Nəcisi saxlaya bilməmək

Əsaslar

• Əgər uzun sürməzsə və ya rekurrent deyilsə kəskin qastroenteritlə əlaqədar olan nəcisi saxlaya bilməmək proktoloji müayinələr üçün göstəriş deyil.
• Çox zaman nəcisi saxlaya bilməmək xəstə tərəfindən spontan məlumat verilmədiyi üçün anorektal problemləri olan bütün pasiyentlərdən bu barədə aktiv surətdə soruşun. 

Epidemiologiya

•  Ümumiyyətlə, nəcisi saxlaya bilməməyin ümumi populyasiyada prevalentliyinin təqribən 2-3% olması məlumat verilir.Finlandiyada əhali arasında aparılmış bir sorğuya əsasən 5%-ə qədər böyüklər ayda ən azı iki dəfə baş verən nəcisi saxlaya bilməmək simptomlarından əziyyət çəkmişlər.
• Bu simptomlar ən çox yaşlı şəxslərdə rast gəlinir, lakin pasiyentlərin əhəmiyyətli dərəcədə olan nisbəti əmək qabiliyyətli yaşdadır.

Etiologiya

• Kəskin infeksion ishal 
• Koprostaz (nəcisi "daşma" tipli saxlaya bilməmək) 
• İşlədici dərman vasitələrinin ifrat qəbulu  (yaşlı şəxslərdə çox rast gəlinir)
• Anal sfinkterin zədələnmələri 
  • Əməliyyatlar: anal fistula, anusun dilatasiyası 
  • Doğuş
  • Çanaq sümüklərinini sınıqları və digər birbaşa zədələnmələr 
• Düz bağırsağın prolapsı 
• Düz bağırsağın invaginasiyası 
• Anorektal şişlər 
• Anadangəlmə inkişaf qüsurları 
• Nevroloji xəstəliklər: baş beyin infarktının qalıq nəticələri, dağınıq skleroz, tetraplegiya, fəqərəarası disk yırtığı, demensiya 
• Proktit, kolit
• İdiopatik (neyrogen) 

Müayinələr 

• Nəcisi saxlaya bilməməyin davam müddəti və tezliyi, axan fekal kütlələrinin konsistensiyası (bərk? ishal?), qarnın aşağı nahiyələri, anus kanalı və fəqərə sütununda aparılmış əməliyyatlar, xüsusilə nevroloji xəstəliklər və qəbul olunan dərman vasitələri (işlədici dərmanların ifrat qəbulu) barəsində pasiyentdən soruşun. 
• Proktoloji müayinə diaqnozun əsasını təşkil edir: baxış, düz bağırsağın barmaqla müayinəsi, proktoskopiya və yoğun bağırsağın endoskopiyası. Ötüb-keçən infeksion ishal istisna olunmaqla bu müayinələrin aparılması həmişə göstərişdir. 
• Nəcisi saxlaya bilməməklə birlikdə sidiyi saxlaya bilməməyin yaranması onurğa beyni xəstəliyini göstərir.
• B
• • Geniş açıq anus anal sfinkterin zədələnməsini və ya düz bağırsağın prolapsını/invaginasiyasını göstərir.
  • Pasiyentdən defekasiya aktı edilən tərzdə gücənməsini xahiş edin və bu zaman aralığın hərəkətini müşahidə edin. Əgər aralıq oturaq sümükləri qabarıqlıqları səviyyəsinə qədər enirsə pasiyentdə nevroloji zədələnməni göstərən çanaq dibi prolapsı vardır. 
  • Qadın pasiyentlərdə düz bağırsağın aşkar prolapsını və uşaqlıq yolu və ya uşaqlığın prolapsını müəyyənləşdirin.
• Düz bağırsağın barmaqla müayinəsi 
  • Həm sakit halda, həm də yığılma zamanı anal sfinkterin tonusunu müəyyənləşdirin. 
• Proktoskopiya və siqmoidoskopiya və ya kolonoskopiya
  • Şişləri və iltihabı müəyyənləşdirin.
  • Proktoskopiya zamanı pasiyent gücəndikdə düz bağırsağın mümkün prolapsı və ya invaginasiyası aşkar edilə bilər.

