək xəstəliyində, QSİƏP istifadəsindən tamamilə uzaq durmaq lazımdır (Bunlar ACE inhibitorlarl və ARBlərin o cümlədən diuretiklərin təsirini azaldır)
  • Koksib: digər iltihab əleyhinə drəmanlarda oluğu kimi ziyanverici təsirləri var
• Sistemli qlükokortikoidlər (maye tutulması)
• Kalsiyum kanalı blokadları,verapamil və diltiazem
• Aritmiya əleyhinə dərmanlar (poriaritmiya ehtimalı, mənfi inotropik təsir)
• Glitazon qrupunun antidiyabetik dərmanları (mayenin tutulması)
• Trisiklik antidepresantlar (proaritmiya riski)
• Kardiotoksik təsiri olan sitotoksik dərmanlar (antrasiklinlər, trastuzumab kimi)

ÜÇ-da QF-nın müalicəsi

• Elektrikli kardioversiya, demək olar ki, hər zaman xüsusən də farmakoloji tədbirlərlə nəzarət edilə bilməyən sürətli ventrikulyar reaksiya ilə əlaqədardırsa QF-nın yeni başladığı xəstələr üçün tövsiyə olunur. 
• Əgər QF 48 saatdan çox davam edirsə və ya onun etiologiyası məlum deyilsə, xəstə əvvəlcə antikoaqulyasiya olunmalı və antikoaqulyasiya ən azı 3 həftə müalicə siyahısında olduqdan  (INR 2.0-3.0) sonra karkardioversiya tətbiq edilməlidir.
  • ITəcili hallarda, atriyal əlavədə və ya sol mədəcikdə tromb aşkar edilmədiyi təqdirdə (transoesophageal exokardiyografi tələb olunur) halda, kardioversiya daha əvvəl LMWH ilə birlikdə aparıla bilər.
• ÜÇ olan xəstələrdə AQ-a ritm nəzarəti ilə müqayisədə sinus ritminin bərpası və saxlanılması ilə bağlı elmi sübut demək olar ki, yoxdur. 
  • QF zamanı xəstənin hiss etdiyi simptomlar müalicə qərarının verilməsinə kömək edə bilər.
  •  Bəzi xəstələr sinus ritmi və AQ simptomları arasında heç bir fərq olmadığını bildirirlər. 
  • . Bəzi xəstələrdə, QF halları ÜÇ-nın pisləşməsinə və hətta ağciyər ödəminə gətirib çıxara bilər. Bu hal əsasən ventrikulyar dolmanın ürək divarlarındakı sərtlik səbəbilə pozulması müşahid edilən diastolik ÜÇ-da meydana gələ bilər.
•  Sistolik ÜÇ-da sinus ritminin saxlanılması üçün tək uyğun dərman vasitəsi amiodaron hesab edilir, çünki digər aritmiya vasitələri (məs, quinidin, dizopiramid,flekainid, propafenon) sol mədəciyin daralmasını azalda bilər və ölüm riskini artıra bilər. 
•  Amiodaren müalicəsi zamanı əks təsirlərin(qalxanabənzər vəz, ağciyər, qaraciyər və sinir sisteminin disfunksiyası) olması ehtimalına görə xəstə mütəmatidi olaraq yoxlanılmalıdır və gündəlik doza mümkün qədər aşağı, məsələm, gündə 100-200mq olmalıdır. 
• Seçilmiş hallarda, sinus ritmini saxlamaq üçün katater ablasiyası tətbiq edilə bilər.
• QF daimi ritm olaraq qaldıqda, ürək ritmi beta blokadlar və lazım gələrsə diqoksin vasitəsilə azaldılmalıdır. Məqsəd hərəkətsiz halda ürək rtiminin dəqiqədə 60-100 olmasıdır. 

