Dermatoloji diaqnoza qısa baxış

Əsas maddələr

• Ekzema dermatiti, dəri infeksiyaları, zərərsiz dəri şişləri can həkimi və ya terapevt tərəfindən ən çox rast gəlinən dəri problemləridir.
• Diaqnoz və müalicədən adətən xəstənin xəstəxanaya giriş tarixi və kliniki təqdimata (raporta) əsaslanır. 
• Əgər dəridəki şişin örtülü şəkildə qalması diaqnozu qoyularsa, həmişə biopsiya (xəstəliyi müəyyən etmək məqsədilə mikroskop altında tədqiq etmək üçün xəstənin bədəninin bir yerindən kəsilib götürülən toxuma tikəsi) aparıla bilər. 

Xəstənin yoxlanılması

• Tarixin yoxlanılması və hərtərəfli şəkildə kliniki yoxlama
• Həmçinin xəstənin ovuclarını, ayağının altını (pəncəsini), dırnaqlarını, baş dərisini, ağız boşluğunun selikli qişasını və cinsiyyət sahəsini yoxlayın. Bu sahələrin yoxlanılması tez-tez düzgün istiqamətdə diaqnoz qoyulmasını göstərəcəkdir. 
• Ailənin tarixi vacibdir, nümunə üçün atopik dermatit və psoriaz. 
• Xəstədən iş yerində olan göstəricilər və şəraiti pisləşdirən boş vaxt haqqında soruşun.  
• Müayinələr
  • Bütün qanın diqqətə alınması tez-tez dermatoloji problemlərdə diaqnostik meyarlar verəcəkdir. 
    • Eozinofiliya: atopiya, qaşınmalar, dərman reaksiyası 
    • Limfositopeniya: viruslu səpki, dəri vərəmi eritması 
  • Lazım gəldikdə qaşınan səpkidə yaranan göbələk nümunələri (mikroskopiya və törəmə)
  • Ekzemalı hissədə yaranan bakteriya nümunələri ancaq nadir halda xeyir gətirir. 
  • Xroniki ekzema və allergiya ilə təmasda olunarsa, dermatoloqun nəzarəti altında ləkənin yoxlanılması üçün göstəriş verilə bilər. 
  • Başa düşülməyən etiologiya (xəstəliyin səbəbləri haqqında elm) ilə dəridəki şişin diaqnozu biopsiya (trepanobiopsiya) ilə yoxlanılır.

Diaqnostik meyarlar

Saçı kəpəkli olan körpə 

• Çox ictimai, psixoloji problemdir. Differensial diaqnoz infantil ekzemada seboreik növü özünə daxil edir. Atopik dermatitin diaqnozu yüngül şəkildə aparmaq lazım deyil. 

Saçı kəpəkli olan böyük insan 

• Şimal ölkələrində hər üç şəxsdən biri seboreya malikdir. Mərkəzi Avropada bu faiz daha aşağıdır və hətta Aralıq Dənizi ərazisində də daha aşağıdır. Baş dərisində olan seyrək kəpək əsasən gicgahlarda olur (şəkillər). Gənc insanın baş dərisində olan atopik dermatit diqqətlə seborik dermatitə oxşayır; müalicə kimi vacib olmayan dəqiq diaqnoz ilə eynidir. Gənc insanın baş dərisində olan atopik dermatit diqqətlə seborik dermatitə oxşayır; müalicə kimi vacib olmayan dəqiq diaqnoz ilə eynidir.
• Psoriazda (şəkil), fokus lezyonlarına sərhəd qoyulur və dəri ləkəsi çoxdur.
• Boyun arxasında birtərəfli dəmirov (şəkil) atopiyanın əlaməti ola bilər.
• Göbələk infeksiyası mümkündür, ancaq nadir hallarda. Səpkinin olduğu ərazidə saç nazikləşir və kövrəkləşir. Göbələk törəmələri şübhəli olarsa götürülə bilər. 
• Dolanan (bağlanan) dəmirov sarğısı yüksək piqmentli dərisi olan xəstələr, xüsusilə uşaqlar (nümunə üçün mühacirlər) arasında daha çox yayılandır.  

