Kəskin bağırsaq keçməməzliyini/okklyuziyasını (tam keçməməzlik, ağrı, qusma, peristaltikaının müşahidə edilməsi, köpmə) istisna edin.
Organ patologiyası şübhəsi olan xəstələri əlavə müayinənərə göndərin (ağrı, qanlı nəcis, bağırsaq boşalması ritmin dəyişməsi, ümumi simptomlar, gənc olan pasiyentlərin xroniki qəbizliyi).
Qəbizlik hallarında olan “Keçməməzlik ishalını” ayırd etmək lazımdır.
Dərman prepartları qəbulundan qaynaqlanan qəbizliyi təyin edin.
Güclü opioidlər alan xəstələrə ağrını azaltmaq üçün qəbizlik əleyhinə dərmanların verilməsini başlayın.
Təlimatlar yazılı olaraq verilməlidir.
Tərifi
Defekasiya tezliyinin azalması və defekasiya prosesinin çətinləşməsi . Normada defekasiya 8-72 saatlıq intervalla baş verir.
Epidemiologiyası
Qəbizlik sağlam olan yetkin yaşlı şəxslərin 1-6% -də baş verir.
Hərəkəti məhdudlaşmış yetkin yaşlı insanların 80% -ə qədərində qəbizlik müşahidə edilir.
Etiologiya
Həyat tərzi
fiziki aktivliyin olmaması
Tərkibində lifli maddələr az olan pəhriz
Maye qəbulunun aşağı səviyyədə olması
Təbii olan defekasiya hissinə laqeydiklə yanaşma (orduda qulluq, məktəb şəraiti)
Dərman preparatları
Opioidlər
Antixolinergik dərmanlar (neyroleptiklər, antidepressantlar, sidik qovucu maddələr, parkinsonizm əleyhinə dərmanlar)
Verapamil və digər kalsium antaqonistləri (nisbətən az dərəcədə)
Metabolik və endokrinoloji səbəblər
Dehidratasiya
Hiperkalemiya
Hipotiroidizm
Hipokalemiya
Şəkərli diabet
Uremiya
Nevroloji xəstəliklər
Onurğa beyni zədəsi
Parkinson xəstəliyi
Dağnıq skleroz
Serebrovaskulyar xəstəliklər
Şişlər
Psixogen səbəblər
Nevroloji anoreksiya
Depressiya
Psixoz
Struktur səbəblər
Bağırsaq keçməzliyi, şişlər, divertikullar, bağırsaq çevrilməsi/dolaşması, strikturalar, bağırsaqda çatlar olması
Funksional səbəblər
Qıcıqlanan bağırsaq sindromu
Çanaq boşluğunun/dibinin/ mialgiyası
Bağırsaq möhtəviyyatını bağırsaqdan keçməsinin yavaş olması
Anamnez
Xəstədə olan problemin dəqiq təyin edilməsi çox vacibdir
Defekasiya tezliyi
Nəcisin konsistensiyası
Defekasiya prosesində problemlər
Xəstənin istifadə etdiyi bütün dərmanları öyrənin.
Problemin müddəti
Qida qəbulu vərdişləri və fiziki fəaliyyət
Xəstədə ara-sıra ishal olurmu?
Qəbizliyin vərdiş hal olmasına dəlalət edən simptomlar
Bağırsağı faəliyyətində və ya ümumi simptomatikada digər dəyişikliklər yoxdur
Uzun bir qəbizlik tarixi var
Orqan patologiyasını sübut edən simptomlar
Qarın nahiyəsində ağrıların artması
Defekasiya ilə əlaqəli ağrı
Bağırsaq fəaliyyətinində dəyişikliklər
Melena və ya anal qanaxma
Ümumi simptomatika (arıqlamaq, zəiflik)
Ailə anamnezi yoğun bağırsaq xərçəngi
Müayinələr
Qarın nahiyəsi: müayinə (çapıqlar), palpasiya
Rektumun barmaqla müayinə edilməsi, proktoskopiya: hemorroy, çatlar, nəcis tıxacı
Zəruri hallarda ümumi fiziki müayinə
Əgər simptomlar orqan patologiyasını olduğunu göstərirsə, aşağıdakı araşdırmalar kömək edə bilər:
Bağırsaq keçməzliyi və ya bağırsaq iflicindən/parezindən şübhələnildikdə qarın nahiyəsinin ümumi rentgenoqrafiyası
Rektoskopiya
Orqan patologiyası olduğuna şübhə olan təqdirdə isə kolonoskopiya.