Kardiostimulyator müalicəsi

• Baxın
•  Bəzi hallarda, ÜÇ-nın pisləşməsinin səbəbi yavaş QF və ya AV lokadları kimi bradiaritmiya ola bilər. Bradiaritmiyanın müalicəsi üçün lazım olan əlamətlər ÜÇ-da da görülə bilər. 
• ÜÇ olan xəstələrin üçdə birində intraventrikulyar keçirmə qüsuru və sol mədəciyin qeyri-sinxron miyokard daralması olduğu hesablanmışdır.
  • Bəzi xəstələrdə qeyri-sinxron daralma sağ mədəcik və koronar sinusu (birmədəcikli ritm, ürək çatışmazlığı kardiostimulyatoru) vasitəsilə fərqli tərəflərdə yerləşən ayrı qurğuşunlar ilə vuran olan sol və sağ mədəciklərin olduğu kardiostimulyatror müalicəsi ilə düzəldilə bilər. 
  • Ürək çatışmazlığı kardiostimulyatoru (həmçinin ürək rezonxronizasiya terapiyası, ÜRT adlanır) proqnozu yaxşılaşdıra və düzgün seçilmiş xəstələrdə simptomları yüngülləşdirə bilər.
• Optimal tibbi terapiyaya baxmayaraq simptomatik olan və EKQ ilə LBBB və QRS müddətinin ≥ 140 ms uzadılmasını göstərən NYÜA II-IV sinif xəstələri, kardiostimulyator terapiyasının mümkünlüyünü qiymətləndirmək üçün kardioloqa göndərilməlidir. Ürək çatışmazlığı kardiostimulyatoru QRS kompleksi həddindən artıq geniş olduqda, eni ≥150 sm olduqda,  digər damardaxili keçirmə pozğunluqlarında da həyata keçirilə bilir. Xəstənin kardiostimulyator terapiyasına uyğunluğu exokardioqrafiya ilə təyin edilir.
• VF səbəbilə reanimasiyaya düşən və ya ritm monitorinqi zamanı həyati təhlükəsi olan aritmiya aşkarlanan (ambulator Holter monitorinqi və ya xəstəxana palatasındakı telemetriya) xəstə, implantat kardioverzion defibrilyatoruna(İKD) ehtiyacın qiymətləndirilməsi üçün elektrofizioloqa müraciət edilməlidir.
  • Artıq ÜÇ xəstələri üçün həm təkmədəcik ritmini həm də defibrilyator funksiyasını təmin edən qurğular (ÜRT-D = ürək rezonkronizasiyası terapiya-defibrilyatoru) mövcuddur.

Yaşlılarda ÜÇ-nın müalicəsi

• Yaşlı xəstələrdə komorbidlər və ÜÇ müalicəsinin həyata keçirilməsinə maneə olan və bir biri ilə əlaqədə olan dərman müalicələri olur. 
  • Bunlardan ən çox yayılanı, böyrək çatışmazlığı, XATX, 2-ci növ diabet, anemiya və QSİƏP istifadəsi tələb edən oynaq şikayətləridir. 
•  Proqnozu yaxşılaşdıran bütün dərmanların kliniki qaydada göstərilən dozada qəbul edilməsi mümkün deyil. Müalicə əsasən simptomlara uyğun həyata keçirilir. 
•  Kiçik ölçülü yaşlı bir xəstədə hətta kreatinin konsentrasiyasındakı kiçik bir artım böyrək funksiyasının pozulmasına işarə edə bilər, məsələn, 120-130 µmol/ kreatininin səviyyəsi GFR səviyyəsinin<30 ml / dəq (Kalkulyator)olduğunu göstərə bilər.
• ACE inhibitorları(ARBlər yaşlı xəstələrdə hiperkalemiya və böyrək funksiyasının pozulmasına səbəb ola bilər. 
• Diqoksin səviyyəsinin terapevtik həddən çox olması və aritmiya və ötürmə qüsurlarının artması ehtimalı daha yüksəkdir.
• Beta blokadları ötürücülük qüsuruna səbəb ola bilər. 
• Nitratlar və digər damargenişləndirici dərmanlar çox dərman istifadə edən yaşlı xəstələrdə yıxılma riskini artırır.
•  Yaşlı xəstələr adətən ağrı kəsici istifadə edir. Özbaşına istifadə edilən iltihab əleyhinə dərmanlar böyrək funksiyasının pozulmasına və maye tutulmasına və həmçinin də ürək damar xəstəliklərinin artmasına səbəb ola bilər. 
• ÜÇ-nı durğunlaşdıran və ağırlaşdıran amillər bölməsinə baxın.

