Qanın köçürülməsi: göstərişlər, idarəetmə və kənar təsirləri
EBM Klinik protokolları
04.05.2017 • Sonuncu dəyişiklik 04.05.2017
JouniLauronenPiaNiittymäkiSusannaSainio
Əsaslar
Köçürülən qan həmişə qırmızı hüceyrəyə, trombositə və təzə dondurulmuş plazma komponentlərinə yeridilir.
Qırmızı hüceyrələr adekvat oksigeni təmin etmək üçün anemiyada köçürülür.
Trombositlər, qanaxmanın idarə olunması üçün və ya trombositlərin sayı və ya fəaliyyəti kifayət qədər olmadıqda hemostazı inkişaf etdirmək üçün göstərilmişdir.
Qanaxma bir neçə laxtalanma faktorunun eyni vaxtda çatışmazlığından qaynaqlanırsa təzə dondurulmuş plazma laxtalanma amillərini əvəz etmək üçün köçürülür.
Trombositlər, qanaxmanın idarə olunması üçün, və ya trombositlərin sayı və ya fəaliyyəti kifayət qədər olmadıqda hemostazı inkişaf etdirmək üçün göstərilmişdir."?>
İlk tibbi yardım göstərilən stasionar xəstəxanalarında, anemiya üçün nəzərdə tutulmuş digər müalicələr təsirsiz olduqda qan məhsulları adətən simptomatik xroniki anemiyanın müalicəsində istifadə olunur.
Xəstənin evində tətbiq olunan qan köçürmələrində, qan köçürülməsi üçün nəzərdə tutulmuş davranış kodeksinə ciddi şəkildə riayət edilməlidir. Evdə qan köçürülməsi xəstənin ilk qan köçürməsi olmamalıdır. Evdə qan köçürülməsi yalnız xəstəxana şəraitində əvvəllər problemsiz qan köçürülmüş xəstələr üçün tövsiyyə olunur.
Qan köçürülməsindən əvvəl testlər
Əsaslar
Xəstənin şəxsiyyətinin təsdiqlənməsi
Təcili olmayan qan köçürülməsindən əvvəl planlaşdırılan köçürülmədən əvvəl testlər, vaxtında (1-4 həftə) aparılmalıdır.
İşçilər xüsusi hallarda məsələn uşaqlarda qan köçürülməsi zamanı xüsusi təlimatlar barədə, məlumatlandırılmalıdır.
ABO və RhD qrupunun təyin edilməsi
Həmişə qırmızı hüceyrələr, trombositlər, plazma və ağ hüceyrələrin köçürülməsindən əvvəl
İki ayrı nümunədən istifadə edilməlidir.
Nümunələr xəstəni müəyyənləşdirən iki ayrı şəxslə təcili qan köçürülməsi üçün eyni vaxtda toplana bilər.
Xəstənin qan qrupuna dair məlumatlar elektron pasiyent qeydiyyatı sistemində saxlanılırsa gələcəkdə uyğunluq testi üçün toplanmış qan nümunəsindən istifadə edərək qan qrupunu, təyin etmək mümkündür (çarpaz uyğunluq testi).
Seroloji test
Həmişə qırmızı hüceyrələr və ağ hüceyrələrin köçürülməsindən əvvəl
Nəticə müsbət olsa antitellərin müəyyən edilməsi
Xəstənin seroloji testindən əvvəl və ya sonra 4 həftə ərzində, onda hamiləlik və ya qan köçürülməsi zamanı etibarlılıq müddəti 5 gündür, digər bütün hallarda etibarlılıq müddəti limitsizdir.
Uyğunluq testi (çarpaz uyğunluq)
Həmişə qırmızı hüceyrələr və ağ hüceyrələrin köçürülməsindən əvvəl
5 gün ərzində etibarlıdır
Bəzi xəstəxanalar uyğunluq testini aparmaq üçün elektron sistem (Tip və Ekran) tətbiq edirlər.
