Qida zəhərlənməsi

Əhəmiyyətli məlumatlar

• Xəstəliyin müalicəsi əgər səbəb olan qidanın nə olduğu bilinmirsə, botulizmə işarə edən simptomlar istisna olmaqla simptomatikdir. Qida zəhərlənməsinin səbəbi məlum olduqda yenidən müalicəyə ehtiyac duyulur.
• Məqsəd epidemiyanın qarşısını almaq və səbəbini açıqlamaqdır.
  • Nəcis nümunələri (bakteriya və ya nəcisli patogenlər üçün nuklein turşusunun aşkarlanması testi) indeks hallarında və simptomları olan və ya olmayan şəxslərdən götürülməlidir. Böyük bir epidemiya halında nəcis nümunələri Salmonella, Shigella, Campylobacter, Yersinia, Clostridium perfringens, Staphylococcus aureus və Bacillus cereus, həmçinin viral agentlər üçün yoxlanılmalıdır. Viral infeksiyanı nuklein turşusu aşkarlama texnologiyaları ilə sınaqdan keçirmək mümkündür, məs. norovirus testi.
  • Şübhəli və su yolu yoluxma əmələ gətirən epidemiya və ya böyük bir qrup insanın məruz qaldığı epidemiya varsa nəcis nümunələri müayinədən keçirilir. Hədəf qrupları və seçilmiş şəxslərin sayı laboratoriya və ya ətraf mühit  məsələləri üzrə məsul qurumlar vasitəsilə müəyyənləşdirilməlidir.
  • Şübhəli qida maddəsindən nümunə götürülməlidir.

İzah

• Qida zəhərlənməsinə bakteriya, bakterial toksin (lər) və ya viruslar səbəb olur. Simptomlar adətən çirklənmiş qida qəbul etdikdən dərhal sonra, yəni 24 saat ərzində meydana çıxır. Salmonella və Campylobacter ilə əlaqəli hallarda inkubasiya müddəti daha uzun ola bilər.

Etiologiya və simptomlar

• Qida zəhərlənməsinin ən çox yayılmış səbəbləri:
  • bakteriyalar: Clostridium perfringens, Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Salmonella və Campylobacter
  • viruslar: qida və ya su ilə yoluxma yayan epidemiyalara ən çox səbəb olan norovirus, rotavirus, adenovirus, astrovirus (calicivirus)"?>
  • digər agentlər və naməlum səbəblər (hazırda əksər hallarda).
• Nuklein turşusunun aşkarlanmasına əsaslanan testlərin artması EHEC infeksiyalarının sayı artmasını göstərir. EHEC həmçinin bu halların sayının artmasına təsir göstərir.
• Xaricdən gətirilən qidalardan zəhərlənmə halları, əksər hallarda Salmonella növlərindən qaynaqlanır.
  • Qida zəhərlənməsinə səbəb olan agentlər coğrafi mövqeyə görə fərqlənir.
• Bakteriyaların yaratdığı ən geniş yayılmış qida zəhərlənməsinin simptomları üçün cədvələ baxın "?>.
•  

Botulizm

• Torpaq tipli bakteriya olan Clostridium botulinum səbəb olur, nadir hallarda baş verir və ağır olur.
• Qida zəhərlənməsi ilə gələn botulizmin mümkün mənbələrinə evdən hazırlanmış konservləşdirilmiş ət və balıq qidaları, tərəvəz, ət və ət məhsulları, balıq və balıq məhsulları, hətta pasterizə edilmiş yerkökü suyu daxildir.
• Yorğunluq, başgicəllənmə və ağızın qurululuğunu əhatə edən simptom toksini qəbul etdikdən sonra 12-36 saat ərzində başlayır. Eyni zamanda və ya 3 gün ərzində nevroloji simptomlar artır: görmə ilə bağlı simptomlar, udqunma çətinliyi və sürətlə irəliləyən əzələ zəifliyi.
• Toz və bal, ilkin botulizminin mümkün səbəbləri olaraq təyin edilmişdir. İnfeksiya mədə-bağırsaq traktında toksinlər əmələ gətirir.
• GI traktına təsir göstərən simptomlar olmur.
• Diferensial diaqnoza poliradikulit, polio, ensefalit və miyasteniya gravislərini aid edilir.
• Xəstəlik nadir olsa da, bilmək və təyin etmək vacibdir, çünki erkən müalicə (antitoksin, köməkçi tənəffüs) xəstənin həyatını xilas edə bilər.

