Ürəkbulanma və qusma

EBM Klinik protokolları

27.04.2018 • Sonuncu dəyişiklik 28.06.2017

Editors

Əsaslar

Kəskin ürək bulanmasının ən çox yayılmış səbəbi kəskin qastroenteritdir. Xəstədə paralel sulu ishal, qarın spazmı və qızdırma olur. Bənzər xəstəlik, ehtimal ki, xəstə ilə yaxın təmasda olan şəxslərdə olur.
Bulantı təcili müalicəyə ehtiyac yaradan vəziyyətə səbəb ola bilər: miokardial infarkt, hipoqlikemiya, ketoasidoz, pankreatit, mədə-bağırsaq obstruksiyası, appendisit, meningit və ya digər ağır infeksiya (pnevmoniya, septikemiya), artan kəllədaxili təzyiq, kəskin serebrovaskulyar pozğunluq və ya intoksikasiya.
Bulantının digər səbəblərinə epilepsiya, hamiləlik, radioterapiya, dərmanlar (məsələn, bir çox antimikrobiyal maddələr, opioidlər, sitostatik dərmanlar), hepatit (məsələn, hepatit A), tirotoksikoz, otogen səbəblər və qastrit daxildir.
Ambulator müalicədə rast gəlinən uzun və ya təkrarlanan ürək bulanmasının ümumi səbəbləri migren və bulimiya, stress və müxtəlif psixi pozğunluqlardır.

Yalnız ürək bulanması hissi var yaxud qusursunuz?
Simptomlar yeməklə əlaqəlidir?
Qusmanın tərkibi
Əvvəlki xəstəliklər, dərman və alkoqol istifadəsi
Hamiləlik?
Başlanğıcda bulantı və qusma, qastroenterit, labirintik vertigo və somatik səbəblərə xasdır.
Uzun müddət davam edən simptomlar adətən metabolik səbəb, xroniki xəstəlik və ya psixogen mənşəli olduğunu göstərir.
Uşaqlarda və yaşlılarda ürək bulanması və qusma bir çox bakterial infeksiyanın (otit media, sətəlcəm, sidik yollarının infeksiyası) əlaməti ola bilər.

Qızdırma, sistemik simptomlar, susuzluq, istəmədən çəki itkisi, sarılıq
Qarın palpasiyası: halsızlıq, palpasiya kütlələri
Qarın auskultasiyası: yüksək səsli bağırsaq səsləri (bağırsaq tıxanması, iskemiya)
Ürəyin və ağciyərlərin auskultasiyası
Nevroloji müayinə (meningit, nistagmus, optik fundi, birtərəfli simptomlar)

Ürəkbulanma və qusma - diaqnostik işarələr
Simptomlar	Ən çox ehtimal olunan diaqnozlar	Fərqli diaqnozun nəzərə alınması
Baş ağrısı	Migren	Serebrovaskulyar pozğunluqlar, meningit, ensefalit
Dönən vertigo	Xoşxassəli vertigo V estibulyar neyron Ménière xəstəliyi	TIA/intraserebral qanaxma
Qızdırma	(Kəskin) infeksiya Septisemiya	Meningit
İshal	Qastroenterit Qida zəhərlənməsi
Qarın ağrısı	Mədə xorası Qastrit	Pankreatiti Miyokardial infarkt Sətəlcəm
Döş qəfəsində ağrı	Miyokardial infarkt	Oesofagit Sətəlcəm
Nevroloji simptomlar və işarələr	Serebovaskulyar pozğunluq Digər səbəblərə görə artan kəllədaxili təzyiq
Təzəlikcə başlamış yaxud dəyişmiş müalicə	Dərman preparatı səbəbindən yaranmış ürəkbulanma və qusma