Pisləşən ÜÇ və ya müalicəyə davamlı ÜÇ-a nəzarət

• ÜÇ-da müalicəyə cavabın zəif olmasına müxtəlif amillər təsir göstərə bilər.
  • Farmakoloji müalicə araşdırmalarda effektiv olduğu təsdiqlənən dozaya qədər qaldırılmamalıdır.
  • Kliniki əlamətlər əsasında qoyulan diaqnoz yalnış ola bilər, ÜÇ mexanizmi dəyişmiş və ya tam başa düşülməmiş ola bilər. "?>
  • Xəstədə yeni xəstəlik meydana gəlmiş ola bilər və ya ÜÇ müalicəsinin effektivliyini azaldan yeni müalicə ola bilər. 
  •  Müxtəlif səbəblərə görə müalicənin həyata keçirilməsi ilə bağlı problemlər ola bilər (ÜÇ-nı durğunlaşdıran və ağırlaşdıran amillər bölməsinə baxın).
  • Kliniki əlamətlər əsasında qoyulan diaqnoz yalnış ola bilər, ÜÇ mexanizmi dəyişmiş və ya tam başa düşülməmiş ola bilər. 
• Pisləşən ÜÇ-nın aydın və müalicə edilə bilən səbələri müəyyən edilmədikdə, xəstə müvafiq nəzarət üçün xəstəxənaya getməlidir  (Baxın: Kəskin ürək çatışmazlığı).
• Maye saxlanılması ilk olaraq venadaxili diuretik vasitəsilə ilə müalicə edilməlidir (məs, furosemid).
•  Lakin, çox təsirli diuretik müalicəsi ÜÇ-nın pisləşməsinə səbəb olarsa və nəticədə susuzluq yaranarsa, müalicə üsulu yenidən maye qəbulu  ola bilər.
  • Belə hallarda, inotropik dərman vasitələrinin qəbulu da vacib ola bilər. (Baxın: Kəskin ürək çatışmazlığı).

Xəstənin maarifləndirilməsi və özünə qulluq

•  Xəstələrin müalicə və özünə xidmət tədbirlərinə cəlb edilməsi vəziyyəti nəzarətdə saxlamağa və pisləşən simptomları müəyyən etməyə kömək edə bilər. Yaxşı həyata keçirilən özünə qulluq xəstəxanaya yerləşdirilmə ehtimalını azaldır və proqnozu yaxşılaşdırır. 
• Xəstəyə aşağıdakı simptomlarla bağlı vəziyyətə nəzarət etmək tövsiyə edilə bilər:
  • hərəkət zamanı yaranan dispne (Buna hansı hərəkət səbəb olur?)
  • uzananda və ya gecə yaranan dispne, gecə öskürmə
  • səhər yeməyindən əvvəl özünü çəkmək
  • abdominal ağrı, abdominal şişkinlik və iştahsızlıq
•  Xəstələrə onun xəstəlikləri və onları müalicə etmək üçün istifadə edilən dərman terapiyası haqqında və ağırlaşdırıcı faktorlar və xəstəxanada qalmaq haqqında sadə yazılı məlumat verilməlidir 
• Vəziyyət pisləşərsə və ya susuzluq əlamətləri olarsa nə ediləcəyi ilə bağlı tədbirlər planı tərtib edilməlidir.
•  Xəstəyə əvvəlcədən müyyən edilmiş diuretiklərin (furosemid) dozasını necə müəyyən edəcəyi barəsində məsləhət verilməlidir, məsələn: bir neçə gün ərzində 1-2 kilo kökəldikdə əlavə 20 mq furosemid istifadə edilə bilər. Lakin, kökəlmə prossesi davam edərsə, müalicə rejimi təcili olaraq dəyişdirilə bilər. 
  • Kəskin ÜÇ zamanı, diuretik müalicə ilə yanaşı mayə məhdudiyyəti də olmalıdır. Lakin bunu ev şəraitində etmək çətindir və nadir hallarda xəstələr gündəlik maye qəbulunu 1.5-2.0 litrə qədər azaldır. 
•  Müxtəlif dərmanlardan ibarət olan müalicənin həyata keçirilməsini sürətləndirmək üçün müxtəlif dərman qutuları var. 

