Trombositoz

EBM Klinik protokolları

25.06.2018 • Sonuncu dəyişiklik 18.09.2016

EevaJuvonen

Əsasları

Qanda trombositlərin miqdarı və ya trombositlərin konsentrasiyası şəxslər arasında fərqlənr, lakin hər bir şəxsdə sabit olaraq alır. Norma hüdudları 150 – 360 × 10⁹/l olaraq qəbul edilir.
Trombositoz (trombosit miqdarı > 360 × 10⁹/l) iki kateqoriya daxilində klassifikasiya edilə bilər:
- birincili trombositoz, məsələn, mieloproliferativ xəstəliklərlə əlaqəli olaraq yaranan trombositoz
- reaktiv və ya ikincili trombositoz
Birincili trombositoz zamanı xəstə trombositlərin yüksək konsentrasiyası səbəbilə simptomlara və ağırlaşmalara malik ola bilər. Reaktiv trombositozda simptomların yaranmasına yalnız yüksək trombosit miqdarı deyil, həmçinin birincili xəstəliyə aid olan simptomlar və ağırlaşmalar da səbəb olur.

Birincili trombositoz, məs. bədxassəli hematoloji xəstəliklərlə əlaqəli olanlar
- Mieloproliferativ pozğunluqlar (essensial trombositemiya, polisitemiya vera, xroniki mieloid leykemiya, mieloid metaplaziya ilə birlikdə mielofibroz).
İkincili, məs. reaktiv trombositoz
- Kəskin və ya xroniki qanaxma
- Trombositopeniyanın bərpa fazası (yüksək kompensasiya)
- Revmatoid artrit və digər birləşdirici toxuma və iltihab xəstəlikləri
- Kəskin və xroniki infeksiya
- Nəzərəçarpan fiziki gərginlik, uşaq dünyaya gətirmək, adrenalin
- Dəmir defisiti
- Hemolitik anemiya
- Aspleniya (məs. splenoektomiyanın ardınca)
- Xərçəng
- Dərman maddələrinin səbəb olduğu reaksiyalar
- Əməliyyatın nəticələri
Trombosit miqdarı > 1 000 × 10⁹\l olan trombositoz halının 80% -dən çoxu reaktiv olur.

İkincili trombositozla xroniki mieloproliferativ xəstəliklə bağlı yaranan trombositoz arasındakı diferensasiya; cədvələ bax
Reaktiv trombositozun səbəbini meydana çıxartmaq məqsədilə aparılan araşdırmalar
İkincili trombositozun müxtəlif formaları ilə xroniki mieloproliferativ pozğunluqlar (xüsusilə essensial trombositopeniya, lakin həmçinin polisitemiya vera, xroniki mieloid leykemiya və mielofibroz) arasındakı fərqlər ən vacib faktor olaraq qəbul edilir. Bəzən hətta diferensial diaqnostikanı belə aparmaq çətin olur. Faydalı müayinələr cədvəldə qeyd edilmişdir.

Trombositozun diferensial diaqnostikası: klinik tablo və laborator analizlər
Nəticələr	Birincili trombositoz*	Reaktiv trombositoz
* Birincili trombositoz essensial trombositemiya və digər mieloproliferativ xəstəlikləri özündə ehtiva edir.
Birincili xəstəlik	Yox	Adətən aşkar şəkildə müşahidə olunur və ya asanlıqla meydana çıxarılır
Serebral və ya periferik sirkulyasiyada işemiya	Müalicə olunmayan xəstəliklərdə tez - tez müşahidə edilir; ASA vasitəsilə qarşısı alınır	Yox
Arteriyalarda və ya venalarda tromboz	Artmış risk	Yox
Qanaxma	Artmış risk	Yox
Splenomeqaliya	40% xərçəng xəstələrində	Yox
Qan yaxması	Nəhəng trombositlər	Normal trombosit morfologiyası
Sümük iliyi	Anormal meqakariositlər	Normal Meqakariositlər

İkincili trombositoz zamanı trombosit miqdarını azaldan müalicə növündən istifadə edilmir. Birincili xəstəliyi müalicə etmək trombositoz halını qaydasına salacaqdır.
Mieloproliferativ xəstəliklərdə trombositoz artmış tromboz və qanaxma riski ilə müşahidə edilir. Həm asimptomatik, həm də simptomatik trombositozlu xəstələrdə müalicəyə olan ehtiyacı qiymətləndirmək məqsədilə hər zaman hematoloq konsultasiyasına ehtiyac vardır.
Trombositozun səbəbinin naməlum qalması hallarında hematoloqla konsultasiya hər zaman nəzərdən keçirilməlidir.