Ümumi bakteriyaların səbəb olduğu qida zəhərlənmələrinin simptomları

	Stafilokok aureus	Klostridium perfringens	Bacillus sereus	Salmonella
Başlanğıc	Kəskin	Kəskin	Kəskin	Adətən kəskin
İnkubasiya müddəti	3–4(1–6) saat	10–12 (– 20) saat	8–16 saat	6–72 saat
Qusma	Demək olar ki, hər zaman	Nadir hallarda	Nadir hallarda	Tez-tez
Diareya	Ağır	Ağır	Ağır	Yayılmış
Qarın ağrısı	Orta	Ağır	Ağır	Orta
Qızdırma	Adətən olmur	Yayılmamışdır	Yayılmamışdır	Yayılmış
Xəstəlik hissi	Ağır, kəskin	Orta	Orta	Yayılmış
Oynaqlarda ağrı	Olmur	Olmur	Olmur	Baş verə bilər
Simptomların davam etmə müddəti	5–12 saat	6–24 saat	6–24 saat	Bir-neçə gün

ABŞ-da təxmini illik qida zəhərlənmələrinin sayı 76 milyon təşkil edir. Bunlardan 325 000-i xəstəxanada müalicə alıb və ölənlərin təxmin edilən sayı 5 000 nəfərdir. Bacillus sereus 100 Klostridium botulinum, qidadan qaynaqlanan 100 Brucella spp 50 Campylobacter spp 80 Klostridium perfringens 100 EHEC 85 Listeria monocytogenes 99 Salmonella Typhi 80 Digər Salmonella növləri 95 Shigella spp 20 Staphylococcus aureus 100 Streptococci, qidadan qaynaqlanan 100 Vibrios  50–90 Yersinia enterocolitica 90 "?> 

Tarixçə

• Simptomların başlanmasının dəqiq vaxtı.
• Simptomların təsviri: ishal, qusma, qızdırma, xəstəlik hissi, ağrılar.
• Səyahət tarixi: son həftələrdə xaricdə olma
• 24 saat ərzində qəbul edilən qidalar.
  • Yeyilmiş qida; onu kim hazırlayıb?
  • Yemək harada yeyilib?
  • Başqa kimlər və neçə nəfər həmin yeməkdən yeyib?
  • Onlardan neçəsi xəstədir?
  • Hansı yeməkdən pasient şübhələnirt?
• Xəstə iş yerində Salmonella yayılması riski olan qrupa aiddirmi?
  • Yeyinti sənayesinin mütəxəssisləri
  • Tibb işçiləri
  • Məktəb uşaqları
  • Gündüz bağçada olan uşaqlar
• Yaşla (yenidoğulmuşlar və yaşlılar daha həssasdır) və xəstənin xroniki xəstəlikləri ilə əlaqədar qida zəhərlənmələrinin ağırlığı.

Müalicə

• Qəbul edilmiş qida miqdarının ən azı üçdə biri miqdarında maye qəbul etmək.
• İstirahət; 1-2 gün ərzində xəstəlik davam etdikdə
• Maye müalicəsinə əlavə olaraq davamlı ishalın simptomatik müalicəsi
• Salmonella və ya Kampilobakteriya şübhəsi varsa, yeni doğulmuş, yaşlı və xroniki xəstələr üçün antimikrobiyal dərman müalicəsini nəzərdən keçirin. Şigelloz həmişə antimikrobik dərmanlarla müalicə olunur. Müalicə ilə bağlı təfərrüatlar üçün baxın.
• EHEC infeksiyası şübhəsi varsa, hemolitik-uraemik sindrom riski səbəbindən antimikrobiyal dərman müalicəsi tövsiyə edilmir. Tualet gigiyenası ilə bağlı tövsiyələr: Nəcisdən sonra qidalara toxunmazdan əvvəl əllər isti su və sabunla yuyulmalıdır. Əllər birdəfəlik kağız salfetlər ilə qurulanmalıdır və bu ishal bitənədək davam etməlidir. Yeni norovirus variantları 2–8 həftə ərzində nəcisdə ifraz olunur. Xəstə digər şəxslər üçün yemək hazırlamamalıdır. Mümkün risk qruplarına aid olanlar, simptomları olan şəxslər əlavə 2–14 gün iş / məktəb / bağçadan kənarlaşdırılmalıdır. Risk qrupuna aid şəxs bakteriya xəstəliyinin daşıyıcısı olaraq təyin olunarsa, lazım olduqda bu müddətlər uzadıla bilər. "?>