Gözlərin ərtafında olan dermatit (iltihab) 

• Atopik drematit (iltihab) ən çox diaqnoz qoyulan dermatitdir (şəkil); seboreik dermatitə daha nadir halda və allergiya ilə təmasda olan dermatitə çox nadir halda rast gəlinir. Həmçinin baxın.

Bucaqlı stomatit

• Uşaqlarda daima rütubətli və isti olan yumrusifət yanaqlar və dərin dodaq yivli qırış yaradır. Patogeniya qıcıqlandırıcı, təmasda olan dermatitə oxşarlıq təşkil edir (şəkil).  Xəstələr tez-tez atopik olur.
• Böyüklərdə eyni şərait uyğun olmayan diş sıralarında və ən dərin okklyuziyada təşviqedicidir (şəkil).
• Diabet xəstəliyi həmçinin xəstəlik törədicidir (patogendir). Həmçinin baxın.

Birtərəfli Xeylit (quru, çatlamış dodaqlar)

• Atopiya əlaməti
• Ağızdan ən azı natamam şəkildə nəfəs alan pediatrik xəstələrə təsirlər. 
• Qida allergiyası da həmçinin mümkündür.

Digər üz səpkiləri

• Həmçinin baxın
• Təsadüfi şəkildə olmayan özünü zədələmə üzdə (şəkil) aydın görünə bilər).
• Çənə altında (şəkil) tipik piqmentasiyaya səbəb olan alətdən yaranan təkrar olunan təzyiq.

Ovuclarda olan dermatit (iltihab)

• Baxın.
• Gənc insanın əlinin səthinin üzərində olan simmetrik dermatit və ya qıcıqlandırıcı təmas dermatitidir, ya da atopik dermatitdir. 
• Böyük xəstədə patoloji vəziyyət adətən qıcıqlandırıcı təmas dermatitdir və ya etiologiyası bilinməyən xroniki dermatitdir (nümunə üçün qıcıqlandırıcı təmas dermatiti; şəkil), nadir hallarda allergik təmas dermatitidir.
• Əksər peşə xəstəlikləri ancaq əl dermatiti kimi özünü göstərə bilər - xəstənin işi və peşəsi haqqında soruşun.
• Südçülük təsərrüfatında (fermalarında) ümumi vəziyyət
• Ovucların ciddi xroniki qıcıqlandırıcı təmas dermatiti bəzi hallarda həddindən çox olan alkoqol qəbul edilməsinin əlaməti ola bilər. Siqaret çəkmə digər qıcıqlandırıcı amildir (şəkil).
• Birtərəfli əl dermatiti tez-tez dolnanan dəmirov birləşməsidir (şəkil ). Göbələk törəməsi göstərilir.
• Pullu dermatitlər həmçinin əllərdə yarana bilər (şəkil ).

Barmaq uclarının dermatiti

• Barmaq uclarında partlamış pullar (xallar) (şəkil).
• Daha yaşlı qadınlarda rast gəlinir; patoloji vəziyyət xroniki qıcıqlandırıcı təmas dermatiti kimi möhkəmdir. Naməlum etiologiya.
• Bundan başqa, psoriaz ancaq barmaq uclarında yaranır.

Miksoid kista

• -Miskoid kista periferik oynaqda, ayağın baş barmağı (şəkil ) və ya əl barmağının dırnaq divarında olan ziyilə oxşar qabarcıqdır. O tez-tez osteoartritlə birləşir.
• Kistanın daxilində olan həlməşik maye sorulma ilə azaldıla bilər. Qlükokortikoid sorulmadan sonra kistanın içinə iynə yeridilir. 
• Təkrar qayıdan kista maye şəklində olan azot krioterapi və ya cərrahiyyə vasitəsilə müalicə edilir. 

Xalla örtülən hiperkeratoz

• Ovucların və ya pəncələrin hiperkeratozu adətən yaşla bağlı hormonal dəyişikliklər vasitəsilə başlanan və 50 yaşından yuxarı xəstələrdə rast gəlinən irsi xəstəlikdir. 
• Differensial diaqnoz psoriaz (şəkil ) və bəzən kobalta qarşı olan allergiya daxildir. 