Uyğunluq testi həmişə qırmızı hüceyrə antikorları aşkar edildikdə və ya xəstə sümük iliyi və ya qaraciyər nəqli aldıqda seroloji olaraq həyata keçirilməlidir.
Qırmızı qan hüceyrələrinin köçürülməsi
Simptomlar
Xroniki və ya tədricən inkişaf edən anemiya
Qan köçürmə tələbi anemiya simptomlarına xəstənin yaşına və əsas xəstəliklərə söykəndiyindən qırmızı qan hüceyrələrinin köçürülməsinə təkan vermək üçün 1 hemoqlobin (Hb) dəyəri vermək mümkün deyil.
Hb 50 q/l-dən aşağı olduqda qan köçürülməsi həmişə təyin edilir.
Xəstəxanaya yerləşdirilən xəstələrdə, Hb 70 q/l səviyyəsində olduqda qırmızı qan hüceyrələrinin köçürülməsi ilə anemiyanın düzəldilməsi çox vaxt zəruri hesab olunur.
Yaşlı insanlar və ürək və ya ağciyər xəstəlikləri olan insanlarda simptomları yüngülləşdirmək üçün daha yüksək hemoqlobin səviyyəsində (90 q/l) qırmızı qan hüceyrələrinin köçürülməsi tələb oluna bilər.
Hb konsentrasiyası 70 q/l-dən aşağı düşərsə əksər xəstələr anemiya simptomlarından əziyyət çəkirlər; Hb konsentrasiyasında daha az əhəmiyyətli enmənin baş verməsi ürək və ya ağciyər xəstəlikləri olan xəstələrdə simptomlara səbəb ola bilər.
Hb konsentrasiyasının düzəldilməsi xəstənin vəziyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıracağı gözlənilməzsə bədxassəli və ya ciddi xroniki xəstəlikləri olan xəstələrdə anemiyanın korreksiyası üçün qırmızı qan hüceyrələrinin müntəzəm olaraq, köçürmələri tövsiyyə edilmir.
Xroniki anemiyada yorğunluq sindromunun idarə olunması Hb səviyyəsinin 90–100 g/l."?> olmasını tələb edir
Qırmızı hüceyrələrin bir dozası adətən yetkinlərdə Hb konsentrasiyasını təxminən 10 q/l artırır; Monitorinq cavabında 1 doza köçürülməlidir.
Təcili olmayan əməliyyat
Qan qrupunun təyin edilməsi və seroloji test cərrahi əməliyyatdan əvvəl vaxtında edilməlidir.
Testlərdə qan məhsullarının seçiminə və ya mövcudluğuna təsir edən amillər aşkar edilsə belə, prosedur planlaşdırılmış şəkildə həyata keçirilə bilər."?>
Kəskin və güclü qanaxma
Travmatik, cərrahi, mamalıq və ya digər qanaxma hallarında itirilən qanın əvəz edilməsi, qırmızı qan hüceyrələrinin köçürülməsi ilə bərabər, trombositlərin və təzə dondurulmuş plazmanın və/və ya xüsusi laxtalandırıcı məhsullarının istifadəsini zəruri edir.
Təcili və ya kütləvi qan köçürmə ilə əlaqədar qərar qəbulu müalicə həkiminin məsuliyyətidir.
Xüsusi olaraq hər bir xəstəxana və ixtisas üçün verilən nümunələr və testlər, eləcə də mövcud qan məhsulları ilə əlaqədar təlimatlara istinad edilməlidir.
Böyük və təcili qanaxmalar zamanı yerinə yetiriləcək həcm dəyişdirmə proseduruna dair milli və yerli qaydalar tətbiq olunur.
Qan köçürmə üçün qırmızı hüceyrələrin seçilməsi
Əsaslar
Bir qayda olaraq, köçürüləcək qırmızı qan hüceyrələrinin dozası resepientin ABO və RhD qruplarına uyğun olmalıdır.
Qan məhsullarını təqdim edən xidmətlər, uyğun qan məhsulları tükəndiyi təqdirdə, müvafiq alternativ məhsulların seçilməsinə dair məsləhətlər verəcəkdir.