Müalicə
Müalicə o vaxt təyin edilir ki, qəbizlik müəyyən bir simptomatika yaratsın
Müvəqqəti qəbizlik
Qəbizlik əleyhinə maddələr qısa müddət ərzində istifadə edilə bilərlər.
Mini imalə ağır qəbizliyi aradan qaldırır.
Xronik qəbizlik
Pəhrizin korreksiya eddilməsi, tərkibində liflər olan maddələrin və mayelərin əlavə edilməsi. Yazılı təlimat verin.
Lifli maddələr hamiləlik dövründə də effektiv olur
Bədən tərbiyəsi məşqlərini artırmaq
Müntəzəm olaraq defekasiya (məsələn, hər gün səhər yeməyindən sonra)
Qəbizliyə səbəb olan dərmanlar dayandırılır və ya dozaları azaldılır.
Bağırsaq möhtəviyyatının həcmini artıran qəbizlik əleyhinə dərmanlar (həcm artıran preparatlar)
Natrium pikosulfat bağırsaq hərəkəliliyini və suyun (bağırsağa doğru) absorbsiya edilməsini artırır. Effektivdir, ancaq qısa müddətli istifadə üçün tövsiyə olunur.
Osmotik laksativlər (məsələn, laktuloza, polietilen glikol/makroqol), nəcisdəki suyun miqdarını artırır və bağırsağı mexaniki olaraq təmizləyir. Çox effektiv olurlar. Lazım gələrsə, nazogastrik boru vasitəsilə verilə bilər və uzun müddətli istifadə üçün uyğundur, lakin nisbətən bahadır. Lazımı dozanı vermək üçün xüsusi dozalanmış paketlər mövcuddur, lakin bağırsağın təmizlənməsi üçün nəzərdə tutulmuş dərman məhlulları da istehsal edilir.
Mini-imalə ağır keçməməzliyi aradan qaldırır. Lazım gələrsə, böyük həcmli su imaləsindən istifadə edilə bilər, ancaq azacıq da olsa, perforasiya riski var.
Kiçik bir miqdarda verilmiş senna yataq xəstələrində həcm artıran laksativlərin effektivliyini artıra bilər.
Neyrogen qəbizlik
Onurğa sütunun aşağı səviyyəli zədələnməsi zamanı əmələ gələn qəbizliyi həcm artıran laksativlərlə müalicə etmək olmaz, lakin bağırsağı 4-6 günlük intervalla müntəzəm olaraq mini-imalə və ya barmaqla boşaltmaq lazımdır.
Daha yüksək səviyədə olan zədələrin səbəb olduğu qəbizlik bağırsaqların məşq etdirilməsi, barmaqla boşaldılma və həcm artıran laksativlərin istifadəsi yolu ilə aradan qaldırıla bilər.
Opioid təsirli qəbizliyin müalicəsində adi laksativlərin tətbiqinə kifayət qədər reaksiya əldə edilmədikdə, müalicənin alternativi olaraq ya nalokson hidroxlorid + opioid birləşməsi tabletləri və ya metilnalrekson-bromid inyeksiyasından istifadə edilir.
böyüklərin qəbizliklə yanaşı gedən orta və ya ağır dərəcəli qıcıqlanmış bağırsaq sindromunda linakloprid (linaklotide) və ya prukaloprid (prucalopride) simptomatik müalicə vasitəsi kimi istifadə edilə bilər.
Defekasya prosesində problemlər varsa, fizioterapevtlər tərəfindən aparılan bioloji feedback-əks-əlaqə təlimi faydalı ola bilər.
Yuxarıda göstərilən müalicələr kifayət qədər nəticə vermədikdə rektal lavaj, sinir stimullaşdırılması və ya cərrahi müalicə tətbiq edilə bilər.