Əvvəlki ürəkbulanma olmadan qəfil qusma, kəllədaxili təzyiqin artması ilə əlaqələndirilə bilər.
Dehidrasiya və kilo itkisi üzvi bir xəstəlik olduğunu göstərir.
Səhər bulantı və qusma erkən hamiləlik, spirtli qastrit, artan kəllədaxili təzyiq və uremiya tipik əlamətdir.
Yeməkdən sonra qusmaq pilorik tıxanıqlığı (mədə və ya onikibarmaq bağırsaq xorası, karsinoma), qaraciyər və ya öd problemlərini və ya psixogen bir səbəbi (bulimiya) göstərir.
İrihəcmli qusma halları proksimal bağırsaq tıxanıqlığını göstərir.
Hematemez, qanaxma xorası, kəskin mədə mukozasının zədələnməsi, Mallory-Weiss xorası və ya qida borusu problemləri olmasını göstərir.
Fekal qusma distal bağırsaq tıxanıqlığından qaynaqlanır.
Səyahət tarixçəsi, nəticədə yoluxucu etiologiyayanın tapılmasına kömək edir. Kəskin hepatitin əlamətlərinə iştahsızlıq və ürək bulanması daxildir. Bulantı və qusma giardiasisin kardinal əlamətləri ola bilər.
Laktoza qarşı dözümsüzlük xüsusilə gənclərdə bağırsaq simptomları olmayan ürəkbulanma və qusma kimi görünə bilər.
Pasiyentin qəbul etdiyi dərman səbəbindən (nitrofurantoin, sulfasalazine, imidazollar, eritromisin, tetrasiklin, metformin, tramadol, digər opioidlər, antidement dərmanları, SSRI dərmanları, zəhərli konsentrasiyalarda digoksin).
Ümumi vəziyyət dəyişməzsə, simptomlar psixogen mənşəli ola bilər.

İlk öncə xəstəxanaya yerləşdirib-yerləşdirməməyi nəzərə alın.
Əgər pasiyent xəstəxanaya yerləşdirilməyibsə, kliniki əlamət və tarixçəyə uyğun olaraq aşağıdakı sınaqları keçirin:
- Xüsusilə yaşlılarda, CRP, plazma qlükoza, sidik amilaza (damcı testi), EKQ və sidik testi
Uzun müddət davam edən simptomlarda (əvvəlki hallara əlavə olaraq)
- Trombosit sayı, plazma kreatinin, kalium, natrium, ALT, qələvi fosfataza, TSH, dərman konsentrasiyası ilə əsas qan sayı, məsələn, serum digoxin

Bağırsaq tıxanıqlığı şübhəsi olduğu təqdirdə qarının düz rentgenoqrafiyası (qusma, ağrı, şişkinlik, yüksək bağırsaq səsləri)

Metoklopramid
- Doza
  - Ə.s.. 10 mg × 3
  - Dəstəkləyici kimi 10 mg × 1–3 (şəfqətli istifadə üçün xüsusi icazə tələb oluna bilər)
  - I.m. 5–10 mg × 1–3
- Extrapiramidal simptomlar mənfi təsir kimi xüsusilə gənc pasiyentlərdə baş verə bilər.
Proxlorperazin (xüsusilə vestibulyar ürək bulanması və vertiqo)
- Doza: ə.s. 5-10 mq × 3, ehtiyac olduqda migren süpozituar olaraq (şəfqətli istifadə üçün xüsusi icazə tələb oluna bilər) 25 mq × 1
- Mənfi təsirə ekstrapiramidal simptomlar və xüsusilə yaşlı pasiyentlərdə ortostatik hipotenziya daxildir.

Baxın.
Skoplamin
- Səyahətə çıxmazdan 5-6 saat əvvəl 1 ədəd, təsiri 72 saat davam edir.
Antihistaminlər
- Siklizin 50 mq yaxud meklozin 25 mq tablet

Analjeziklər i.v., i.s., supozituar və ya p.o.
- Diklofenak 75 mq 15 dəq- 2 saat i.v.
- Bir neçə iltihab əleyhinə dərmanlar supozituar kimi mövcuddur.
- Metamizol və pitofenon birləşməsi, supozituar kimi i.m. ya da yavaş-yavaş i.v. (qan analizindəki mümkün dəyişikliklər xüsusilə uzun müddət istifadə edilərkən nəzərə alınmalıdır)

Haloperidol
- Başlanğıc olaraq axşamlar 0.5 mq × 2 və ya 2 mq
- Zəruri hallarda metoklopramid əlavə edilə bilər"?>.
Morfini oksikodonla əvəz etmək kömək edə bilər.