ABO-su uyğun olmayan qan məhsullarının köçürülməsi, həyati təhlükəsi olan köçürmə reaksiyasına səbəb ola bilər.
RhD-si mənfi olan pasientlər, həyati təhlükəsi olan hallar istisna olmaqla, RhD-si müsbət qırmızı qan hüceyrələrini qəbul etməməlidirlər, çünki köçürmə, reproduktiv yaş dövründə olan qızlar və qadınlar üçün xüsusilə zərərli olan anti-D anticisimlərinin yaranmasına səbəb ola bilər, belə ki, antitellər gələcək hamiləliklərdə dölün və yeni doğulmuş uşağın hemolitik xəstəliyinə səbəb olur.
RhD-si mənfi olan qırmızı qan hüceyrələri RhD-si müsbət olan xəstələrə etibarlı şəkildə köçürülə bilər; lakin RhD-si mənfi olan qırmızı qan hüceyrələri adətən qısa müddətdə köçürüldüyündən, onların RhD-si müsbət olan pasientlərə köçürülməsi yalnız xüsusi hallarda tövsiyə olunur, məsələn, RhD-si müsbət olan qırmızı qan hüceyrələri olmadıqda və ya RhD-si mənfi olan qırmızı qan hüceyrələrinin istifadə müddətinin bitməsinə az qalması.
Bundan əlavə, Kell (K) mənfi qırmızı hüceyrəli məhsullar, reproduktiv dövrdə olan qadınlar və qızlar üçün həmişə seçilməlidir, çünki anti-K anticisimləri də dölün və yeni doğulmuş uşağın hemolitik xəstəliyinə səbəb ola bilər.
Eyni səbəbdən hamilə qalma potensialı olan qadınlar Kell (K) mənfi qırmızı hüceyrələri qəbul etməməlidirlər."?>
Fenotip qırmızı qan hüceyrələrinə uyğun gəldi
Klinik cəhətdən əhəmiyyətli qırmızı hüceyrə antitelləri olan xəstələr
xəstənin antitelləri olan qan qrupuna mənfi qırmızı qan hüceyrələrini qəbul etməlidir
sonradan immunizasiya etməmək üçün Kell mənfi qırmızı hüceyrələri də qəbul etməlidir.
İrsi hemolitik anemiya və ya hemoqlobinopatiya səbəbiylə qan köçürülməsindən asılı olan və ya qırmızı hüceyrə antitellərinin artma riski yüksək olan xəstələr
Xəstədə bir neçə anticisim varsa, onun geniş yayılmış qırmızı hüceyrə məhsullarına ehtiyacı vardır və ya nadir qan qrupuna sahibdir, qan köçürmə üçün tədbirlər əvvəlcədən müvafiq şəkildə aparılmalı və planlaşdırılmış köçürmədən bir neçə gün əvvəl qan komponentləri sifariş verilməlidir.
Yuyulmuş qırmızı qan hüceyrələrı Təsdiqlənmiş İmmunoqlobulin A (serum IgA < 0.05 mg/l) çatışmazlığı olan xəstələr üçün Tez-tez qan köçürülən anti-IgA antitelləri olmayan IgA çatışmazlığı olan xəstələr üçün. Yuyulmuş qırmızı hüceyrələr, qırmızı hüceyrə köçürülməsi ilə əlaqəli təkrarlanan şiddətli allergik tipli köçürmə reaksiyaları (qızdırma, ümumiləşdirilmiş övrə və / ya təngnəfəslik) olan xəstələrdə istifadə edilə bilər. Yuyulmuş qırmızı hüceyrələr hazırlandıqdan sonra 24 saat ərzində istifadə edilməlidir. Köçürmə təcili olduğundan, yuyulmuş qırmızı hüceyrələr vaxtında hazır olmadıqda (yuyulma 2–3 saat çəkir), mümkün anafilaktik reaksiyanı idarə etməyə hazır olanda standart məhsullardan istifadə edilməlidir. Şüalanmış qırmızı hüceyrələr İkinci dərəcəli xəstəliyin (köçürülən pasientə qarşı reaksiya) qarşısını almaq üçün istifadə olunur. İmmuniteti pozulmuş xəstələr Kök hüceyrələrin nəql olunduğu pasientlər, hemmatoloji xəstəlikləri olan bəzi pasientlər Vaxtından əvvəl olan doğulan çox az çəkili körpələr (xəstəxana üçün xüsusi göstərişlərə baxın) Şüalanmış qırmızı hüceyrələr böyüklərdə şüalanmadan dərhal sonra bir həftə ərzində istifadə edilməlidir. Yerli və milli qaydalar tətbiq olunur."?>
Xüsusi qan məhsulları
Bütün əsas qırmızı hüceyrə məhsulları süzülmüşdür, yəni leykositlər çıxarılmışdır.
