Kəskin pankreatit

Əsas məqamlar

• Epiqastral nahiyədə ağrısı olan hər bir pasiyentdə və ümumi vəziyyətinin naməlum etiologiyalı pozğunluğu və anamnezində alkoqol qəbulu qeyd olunan pasiyentlərdə kəskin pankreatitə şübhə yaranmalıdır.
• Kəskin pankreatiti klinik mənzərə və plazma və ya sidikdə pankreatik amilaza və ya tripsinogen-2-statusunun (zolaqlarla ekspress-test) təyini əsasında erkən mərhələdə aşkar edin.
• Aşağıdakılar qeyd olunduqda, bütün kəskin pankreаtit pasiyentləri üçün mərkəzi xəstəxanaya göndəriş verin
  • ümumi vəziyyətin pozulması və ya ağır pankreatitə aid digər meyarlar, və ya
  • plazmada əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlmiş C-reaktiv zülal konsentrasiyası.

Anamnez və fiziki müayinə

• Alkoqol qəbulu, öd xəstəlikləri və daha əvvəl pankreatit epizodları ilə bağlı məlumat əldə edin.
• Alkoqol qəbulunu kəsdikdən sonra başlayan kəmərvari epiqastral ağrının bel nahiyəsinə irradiasiya etməsi tipikdir.
• Pasiyentin ümumi vəziyyət ən böyük önəm kəsb edir.
• Şok, respirator distress, anuriya və huşun alaqaranlıqlaşması ağır pankreatitin mövcudluğuna işarə edə bilər.
• Epiqastral nahiyənin palpasiyada ağrılığı və əllənən kütlənin mövcudluğu tibbi sənədlərdə qeyd edilməlidir.
• Böyür nahiyələrinin dərisi və göbək hematomaların mövcudluğuna görə müayinə edilməlidir (Qrey-Terner və ya Kullen əlaməti).
• Peritonit və ya bağırsaq iflici simptomları və klinik əlamətlərinə görə müayinə aparın.

Laborator müayinələr

• Pankreatik amilaza və sidik amilazasının təyin edilməsi ilkin diaqnostika üçün uyğun sayılır.
• Sidik amilazası 2 000 U/l üzərində (pankreatik plazma amilazası P-Amyl-P > 65 V/l; zərdab amilazası > 300 BV/l) olması pankreatit haqda düşündürür və  konsentrasiyanın 6 000 V/l (P-Amyl-P > 200 V/l, serum amilazası > 900 BV/l, > 3 × norma həddinin yuxarı səviyyəsi) üzərində olması diaqnostik hesab edilir. Amilaza konsentrasiyaları pankreatitin ağırlıq dərəcəsi ilə korrelyasiya etmir.
• Zərdabda lipaza səviyyəsinin ölçülməsi də kəskin pankreatitin diaqnostikası üçün istifadə edilə bilər. Onun diaqnostik dəyəri amilaza ilə eynidir, lakin  yüksəlmiş səviyyəsi daha uzun müddət ərzində saxlanılır (3–7 gün).
• Zərdabda tripsinogenin təyin edilməsi, simptomlar uzun müddət davam etdiyi halda diaqnostikada istifadə edilə bilər. Konsentrasiya bir neçə həftəyə qədər yüksək saxlanıla bilər.
• Sidiyin tripsinogenə görə ekspess-testi diaqnostika üçün yardımçıdır. Mənfi test nəticəsi pankreatiti güvənli şəkildə istisna edir.
• Plazmada C-reaktiv zülal pankreatitin ağırlıq dərəcəsinin dəyərləndirilməsi üçün yaxşı testdir, lakin xəstəliyin çox erkən mərhələsində konsentrasiya mütləq şəkildə yüksəlmiş olmur. Konsentrasiyanın 100 mq/l səviyyəsindən yuxarı olması ağır dərəcəli pankreatit haqda düşündürür.
• ALT və ya AST səviyyəsində əhəmiyyətli artım (3 ×) öd daşı pankreatiti haqda düşündürür
• Etiologiya qeyri-müəyyən olduqda, artıq xəstəliyin erkən mərhələsində plazmada kalsium və acqarına plazma triqliserid konsentrasiyalarını təyin etmək məsləhət görülür.

Radioloji müayinələr

• Qarın nahiyəsinin sadə rentgen müayinəsi diferensial diaqnostika üçün faydalı ola bilər (peptik xoranın perforasiyası, bağırsaq obstruksiyası).
• Ultrasonoqrafiya ilkin dəyərləndirmə üçün faydalı metoddur, lakin onun əhəmiyyəti mədəaltı vəzinin güvənli vizualizasiyasına mane olan bağırsaq qazları hesabına aşağı düşür. Bundan əlavə, ultrasonoqrafiya ağırlıq dərəcəsinin dəyərləndirilməsi üçün uyğun deyil. Ultrasonoqrafiya və maqnit rezonans xolangiopankreatoqrafiya (MRXP) pankreatitin potensial etiologiyası kimi çıxış edə bilən öd daşlarının mövcudluğunu aşkarlaya bilər.
• Kontrastla-gücləndirilmiş kompüter tomoqrafiyası pankreatitin diaqnostikası və ağırlıq dərəcəsinin dəyərləndirilməsi üçün ən dəqiq görüntüləmə metodudur. Kontrast boyaq maddəsinin istifadəsindən öncə, pasiyentin böyrək funksiyası yoxlanılmalıdır.

