Mədəaltı vəzin karsinomasından o xəstələrdə şübhələnmək lazımdır ki, onlarda:
yuxarı qarın nahiyəsində davamlı diskomfort hissi
ağrısız sarılıq var.
Qarının yuxarı hissəsində ağrıdan, təzəlikcə başlamış diabetdən və ya kəskin pankreatitdən əziyyət çəkən xəstələrdə mədəaltı vəzi karsinoması ehtimalını nəzərdən keçirtmək lazımdır.
Epidemiologiya
Pankreatik duktal adenokarsinoma (PDAK) ən geniş yayılmış 10 xərçəngdən biri sayılır.
Mədəaltı vəzi adacıqlarının endokrin şişlərinə (insulinoma, qastrinoma, vipoma, qlükaqonoma, somatostatinoma, karsinoid şiş) çox nadir hallarda təsadüf edilir.
Simptomlar və təzahür
Çəki itkisi 90%
Yuxarı qarın nahiyəsində qeyri - müəyyən diskomfort 80%
Sarılıq 55%
Kürəyə yayılan epiqastrik ağrı 30%
Yenicə başlamış diabet 30%
İştahanın itməsi 20%
Malaziya 15%
Şişin endokrin aktivliyi səbəbindən meydana gələn simptomlar
Diaqnostika
Rutin laborator müayinələr erkən diaqnostikada faydalı sayılmır. Plazma alkalin fosfataza və qlütamil transferazanın konsentrasiyaları adətən yüksəlmiş olur.
CA 19-9-nin həssaslığı və spesifikliyi təxminən 80% olur və bu testdən sarılığı olmayan xəstələrdə xərçəngdən şübhələnildiyi zaman istifadə edilə bilər.
Yuxarı qarın nahiyəsinin ultrasonoqrafiyası və nazik dilimli kontrastlı KT-si əsas müayinə üsulu hesab edilir.
Digər müayinələrə MRCP və bəzən endoskopik ultrasonoqrafiya, PET-KT və diaqnostik laparoskopiya aid edilir.
Müalicə
Preoperativ stendləmə sarılığı aradan qaldırmaq məqsədilə həyata keçirilir.
Pankreatikoduodenektomiya (Whipple əməliyyatı) şişin ətraf toxumalara yayılmaması halında həyata keçirilə bilər'. Bu, təxminən 20% xəstələrdə mümkündür.
Ətraf toxumalara yayılmış şişlərdə tətbiq edilən kimyaterapiya və radioterapiya zamanı təxminən 50% xəstələrdə müvəqqəti xarakterli yüngülləşmə əldə olunur, lakin bu üsulların faydası uzunvadəli proqnoz üzərində çox az hiss edilir.
Kimyaterapiyanın nəticələri qənaətbəxş sayılmır.
Zərurət yarandıqda obstruksiya əlamətlərini yüngülləşdirmək məqsədilə ödqovucu yolların və ya həzm yollarının palliativ cərrahi şuntlaması həyata keçirilə bilər.
Proqnoz
Cərrahi müalicənin mərkəzləşdirilməsi nəticələri və uzunmüddətli proqnozu yaxşılaşdırır.
PDAK üçün 5 yaşlı xəstələrdə yaşdan və cinsiyyətdən asılı olaraq həyatda qalmaq dərəcəsi 10%-dən aşağıdır.
Mədəaltı vəzinin duktal adenokarsinoması ilə diaqnoz qoyulmuş xəstələrin yarıdan çoxu diaqnoz qoyulduqdan sonra 6 ayın içində vəfat edir. Digər tərəfdən radikal cərrahi yolla müalicə olunmuş 8 xəstədən biri 10 ildən çox yaşayır.
Periampulyar karsinomanın proqnozu daha qənaətbəxş sayılır (çünki diaqnoz xəstəliyin daha erkən vaxtlarında qoyulur).