Xüsusi qan məhsullarının tələb etdiyi işlənmə onların çatdırılmasını gecikdirir və ömrünü azaldır, bu səbəbdən bu cür məhsullar yalnız onlara mütləq ehtiyacı olan xəstələrə təyin edilməlidir.
Yuyulmuş qırmızı qan hüceyrələri
Təsdiqlənmiş İmmunoqlobulin A (serum IgA< 0.05 mg/l) çatışmazlığı olan xəstələr üçün.
Tez-tez qan köçürülən anti-IgA antitelləri olmayan IgA çatışmazlığı olan xəstələr üçün.
Qırmızı hüceyrə köçürülməsi ilə əlaqəli təkrarlanan şiddətli allergik tipli köçürmə reaksiyaları (qızdırma, ümumiləşdirilmiş övrə və / ya təngnəfəslik) olan pasientlər üçün
Yuyulmuş qırmızı hüceyrələr hazırlandıqdan sonra 24 saat ərzində istifadə edilməlidir.
Köçürmə təcili olduğundan, yuyulmuş qırmızı hüceyrələr vaxtında hazır olmadıqda (yuyulma 2-3 saat çəkir), mümkün anafilaktik reaksiyanı idarə etməyə hazır olanda standart məhsullardan istifadə edilməlidir.
Şüalanmış qırmızı qan hüceyrələri
Şüalanmış qırmızı hüceyrələr, məsələn,
immuniteti ağır şəkildə pozulmuş qruplarda istifadə olunur
kök hüceyrələrin nəql olunduğu pasientlər, hemmatoloji xəstəlikləri olan bəzi pasientlər
vaxtından əvvəl olan doğulan çox az çəkili körpələr (xəstəxana üçün xüsusi göstərişlərə baxın)
Qan məhsulların istifadə müddətinə radiasiyanın təsiri ilə bağlı yerli və milli təlimatlara baxın.
Trombositlərin köçürülməsi
Simptomlar
Trombositlərin köçürülməsinə dair göstərişlərə aiddir
trombositopeniya səbəbiylə qanaxmanın idarə edilməsi
güclü qanaxma zamanı trombositlərin dəyişdirilməsi
xəstənin trombositopeniyası varsa, xərçəng və ya bədxassəli hemmatoloji xəstəliklərdə qanaxmanın qarşısını almaq üçün dəstəkləyici terapiya
trombositopeniya və ya trombosit disfunksiyası olan xəstələrdə tibbi müdaxilələr zamanı qanaxmanın qarşısının alınması.
Məqsədlər
Trombositlərin köçürülmə həddi, hədəf trombositlərin sayı və lazım olan doza sayı əsas xəstəliyin xarakterinə, həmçinin müalicəsinin mərhələsinə və məqsədinə əsaslanır. Qan köçürmə həddinə antikoaqulyant terapiya və ya planlaşdırılmış cərrahi müdaxilə kimi qanaxma riskini artıran digər amillər də təsir göstərir.
