Mədəaltı vəzi çatışmazlığı

Əsas məqamlar

• Mədəaltı vəzin ekzokrin disfunksiyası xronik diarreyanın səbəbi hesab olunur.
• Abstinensiya və pəhriz  seçim müalicəsidir. Xəstəliyin sonrakı  inkişaf mərhələlərində mədəaltı vəzi fermentlərinin əvəzedici terapiyası tələb olunur. 
• Müntəzəm olaraq qanda acqarına qlükozanın təyini,  endokrin çatışmazlıq nəticəsində yaranmış  diabeti aşkarlamağa kömək edir. 

Etiologiyası

Əsas səbəbləri

• Xronik pankreatit ən çox rast gəlinən səbəbidir.
• Mədəaltı vəzin karsinoması 
• Mədəaltı vəzin geniş rezeksiyası 
• Mədəaltı vəzin travması
• İrsi xəstəliklər 
  • İrsi pankreatitlər 
  • Kistik fibroz (mukovissidoz)  
• Kifayət dərəcədə qidalanmamaq 

İkincili səbəblər 

• Qastrinoma (Zollinger - Ellison sindromu)
• Mədədə aparılmış əməliyyatlar  (Bilrot - I, vaqotomiya və  piloroplastika)

 

Klinik xüsusiyyətləri

•  Yağların sorulmasının azalması
  • Diareya
  • Çəkinin itirilməsi 
  • Postprandial  qarın ağrısı 
  • Çoxlu miqdarda pis qoxulu nəcis  
• Diabet
  • Xronik pankreatit qlükozaya qarşı tolerantlığın pozulması ilə bağlıdır, lakin, faktiki diabet gec ağırlaşmalardandır.

Laborator sınaqlar

• Qan zərdabında xolesterolun konsentrasiyası adətən, əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olur.
• Qan zərdabında  albumin azalır. 
• Hipokalsiemiya (real)
• Pasiyentlərin  50%-də qanda qlükozanın konsentrasiyası artır.
• Xəstədə  vitamin D çatışmazlığı olarsa və yaxud da öd yollarının obstruksiyası varsa, qanda qələvi fosfatazanın konsentrasiyası artır, 
• Mədəaltı vəzin funksional sınaqlarının  nəticələri qeyri - normal olur (serumda  tripsin və  pankreatik  amilazanın konsentrasiyası normal, yaxud azca yüksəlmiş olur,  sekretinlə stimulyasiya olunan  pankreatik  bikarbonatın  sekresiyası isə  azalır ).
• Fekal elastaza  I-in təyini orta və ağır dərəcəli mədəaltı vəzin disfunksiyası zamanı  əhəmiyyətlidir.  
• Diarreya və malasorbsiyanın səbəbləri xəstənin anamnezi əsasında məlum olmursa, pankreatik  disfunksiyanın tədqiqi məqsədilə  laborator sınaqlar  icra olunmalıdır (alkoqol  pankreatiti, pankreatik karsinoma).

 Mədəaltı vəzinin ekzokrin disfunksiyasının müalicəsi 

Pəhriz  

•  Alkoqol qəbulundan tam imtina 
• Natamam qidalanmanın müalicəsi ağırlaşmaların qarşısını alır.
• Qida bir neçə porsiyalara bölünməlidir və qidaların kifayət qədər  energetik tərkibdə olması  təmin olunur. 
• Ümumi enerjinin yalnız  30 - 40%-i   qida rasionundakı yağlardan alınmalıdır. 
  • Mukovissidozlu xəstələrdə, zəif qidalanmanın profilaktikası ilkin məqsəd daşıyır və yağların istifadəsi məhdudlaşdırılmamalıdır. ( 35-  40%-ədək yağlardan təşkil olunmuş pəhriz  tövsiyə olunur).
• Karbohidratların çox miqdarda istifadəsi 
• Zülallar hər kq bədən çəkisinə-  1 - 1.5 q / kq / bədən çəkisi /gün 

 Mədəaltı vəzi fermentinin əvəzedici terapiyası  

• Əgər xəstədə:
  • abdominal ağrı
  • bədən çəkisinin az olması.
  • steatoreya  olarsa mədəaltı vəzi fermentləri təyin olunmalıdır
• Müalicə 
  • Əsas qida ilə lipazanın kifayət dərəcədə miqdarı  (25 000- 40 000  vahid ), qəlyanaltı ilə isə, 10 000 vahid olmalıdır.
  • Doza  2 - 3 dəfəyə qədər artırıla bilər, lakin, 75 000  vahiddən çox olmamalıdır.
  • Fermentlər qida ilə birgə qəbul olunmalıdır. 

 Orta zəncirli triqliserid yağı 

• Qidalanmanın  adekvat vəziyyətinin pəhriz  və  mədəaltı vəzi preparatları ilə saxlanıla bilməsi məsələsi nəzərdən keçirilməlidir.  

Vitaminlər 

•  Vitamin D-nin çatışmazlığı yarana bilər.   A, E, və  K vitamininin  çatışmazlığına  nadir hallarda rast gəlinir.

 Mədəaltı vəzin xəstəlikləri  ilə əlaqədar ikincili diabetlər

• İnsulin və qlukaqon çatışmazlığı xasdır.
• Ketoz nadir hallarda baş verir. .
• Hipoqlikemik dövrlərə tez - tez rast gəlinir.  
• Vaskulyar ağırlaşmalara gec - gec təsadüf olunur. 
• Adətən insulinə gündəlik tələbat  20 - 30  vahiddir. Hətta kiçik dozalar belə  hipoqlikemiya riskinə görə ikiyə bölünməlidir.

 

Yankaskas JR, Marshall BC, Sufian B, Simon RH, Rodman D. Cystic fibrosis adult care: consensus conference report. Chest 2004 Jan;125(1 Suppl):1S-39S.