Yüngül pankreatitin müalicəsi

• Hətta yüngül pankreatit də, ağırlaşmalar riski ilə əlaqədar, stasionar şəraitində nəzarət tələb edir.
• Konservativ müalicənin əsası yetəri dərəcədə rehidratasion terapiyanın aparılmasıdır. Hətta yüngül pankreatit dehidratasiyaya səbəb olur və ilk 24 saatın ərzində mayelərə minimal tələbat 4–5 l təşkil edir. Rehidratasion terapiya klinik vəziyyət və ifraz olunan sidiyin miqdarına müvafiq olaraq davam etdirilir. Qlükoza-duz məhlulları ən uyğun hesab olunur.
• Adekvat analgeziya və dinamik nəzarət müalicənin önəmli tərkib hissələridir.
• Antimikrob dərman preparatları, digər dərman preparatları və nazoqastral zondla aspirasiyanın xəstəliyin sağaldılmasında rolu təsdiqlənməmişdir. Nazoqastral zond pasiyentdə bağırsaq iflici ilə əlaqədar profuz qusma zamanı istifadə edilə bilər.
• Konservativ müalicənin nəticəsi, demək olar ki, dəyişməz olaraq yaxşıdır."?>
  • Plazmada C-reaktiv zülal və qlükoza, trombositlərin sayı ilə qanın klinik analizi, plazmada kalsium, natrium və kalium hər gün təyin edilməlidir.
  • Yetəri rehidratasiya, paralel olaraq diurezin monitorinqi ilə, venadaxili infuziyalar vasitəsilə təmin edilir və peroral qidalanmaya, mümkün olduqca erkən başlanılır .

Öd daşı pankreatiti zamanı aparılan müdaxilələr

• Biliar obstruksiya və ya xolangit əlamətləri olduğu halda, təxirəsalınmaz (ilk gün ərzində) qaydada həyata keçirilən ERXP gedişində sfinkterektomiya və ümumi öd axarından öd daşlarının xaric edilməsi, ağır pankreatit zamanı proqnozu yaxşılaşdırır .

Nekrozlaşan pankreatit

• Nekrozlaşan pankreatitin müalicəsi, ağırlaşmalar riski və əhəmiyyətli dərəcəli ölüm göstəricisi ilə əlaqədar, ən yaxşı təcrübəyə malik və intensiv terapiya aparılması üçün hazırlıqlı ixtisaslaşmış müalicə şöbələrində cəmləşdirilməlidir.
• Orqanların zədələnməsi nəticəsində meydana çıxan, ağır dərəcəli pankreatit simptomlarına peritonit şoku, respirator distress, anuriya və huşun alaqaranlıqlaşması aiddir.
• Plazmada yüksək C-reaktiv zülal konsentrasiyası (100 mq/l səviyyəsindən yuxarı), klinik vəziyyət, multiorqan çatışmazlığı və ya  -zədələnməsi və kontrast-gücləndirilmiş kompüter tomoqrafiyasında alınan məlumatlarla yanaşı, ağır dərəcəli pankreatitin ən dəqiq göstəricisidir.
• Antimikrob dərman preparatları ilə müalicə ağır dərəcəli pankreatitə şübhə yarandığı halda başlanılır ."?>
• Nekrozlaşan pankreatitin müalicəsi konservativ yanaşmanın xeyrinə dəyişmişdir, bura o cümlədən, intensiv rehidratasiya (ilkin mərhələdə 6–8 l/gün miqdarınadək) və ürək-damar və tənəffüs funksiyasının saxlanılmasına yönəlmiş  konservativ tədbirlər (intensiv terapiya zamanı) aiddir. Bununla yanaşı, cərrahi əməliyyat da göstəriş sayıla bilər. Cərrahi əməliyyat üçün birincili göstəriş pankreatik nekrozun infeksiyalaşmasıdır. Müasir “pilləli yanaşma” zamanı, müalicə metodları radioloji nəzarət altında drenaj prosedurlarından, zərurətə görə, mini-invaziv və ya açıq cərrahi əməliyyata qədər mürəkkəbləşir.
• Ağır pankreatitin ağırlaşması kimi, qarındaxili təzyiq tənəffüs funksiyası və diurezin zəifləməsini dərinləşdirə bilər. Qarındaxili təzyiqin 25–35 mm c.s. səviyyəsinədək qalxdığı abdominal kompartment sindrom adlandırılan bu patologiyanın müalicəsinə dair ən son təcrübəyə müvafiq olaraq, laparotomiyanın aparılması və qarın boşluğunun, "açıq qarın" adlandırılan müalicənin başlanılması üçün tikişsiz saxlanılması effektlidir. 

Əlaqəli resurslar

• Koxreynn icmalları
• Digər elmi sübutların məcmusu
• Ədəbiyyat

Sainio V, Kemppainen E, Puolakkainen P, Taavitsainen M, Kivisaari L, Valtonen V, Haapiainen R, Schröder T, Kivilaakso E. Early antibiotic treatment in acute necrotising pancreatitis. Lancet 1995 Sep 9;346(8976):663-7. "?>