Xəstənin sümük iliyində sitostatik kimyaterapiya nəticəsində qan hüceyrələri əmələ gəlmədikdə, trombosit sayı <10 × 10 9 / l olduqda, profilaktik trombosit köçürülməsi tələb olunur. Trombositlərin profilaktik köçürülməsi, ağır infeksiyalarda və trombositlərin sayı < 20–30 × 109/l olduqda antikoaqulyant terapiyası zamanı fərdi risk qiymətləndirməsinə əsaslanaraq verilir.
Profilaktik köçürmələr 1-2 trombosit dozasından ibarətdir. Köçürülmədən əvvəl və təxminən bir saat sonra və ya ertəsi gün trombositlərin sayını ölçməklə həmin köçürülmə qiymətləndirilir. Bir saatdan sonra iki dozanın köçürülməsindən sonra gözlənilən trombosit sayının artması 40-50 × 10 9 / l təşkil edir, bunun təxminən 60% -i ertəsi gün səhər qalmalıdır.
Köçürməyə qısaldılmış cavab müxtəlif keçici səbəblərə, məsələn qızdırma, sepsis, DİK, splenomeqaliya, müəyyən dərmanlar, vaskülit və ikinci dərəcəli xəstəliklərə görə ola bilər.
Məsələn, anti-HLA (ümumi) və ya HPA ((nadir) antitellərinin və ya trombosit otoantitellərinin olması səbəbindən immunitet reaksiyasının olmaması uzun müddət davam edən zəif köçürmə reaksiyası ilə nəticələnə bilər.
Trombositlərin miqdarı (30–)50 × 109/l dən aşağı düşdükdə, trombositopenik xəstədə klinik əhəmiyyətli qanaxmanın idarə olunması üçün trombositlərin köçürülməsinə dair göstəriş verilir.
Müalicə üçün lazım olan trombosit dozasının sayı qanaxmanın xarakterindən və yerindən, həmçinin köçürmədən əvvəl trombosit sayından asılıdır. Cərrahi əməliyyat zamanı adətən trombosit sayı >50 × 10 9 / l olmalıdır ki, trombositopeniya qanaxmayaya səbəb olmasın və ya qanaxmanı davam etdirməsin.
Qanaxmanın xarakterindən və yerindən, həmçinin köçürmədən əvvəl trombosit sayından asılı olaraq qanaxmanın idarə edilməsi üçün trombosit vahidləri 2–4 olmalıdır. Qanaxmaya səbəb olmaması üçün cərrahi əməliyyat zamanı trombosit sayının > 50 × 109/l olması lazımdır."?>
Köçürülmə üçün trombositlərin seçilməsi
Xəstənin ABO və RhD qrupları iki ayrı nümunədən istifadə edərək trombositlərin köçürülməsindən əvvəl təyin olunmalıdır.
Köçürüləcək trombositlər əsasən ABO- və RhD tiplərinə uyğun gəlir. Trombositlər üçün heç bir uyğunluq testi (çarpaz uyğunluq) aparılmır.
Kəskin qanaxma və ya digər kəskin vəziyyətləri idarə etmək üçün ABO-su uyğun olmayan trombositləri köçürmək də mümkündür. ABO qruplarına aid trombosit köçürmə qaydaları qırmızı qan hüceyrələrinin köçürülməsi üçün verilənlərdən fərqlidir. Yerli və milli təlimatlara baxın.
Müasir trombosit konsentratlarında yalnız az miqdarda plazma var və buna görə də, məhsulun tərkibindəki izoaqqlutininlər resepientə ciddi zərər vermir. Buna baxmayaraq, resepientin izoaqqlutininlərinə uyğun olmayan köçürülmə (məsələn, A qrupu trombositlərinin O qrupu alan resepientlərə) köçürmə reaksiyasını bir az azalda bilər.
Xəstəyə allogen kök hüceyrə nəql olunarsa, ABO qrupu nəql mərkəzindən xəstəyə aid təlimatlara əsasən seçilməlidir.