Qasıq bağlamış səpki

• Baxın .
• Seboreik dermatiti (şəkil) və dolanan dəmirov ayaqlığı (penisin qaşınması; şəkil) anatomik sahədə ən çox yayılandır. Növbəti ən çox yayılan sağlamlıq vəziyyətləri psoriaz (şəkil) və intertrigo dermatiti (istidən tərləmə, rütubət yaradan dəri səthləri) diabet və ya piylənmə ilə bağlıdır. 

Balanit

• Baxın .
• Əksər hallarda seboreik dermatitidir (şəkil ). Seboreik dermatit üçün digər meyilli sahələri və baş dərisini yoxlayın.
• Dairəvi balanit (şəkil ) Reyter xəstəliyi sindromunun təzahür formasıdır və digər iltihab vasitəsilə örtülə bilər. 
• Psoriaz və düzayaqlı dəmirov (şəkil) məhdudlaşdırılan, xroniki yüngül şəkildə süzgəcdən keçirilən ləkəli və ya xallı zədələnmələr (leyzonlar) yaradır.

Interqluteal çatlamış səpki 

• Demək olar ki, həmişə seboreik dermatitdir. 
• Xroniki birtərəfli, dəmirovun artmasına gətirib çıxara bilər (neyrodermatit; şəkil ).
• Leksural psoriaza çox oxşaya bilər (şəkil ).

Ayaqda qaşınan ləkə

• Baxın .
• Adətən neyrodermatit (şəkil) və ya pullu ekzema (şəkillər) ilə məhdudlaşdırılır.
• Qalın qırmızımtıl-göy xallı, zədələnən (leyzon) xroniki hipertrofik düzayaqlı dəmirovdur (şəkil ).

Ayaq pəncəsinin üstündəki səpki

• Uşaqların ayağının baş barmaqlarının altında və ayaq döşəkciklərində çatlamış dəri ləkəsi (şəkil ).
• Dolanan pedis dəmirovuna 15 yaşdan yuxarı uşaqlarda rast gəlinir.  Dolanan pedis üçün meyilli sahələr (şəkillər) ayağın baş barmaqlarının altında və arasında olur. 
  • Böyük insanın ayağının alt hissəsində kəsişən ləkə qalxanvarı pedis dəmirovu şəklində ola bilər. Göbələk törəməsi göstərilir.
  • Birtərəfli töküntü dolanan dəmirov ehtimalını azaldır.
• Orada alt ziyillərin iki əsas növü var (şəkil ) : kallositləri artıran, ən çox yayılan yeganə ziyildir və buna görə də, ağrılıdır və diametri 2-3 mm olan mozaik ziyillər ilə naxışa oxşar ayaqaltında yayılır. Onlar adətən böyük miqdarda tək qruplarda, çox nadir hallarda dağılan qruplar formasında baş verir.
• Ayaq pəncəsində olan səpki həmçinin tək şəkildə tərləmə və islanma vasitəsilə yarana bilər (şəkil ).

Örə xəstəliyi

• Baxın; şəkilə .
• Suluqlar vaxtaşırı olaraq minumum 24 saat ərzində bir yerdən başqa yerə getməklə meydana çıxacaqlar. 
• Əgər suluq 24 saatdan çox uzun müddət üçün qalırsa, qoyulan diaqnoz adətən örə xəstəliyi deyil. 

Dəri törəməsi (tümor) və dəri xalları (xallar)

• Terapevt tərəfindən rast gəlinən dəri törəmələrinin böyük əksəriyyəti zərərsizdir.
• Tez-tez tək şəkildə kliniki təqdimat əsası üzrə qəti diaqnoz qoymaq mümkün olmur.
• Diaqnoz demək olar ki, hər hansı dəridən götürülə bilən biopsiya ilə yoxlanılıb təsdiq edilə bilər.
• Biopsiyanın tələb edilməsi adətən xəstənin arzuları və həkim tərəfindən riskin qiymətləndirilməsi, xal və ya törəmə üzrə qeyd edilən dəyişiklikliyə əsaslanır.
• Həçinin baxın.