Xayalığın böyüməsi və ya xayalıqda palpasiya edilə bilən kütlə

Əsaslar

• Xayalıqda olan əksər kütlələrə palpasiya və xayalığın bir fənərlə transillüminasiyası vasitsəilə diaqnoz qoymaq asandır.
• Xayalardan kənarda olması hiss edilən və işığı keçirən törəmələr adətən xoşxassəlidir. Lakin bərk və işıq keçirməyən törəmə əksi sübut olunana qədər xaya xərçəngi kimi nəzərdən keçirilməlidir.   
• Əgər xərçəng şübhələnilirsə, pasiyent ləngidilmədən bir mütəxəssisə göndərilməlidir.
• Əgər kütlənin yeri xayadan kənarda təyin edilə bilirsə 
  • xüsusi müayinələr olmadan hidrosele və spermatoseleni müəyyənləşdirin 
  • varikoseleni müəyyənləşdirin (nəsil artırma qabiliyyətinə təsir edə bilər)
  • yırtığı aşkar edin və pasiyenti cərrahiyyə əməliyyatı üçün göndərin.
• Əgər kütlənin təbiəti ilə əlaqədar olan kliniki qiymətləndirmə qeyri-müəyyən qalmaqda davam edirsə, xayalığın ultrasonoqrafiyası əsas müayinədir.
• Xoşxassəli törəmələr arasında yalnız simptomlara səbəb olanların müalicəyə ehtiyacı vardır.  

Hidrosele

• Hidrosele xayanı və xaya artımını əhatə edən vaginal qişa içərisinə mayenin yığılmasıdır.
• Transillüminasiyada xaya ətrafında maye görünür.
• Əgər ehtiyac varsa və əgər tapıntı palpasiya ilə qeyri-müəyyən olaraq qalırsa, diaqnoz ultrasonoqrafiya ilə dəqiqləşdirilə bilər. 
• Çox zaman simptomsuzdur. Lakin böyüdükdə ağrı, təzyiq və mexaniki diskomfort hissinə səbəb ola bilər.   
• Simptomlu hidrosele skleroterapiya və ya cərrahiyyə yolu ilə müalicə olunur.   
  • Skleroterapiyada istifadə edilən vasitə ya lauromakroqol (1-2%-li lidokainin 5 ml-də həll edilmiş 2 ml  1%-li polidokanol məhlulu), ya da doksisiklin (2 ml su ilə qarşıdırılmış 500 mq doksisiklin üstəgəl 5 ml lidokain)  preparatıdır. Doksisiklin bir qədər daha effektiv ola bilər, lakin daha çox ağrıya səbəb olur. Ona görə də lauromakroqol (polidokanol) üstünlük verilən vasitədir. 
  • Nazik  (məsələn. 1,2 mm, 18G kalibrli) infuziya iynəsi hidrosele və ya spermatoseleninin punksiyası üçün istifadə edilir və daha sonra demək olar ki, tam boşalana qədər aspirasiya olunmaqla kanyula vasitəsilə sklerozlaşdırıcı maddə inyeksiya edilir (videolar). Sklerozlaşdırıcı vasitənin inyeksiyasından bilavasitə öncə kanyula ucunun maye boşluğunun içində yerləşdiyinə mütləq əmin olmaq lazımdır: aspirasiya ilə şəffaf (qanlı yox) maye əldə olunur. Bu prosedur təkrarlana bilər. 
• Maye yığılması təkrar baş verdiyi üçün iynə aspirasiyası faydasızdır. 

Spermatosele

• Rastgəlmə tezliyi 10–30%
• Girdə, daha çox yumşaq, işığı keçirən kütlə. Adətən xayadan yuxarıda yerləşərək ondan ayrıdır. Çox kameralı ola bilər.  
• Kiçik, simptomsuz spermatoselenin heç bir müalicəyə ehtiyacı yoxdur.   
• Bezdirici böyük spermatosele aspirasiya ilə yanaşı skleroterapiya və ya cərrahiyyə yolu ilə müalicə edilir.   

Varikosele

• Kişilərdə venoz çatışmazlığının ən çox rast gəlinən təzahürü. Rastgəlmə tezliyi15–24%-dir.
• Adətən sol tərəfli olur  
• Pasiyent ayaq üstə durduqda dilatasiya olmuş venalar xayanın ətrafında və xayadan yuxarıda qurdabənzər şişkinliklər kimi görülə bilər. Valsalva manevri şübhəli hallarda faydalı ola bilər. Arxası üstə uzanmış vəziyyətdə genişlənmiş venalar itir.     
• Adətən simptomsuzdur və təsadüfən tapılır. Simptomlara xayalıqda ağrı, eləcə də təzyiq və istilik hissi aid ola bilər. Adətən səhərlər simptomlar yoxdur, lakin çox zaman simptomlar axşama doğru və fiziki çalışmada  pisləşir (həmçinin, xaya ağrısı üzrə məqaləyə baxın ).
• Böyük şəxsdə simptomsuz varikoseleyə heç bir müalicə tələb olunmur.  Əgər bir xayanın digərindən daha kiçik qalacağı riski varsa böyüyən yaşda və ya cinsi yetişkənlik keçirən yaşda olan oğlanlarda müalicə nəzərdə tutula bilər. Əgər varikosele sonsuzluqla bağlı müayinələrdə yanaşı olaraq tapılırsa, müalicə göstərişdir .
• Orta yaşlı və ya ahıl yaşlı pasiyentdə sürətlə meydana çıxan sol tərəfli varikosele böyrək venası trombozunu (buna isə böyrək xərçəngi səbəb ola bilər) göstərə bilər. Sağ tərəfli varikosele aşağı boş venanın obstruksiyasını göstərə bilər. Bu vəziyyətlərdə abdominal ultrasonoqrafiya müayinəsi tövsiyə olunur.
• Əsas müalicə bir radioloji prosedurla xaya venasının blokadaya alınmasıdır. Bu vena, həmçinin, cərrahi yolla qapana bilər. 

Qasıq yırtığı 

• Qasıq kanalının dəliyində bir şişkinlik kimi görünür. Adətən barmaqlarla yerinə salınma asandır. Yırtılqar barədə əlavə oxuyun. 

Xaya xərçəngi 

• 15-34 yaşlı kişilərdə ən çox rast gəlinən xərçəng forması
• Böyümüş bərk xaya və ya xayada işıq keçirməyən bir düyünün olması tipik tapıntıdır.
• Xayalıqdan keçməklə biopsiya və ya diaqnostik punksiya qətiyyən aparılmamalı, lakin pasiyent təcili olaraq bir uroloqa göndərilməlidir.
• Proqnoz cərrahiyyə, şüa müalicəsi və kimyəvi terapiyanın kombinasiyası ilə kifayət qədər yaxşıdır (həmçinin, baxın ).

 Əlaqəli resurslar

• Literature