Müasir trombosit konsentratlarında yalnız az miqdarda plazma var və buna görə də, məhsulun tərkibindəki izoaqqlutininlər resepientə ciddi zərər vermir. Buna baxmayaraq, resepientin izoaqqlutininlərinə uyğun olmayan köçürülmə recipient’ (məsələn, A qrupu trombositlərinin O qrupu alan resepientlərə) köçürmə reaksiyasını bir az azalda bilər."?>
Trombosit konsentratında çox az miqdarda qırmızı qan hüceyrəsi də olduğundan, trombositləri nəql edərkən RhD qrupuna diqqət yetirilməlidir.
RhD mənfi trombositlərin olmadığı hallar istisna olmaqla, RhD-si mənfi olan xəstəyə RhD müsbət trombositlərinin köçürülməsi zəruri ola bilər.
RhD müsbət trombositləri nəql etmək reproduktiv dövrdə olan qadınlar və qızlar üçün xüsusilə zərərli olan anti-D antitellərinin yaranmasına səbəb ola bilər.
Anti-D-immunoqlobulin ilə RhD müsbət məhsulların immunitetə təsirinin qarşısını almaq olar. Köçürmə və hamiləlik zamanı anti-D profilaktikası ilə bağlı yerli təlimatlara baxın.
RhD-si müsbət olan xəstə RhD müsbət trombositləri və RhD-si mənfi xəstə isə RhD mənfi trombositləri qəbul etməlidir. RhD mənfi trombositlərin olmadığı hallar istisna olmaqla, RhD-si mənfi olan xəstəyə RhD müsbət trombositlərinin köçürülməsi zəruri ola bilər. RhD müsbət trombositləri nəql etmək hamilə qalma ehtimalı olan qadınlar üçün xüsusilə zərərli olan anti-D antitellərinin yaranmasına səbəb ola bilər. Anti-D insan immunoqlobulini ilə RhD müsbət məhsulların immunitetə təsirinin qarşısını almaq olar. Yerli qaydalara baxın."?>
Xəstələrin əksəriyyətinə əsasən 4 donordan toplanmış bütöv qandan ibarət standart trombosit məhsulları yeridilə bilər. Trombositlər immuniteti olduqca zəif xəstələrə köçürülərsə, məhsullar ikinci dərəcəli xəstəliklərin qarşısını almaq üçün şüalanmalıdır. Qırmızı hüceyrələrin köçürülməsi bölməsinə baxın.
Standart trombositlərlə heç bir köçürmə reaksiyası olmayan və anti-HLA və/ və ya anti-HPA anticisimləri olan xəstələrə HLA və/ və ya HPA-sı uyğunlaşdırılmış trombositlər köçürməlidirlər. Bu məhsullar HLA və / və ya HPA tiplərinin müəyyən edildiyi qan donorlarından avtomatlaşdırılmış aperesislə toplanır.
Plazmanın köçürülməsi
Təzə dondurulmuş plazmadan (FFP) geniş istifadə olunur. Dondurulmuş plazma məhsulu OctaplasLG ® bəzi ölkələrdə istifadə olunur. Bu, qeydiyyata alınmış dərman məhsuludur; daha ətraflı məlumat üçün məhsul xarakteristikalarının icmalına baxın.
FFP köçürülməsiondən əvvəl xəstənin ABO və RhD qrupları iki ayrı nümunədən istifadə edilməklə təyin olunmalıdır.
® uyğun olmalıdır"?> FFP məhsulları ABO qrupuna əsasən köçürülür. Uyğunluq testi (çarpaz uyğunluq) ®"?> həyata keçirilmir. Bütün qırmızı hüceyrələr məhsuldan çıxarıldığı üçün RhD qan qrupu nəzərə alınmır.
Qəza hallarında ®"?> FFP qan qrupu AB bütün xəstələrə tətbiq oluna bilər, çünki anti-A və anti-B izoaqqlutininlərindən məhrumdur. Yerli qaydalara və siyasətlərə baxın.
FFP-nin dozası, məhsul tətbiq edilməzdən əvvəl laxtalanma amilərinə dair aparılmış təhlillərə əsaslanır.