Xəstənin izlənilməsi

• Yeni və həmçinin kəskin və ya qeyri-sabit ÜÇ diaqnozu üçün hər 2-4 həftədən bir ziyarət həyata keçirilir. ÜÇ-nın şiddəti və xəstədə olan simptomlar əlavə ziyarətlərin tezliyini müəyyən edir. Bəzi ziyarətlər xüsusi olaraq hazırlanmış tibb bacısı tərəfindən və ya telefon yolu ilə həyata keçirilə bilər.  Ziyarət zamanı, xəstədən simptomlar, hərəkət qabiliyyəti və çəki dəyişikliyi soruşulmalıdır. Xəstənin qeyd etdiyi simptomlar və kliniki nəticələr arasında hər hansı bir ziddiyyət olmadıqda proBNP və ya BNP müəyyən edilə bilər. 
•  Mütəmadı ziyarətlər zamanı aşağıdakılardan ən azı biri yoxlanılmalıdır: trombositli qan sayı, plazma natrium, kalium, kreatinin və qlükoza və EKQ. Uarfarin istifadə edən xəstələrdə İNR yoxlanılmalıdır. Dəmir çatışmazlığı müəyyən edilməlidir və ferritin və transferritin reseptoor(TfR) konsentrasiya ilə nəzarət edilən dəmir terapiyasının effektivliyi yoxlanılmalıdır. Doza dəyişdirilərsə, böyrəyin funksiyası pozulubsa və ya diqoksin konsentrasiyasına təsir edən yeni dərman vasitəsinə başlanılıbsa qanda diqoksin konsentrasiyası yoxlanılmalıdır. (baxın: Diqoksin)
• ÜÇ-nın etiologiyası qeyri müəyyən olarsa və ya müalicəyə cavab gözləniləndən daha pisdirsə onda kardioloq məsləhəti və exokardioqrafiyaya ehtiyac olur. 
•  Dərman müalicəsi başlandıqda, doza həmişə aşağı olur, onlar mütəmadi olaraq yoxlanılmalıdır və xəstənin vəziyyətinə uyğun olaraq təyin edilməlidir. Əksər hallarda, xəstəxanadan çıxdıqdan bir neçə həftə (bir ay) sonra ACE inhibitorları (ARB) və beta blokadlarının dozasının tədricən artırılması mümkündür. Müalicə yaxşı nəticə verərsə, diuretiklərin dozası azaldıla bilər. 
•  İxtisaslaşmış xidmət və ilkin xidmət arasında, xüsusilə də kəskin ÜÇ olan xəstələr üçün əməkdaşlıq olmalıdır. Həyata keçirilən xidmətlər və xəstələr üçün dərman vasitəsi və müalicə ilə bağlı məsürətli məlumat mübadiləsi həyata keçirilməlidir. 

Son müalicə

• Çox effektiv müalicələrə baxmayaraq ÜÇ-nın səbəb olduğu simptomlar hələ də davam edərsə, müalicəvi və simptomları aradan qaldıran prosedurlar həyata keçirilə bilmirsə, müalicə üçün ən yaxşı sakitləşdirici terapiya üsulu seçilməlidir. 
  • Xərçəngin palliativ müalicəsi məqaləsində qeyd edilən prinsiplər tətbiq edilə bilər. 
•  ÜÇ üçün olan əsas dərman terapiyası(diuretiklər, ürək itminə nəzarət edən dərmanlar) dayandırılmamalıdır, çünki bunlar adətən simptomların azalmasına kömək edir. 
• Əsas ehtiyaclar yerinə yetirilməlidir, susuzluq azaldılmalıdır
• Narahatlıq və ağrı azaldan dərmanlar(opioidlər) istifadə edilməlidir. 
• Xəstədə İmplantat kardioverzion-defibrilyator varsa, onu söndürmək üçün xəstə ilə danışmaq lazımdır.