Müalicə

Ailə həkimi tərəfindən müalicəyə uyğun gələn patologiyalar 

• Kəskin yoluxucu ishal
• Nəcisi "daşma" tipli saxlaya bilməmək 
• Dərman vasitələri səbəbindən yaranan nəcisi saxlaya bilməmək 
• Şiş səbəbindən yaranmayan yüngül və ya mötədil dərəcəli nəcisi saxlaya bilməmək simptomları olan və nevroloji və ya digər sistemli bir xəstəliklərə görə kifayət dərəcədə müayinə edilmiş hər hansı bir pasiyent sınaq müalicəsi üçün uyğundur.

Dərman müalicəsi

• Əgər pasiyentdə nəcisin konsistensiyasının dəyişməsi varsa və yalnız duru nəcis kütlələri olduqda saxlaya bilməmək baş veririsə həcm artıran işlədici dərman vasitələri effektiv ola bilər.
• Nəcisi "daşma" tipli saxlaya bilməmək üçün başlanğıcda çox zaman imalələr tələb olunur.
• Anusun daxili sfinkterinin zəifliyi loperamid preparatı ilə müalicə edilir. İlkin doza 2 mq-dır və 16 mq/gün dozasına qədər qaldırıla bilər.
• Dərman müalicəsindən sonra təqribən  pasiyentlərin 15%-də çanaq funksiyalarına iradi nəzarət bərpa olunur.

Fizioterapiya

• Yüngül dərəcəli nəcisi saxlaya bilməmək halları (xüsusilə anus sfinkterinin bərpasından sonra)  stresslə əlaqəli sidiyi saxlaya bilməməklə bağlı çanaq dibi əzələləri üçün aparılanlara oxşar olan fiziki çalışmalarla yaxşlaşdırıla bilər.

Mütəxəssis konsultasiyası üçün göstərişlər 

• Səbəbi qəti olaraq müalicəyə tabe olmayan tiplər (ağır demensiya və ya nevroloji xəstəlik) istisna olmaqla nəcisi tamamilə saxlaya bilməmək və ya alt paltarların gündəlik olaraq batırılması.
• Düz bağırsağın prolapsı və ya invaginasiyası ilə əlaqəli nəcisini saxlaya bilməmək pasiyentlərin 75%-də düz bağırsağın cərrahi fiksasiyası ilə korreksiya edilir.
• Zədələnmiş sfinkter əzələsi cərrahi yolla korreksiya edilə bilər.
• Cərrahi müalicə seçimlərinə cırılmış anal sfinkterinin bərpası, çanaq dibi əzələləri və aralığın plastik korreksiyaları, eləcə də anal sfinkterin əvəz edilməsi daxildir. Bəzi hallarda stoma yaradılır. Bu müdaxilə sfinkterin funksiyasının bərpa edilməsi mümkün olmadıqda bağırsağın boşalmasına imkan verir.
• Oma siniri stimulyatoru yeni bir müalicə seçimidir; bu qurğu ilə nəcisi saxlaya bilməməyin müalicəsində yaxşı nəticələr əldə edilmişdir.

Əlaqəli resurslar

• Kokreyn bazası icmalları 
•  

•  

•  

•  

•  

•  

•  

• Literature
•  

Nelson R, Norton N, Cautley E, Furner S. Community-based prevalence of anal incontinence. JAMA 1995 Aug 16;274(7):559-61. Aitola P, Lehto K, Fonsell R, Huhtala H. Prevalence of faecal incontinence in adults aged 30 years or more in the general population. Colorectal Dis 2006;8 Suppl 4:F011