Qan köçürülməsinin idarə edilməsi
Əsaslar
Doğru qan məhsulunun düzgün xəstəyə köçürüldüyünü yoxlamaq
Xəstənin və məhsulun düzgün eyniləşdirilməsi
Xəstənin və qan məhsulunu izləmək üçün normativ öhdəliyin yerinə yetirilməsi.
Terapevt qan köçürməsini təyin etməlidir. Resptdə aşağıdakılar göstərilməlidir
qan komponentinin növü (qırmızı hüceyrələr, trombositlər, təzə dondurulmuş plazma) və köçürüləcəyi həcm
şüalanma, yuyulma, qan qrupu və ya toxuma tipinə dair tələblər kimi hər hansı bir xüsusi tələb
köçürülmə sürəti, məhsulun qızdırılması üçün mümkün ehtiyac və ya zəruri hallarda nəzərə alınacaq hər hansı digər amillər.
Köçürülmədən əvvəl, köçürülməni həyata keçirən tibb bacısı aşağıdakıları yoxlamalıdır
göstərişlərlə birlikdə resept
məhsulun xəstə üçün nəzərdə tutulduğunu
Məhsuldakı vahidin nömrəsi, xəstənin laboratoriya tərəfindən verilən uyğunluq testinə (çarpaz uyğunluq) uyğun olmalıdır.
lazımi uyğunluq testlərinin aparılması və məhsulun uyğun olması
Qeyd: Xəstədə qırmızı hüceyrə antitelləri varsa, köçürülən qırmızı hüceyrə paketindəki etiket yoxlanılmalıdır ki, çantada həmin qan qrupunun olmadığını təmin edilsin (məsələn, xəstədə anti-E qırmızı hüceyrə antitelləri varsa, etiketdə E- qeyd edilməlidir).
qan məhsulunda qüsurun olub-olmaması vizual olaraq yoxlanılmalıdır.
Çantanın bütövlüyü və təmizliyi. Etiket çantaya yaxşı yapışdırılmalıdır.
Bakterial çirklənməyə səbəb ola biləcək laxtalar, aqreqatlar, qaz və ya anormal rəng olmamalıdır.
Trombosit konsentratlarını işıqda yoxlayarkən onların fəaliyyətini göstərən burulma müşahidə edilməlidir.
Xəstənin şəxsiyyətinin təsdiqlənməsi
Şəxsiyyət yalnız klinik qeydlərlə, məsələn tibb bacısının otağında yoxlanıla bilər. Xəstədən adını və digər şəxsiyyət məlumatlarını göstərməsi xahiş olunur.
Şəxsiyyət məlumatları uyğunluq testinin (çarpaz uyğunluq) formasındakı məlumatlarla yoxlanılmalıdır.
Xəstə adını və şəxsiyyət məlumatlarını ifadə edə bilmirsə, xəstəni tanıyan şəxs xəstənin kimliyini təsdiqləyir. Məsələn, tibb işçilərindən iki nəfər köçürülmə başlamazdan əvvəl xəstənin şəxsiyyətini yoxlaya bilər.
Təcili köçürülmə üçün davranış kodeksi xəstəxanalarda olmalıdır.
Şəxsiyyətin təsdiqlənməsi və bütün yoxlamalar köçürülmə formasında və ya xəstəxana protokoluna əsasən başqa sənəddə qeyd edilməlidir.
Qan məhsulunun izlənə bilməsini təmin etmək
Qan məhsulunun resepientdən donora və əksinə izlənməsini təmin etmək üçün normativ öhdəlik var.
Qan məhsulunda vahid nömrəsini göstərən etiket köçürmə formasına əlavə edilməlidir və ya xəstəxana protokoluna əsasən köçürmə məlumatları xəstələrin elektron qeydiyyat sisteminə daxil edilir.
Qan köçürülməsinin idarə edilməsi
Bütün qan məhsullarını köçürmək üçün ayrılmaz 150-200 mkm filtri olan qan köçürmə sistemindən istifadə olunur.
Xəstənin ürək döyüntüsü, qan təzyiqi, temperatur, həmçinin köçürülmənin başlama və bitmə vaxtları qeyd olunur.