Müvafiq mənbələr

• Koxran icmalı
• Digər elmi xülasələr
• Kliniki qaydalar
•  
•  
•  
•  
•  
• Ədəbiyyat
•  

Lenzen MJ, Scholte op Reimer WJ, Boersma E, Vantrimpont PJ, Follath F, Swedberg K, Cleland J, Komajda M. Differences between patients with a preserved and a depressed left ventricular function: a report from the EuroHeart Failure Survey. Eur Heart J 2004 Jul;25(14):1214-20. Owan TE, Hodge DO, Herges RM et al. Trends in prevalence and outcome of heart failure with preserved ejection fraction. N Engl J Med 2006;355(3):251-9. Bhatia RS, Tu JV, Lee DS et al. Outcome of heart failure with preserved ejection fraction in a population-based study. N Engl J Med 2006;355(3):260-9. Hsich EM, Grau-Sepulveda MV, Hernandez AF et al. Relationship between sex, ejection fraction, and B-type natriuretic peptide levels in patients hospitalized with heart failure and associations with inhospital outcomes: findings from the Get With The Guideline-Heart Failure Registry. Am Heart J 2013;166(6):1063-1071.e3. Ponikowski P, Voors AA, Anker SD et al. 2016 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure: The Task Force for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure of the European Society of Cardiology (ESC)Developed with the special contribution of the Heart Failure Association (HFA) of the ESC. Eur Heart J 2016;37(27):2129-200. McMurray JJ, Packer M, Desai AS et al. Angiotensin-neprilysin inhibition versus enalapril in heart failure. N Engl J Med 2014;371(11):993-1004. Meta-analysis Global Group in Chronic Heart Failure (MAGGIC).. The survival of patients with heart failure with preserved or reduced left ventricular ejection fraction: an individual patient data meta-analysis. Eur Heart J 2012;33(14):1750-7. Cleland JG, Abraham WT, Linde C et al. An individual patient meta-analysis of five randomized trials assessing the effects of cardiac resynchronization therapy on morbidity and mortality in patients with symptomatic heart failure. Eur Heart J 2013;34(46):3547-56. Packer M, Poole-Wilson PA, Armstrong PW, Cleland JG, Horowitz JD, Massie BM, Rydén L, Thygesen K, Uretsky BF. Comparative effects of low and high doses of the angiotensin-converting enzyme inhibitor, lisinopril, on morbidity and mortality in chronic heart failure. ATLAS Study Group. Circulation 1999 Dec 7;100(23):2312-8. Cox NL, Abdul-Hamid AR, Mulley GP. Why deny ACE inhibitors to patients with aortic stenosis? Lancet 1998 Jul 11;352(9122):111-2. McMurray JJ, Ostergren J, Swedberg K, Granger CB, Held P, Michelson EL, Olofsson B, Yusuf S, Pfeffer MA, CHARM Investigators and Committees. Effects of candesartan in patients with chronic heart failure and reduced left-ventricular systolic function taking angiotensin-converting-enzyme inhibitors: the CHARM-Added trial. Lancet 2003 Sep 6;362(9386):767-71. Pitt B, Zannad F, Remme WJ, Cody R, Castaigne A, Perez A, Palensky J, Wittes J. The effect of spironolactone on morbidity and mortality in patients with severe heart failure. Randomized Aldactone Evaluation Study Investigators. N Engl J Med 1999 Sep 2;341(10):709-17. The effect of digoxin on mortality and morbidity in patients with heart failure. The Digitalis Investigation Group. N Engl J Med 1997 Feb 20;336(8):525-33. Swedberg K, Komajda M, Böhm M et al. Ivabradine and outcomes in chronic heart failure (SHIFT): a randomised placebo-controlled study. Lancet 2010;376(9744):875-85. "?>