• Tualet gigiyenası ilə bağlı tövsiyələr: Nəcisdən sonra qidalara toxunmazdan əvvəl əllər isti su və sabunla yuyulmalıdır. Əllər birdəfəlik kağız salfetlər ilə qurulanmalıdır və bu ishal bitənədək davam etməlidir. .Norovirus ifrazı təxminən bir ay davam edir.
• Xəstə digər şəxslər üçün yemək hazırlamamalıdır. 
• Yoluxucu infeksiyanın ötürülməsi üçün xüsusi risklər yaradanlar, salmonella, şigella və ya EHEC aşkar edilmədikdə iki simptomsuz gündən sonra işə qayıda bilərlər. Bu mikrobların daşıyıcıları test nəticələri mənfi olmayanadək işə qayıtmamalıdırlar.
• Nəcis nümunəsindən əvvəl antimikrobiyal dərman müalicəsi aparılmır.

Epidemiyanın səbəbini aydınlaşdırmaq

• Epidemiyaların necə araşdırılacağına dair yerli təlimatlar müvafiq orqanlar vasitəsilə əldə edilə bilər. Bunları öyrənin.
• Daha böyük qrup xəstələnmə baş verdikdə və ya bir epidemiya şübhəsi olduqda, yerli ilkin yardım xidmətləri rəhbərinə və ya yoluxucu xəstəliklərə cavabdeh olan məmura dərhal müraciət edilməlidir (iş saatları xaricində də). Məsul tibb işçisi vəziyyəti qiymətləndirmək və araşdırmaları davam etdirmək və epidemiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün səlahiyyətli orqanlara müvafiq bildiriş vermək üçün cavabdehdir. Praktikada, ictimai səhiyyə müfəttişi ümumiyyətlə yemək və ya su nümunələrini, ilkin tibbi yardım klinikasındakı pasientə aid nümunələri  götürür.
• İnfeksiyanın əsas mənbəyinin ictimai yemək yerləri, al-apar qida zonaları və ya mağaza olduğu şübhəsi varsa, məsul tibb işçisi bu yerlə əlaqə saxlayır.
• Xəstələrin tarixçəsi müəyyən mikrob və ya qida maddəsi ilə bağlı məlumat verə bilər. Ümumi yoluxdurucu vasitələr heyvan zülalını ehtiva edən və soyuq təqdim edilən qidalardır:
  • zəif qızdırılan və ya dondurulmuş ət və ya balıq
  • kəsilmiş soyuq ət, toyuq
  • ilbiz, istiridyə
  • lobya, salat, sous və dondurulmuş giləmeyvə
  • yumurta və mayonez
  • süd məhsulları, qənnadı məmulatları
  • bayramda idxal olunmuş ət, ət məhsulları və pendir
• Bu qidalardan bakterioloji və / və ya virusoloji müayinələr üçün nümunə olaraq götürülməlidir.
• Qidalara əlavə olaraq yoxlanışa qida vasitələri və qab-qacaq da daxil edilməlidir.
  • Əllər: yaralar, kəsiklər; infeksiya nümunələri
  • Mümkün simptomlar: infeksiyanın yayılması ehtimalı olduqda qida vasitələri kənarlaşdırılmalıdır.
  • Əşyalar: bıçaqlar, kəsmə taxtaları, dəsmallar, qida doğrama maşınları və s.
• Nəcis nümunələri ishal xəstəliyindən əziyyət çəkən ən azı bir neçə şəxsdən alınmalıdır.

Müvafiq səlahiyyətli orqanlara bildiriş

• Müvafiq səlahiyyətli orqanlara bildiriş, yerli qaydalara uyğun olaraq, şübhəli və təsdiqlənmiş qida ilə əlaqəli epidemiyalarda edilməlidir. Bəzi qida zəhərlənmələri (məsələn, EHEC, şigella, tifo, paratif və botulizm) tək hallarda rast gəlinsə belə məlumat verilə bilər.

Caul EO. Viral gastroenteritis: small round structured viruses, caliciviruses and astroviruses. Part II. The epidemiological perspective. J Clin Pathol 1996 Dec;49(12):959-64. Sheth AN, Wiersma P, Atrubin D, Dubey V, Zink D, Skinner G, Doerr F, Juliao P, Gonzalez G, Burnett C, Drenzek C, Shuler C, Austin J, Ellis A, Maslanka S, Sobel J. International outbreak of severe botulism with prolonged toxemia caused by commercial carrot juice. Clin Infect Dis 2008 Nov 15;47(10):1245-51. Mead PS, Slutsker L, Dietz V, McCaig LF, Bresee JS, Shapiro C, Griffin PM, Tauxe RV. Food-related illness and death in the United States. Emerg Infect Dis 1999 Sep-Oct;5(5):607-25. "?>