Mümkünsə, ilkin bioloji müayinə ilə yavaş-yavaş köçürülmə başlayır.
Xəstəni diqqətlə müşahidə etməklə qırmızı qan hüceyrələri 10 dəqiqə ərzində yavaşca (10-15 damcı/dəq) vurulur.
Eyni qan köçürmə sistemindən qırmızı hüceyrələrin bir neçə paketini fasiləsiz köçürmək üçün istifadə edilə bilər, ancaq bakterial çirklənmə riskini azaltmaq üçün altı saatdan sonra sistemin dəyişdirilməsi tövsiyə olunur.
Trombositlərin ayrıca köçürmə sistemi vasitəsilə yeridilməsi tövsiyə olunur və ya qırmızı hüceyrələrin və trombositlərin ardıcıl olaraq köçürülməsi planlaşdırılıbsa, onlar ilk növbədə köçürülə bilər.
Köçürmə reaksiyalarının mümkünlüyü səbəbindən xəstəni bütün qan köçürmə prosesində izləmək lazımdır.
Normovolaemik anemiyada 2-3 saat ərzində bir çanta qırmızı hüceyrə infuziya edilə bilər. Qırmızı hüceyrələrin köçürülməsi paketi soyuducudan otaq havasına çıxardıqdan sonra altı saat ərzində tamamlanmalıdır. Hemorragik anemiyanı idarə etmək üçün qırmızı hüceyrələr köçürüldükdə, anemiya dərəcəsi və qanaxma dərəcəsi köçürmə sürətini təyin edir.
Trombosit dozasını 30-60 dəqiqə ərzində idarə etmək tövsiyə olunur. Qanaxma zamanı optimal hemematik təsir əldə etmək üçün trombositlər sürətlə yeridilməlidir.
Qan paketi və qan köçürmə dəstinin köçürmədən sonra meydana çıxan mümkün mənfi reaksiyalar səbəbindən 24 saat ərzində saxlanılması tövsiyə olunur.
Cİddi köçürmə reaksiyaları, potensial qəza halı və yanlış köçürmə
Terminologiya
Ciddi köçürmə reaksiyası aşağıdakılarla nəticələnən haldır
ölüm və ya həyat üçün təhlükəli vəziyyət
əlillik və ya əmək qabiliyyətsizliyi
xəstəxanaya yerləşdirmə və ya uzanma
xəstələnmə və ya uzanma
Ciddi potensial qəza halı
Ciddi köçürmə reaksiyası ilə nəticələnə biləcək hadisə
Yanlış köçürmə
Xəstəyə yanlış qan qrupunun qanı köçürülür
Xəstəyə səhv komponent və ya məhsul köçürülür
Qan qrupu və digər tələblərin düzgün olmasına baxmayaraq xəstəyə başqa xəstə üçün nəzərdə tutulmuş qan köçürülür
Qan köçürmə reaksiyaları
Hər köçürülmə zamanı reaksiya baş verə bilər.
Ciddi köçürmə reaksiyaları, potensial qəza halları və yanlış köçürülmələrlə məlumat verərkən milli və yerli nəzarət prosedurları tətbiq olunur.
Köçürmə reaksiyalarının əksəriyyəti xəstə üçün yüngül və zərərsizdir və onlardan tamamilə yayınmaq mümkün deyil.
Yanlış köçürmə əsasən köçürmə prosesindəki bir səhv səbəbindən baş verir.
Əksər hallarda xəstənin kimliyi yanlış təyin edilib və ya ümumiyyətlə müəyyən edilməyib.
Kənar reaksiyalar
Febril reaksiya
Bədən temperaturunun qısamüddətli yüksəlməsi qan köçürməsinin ən çox müşahidı edilən mənfi təsirlərindən biridir. Bunun xüsusi səbəbi həmişə aşkar edilə bilməz.
Semptomlar: qızdırma > 38°C və qan köçürülməzdən əvvəl ölçülmüş temperatur > 1°C yüksəlirsə, titrəmə/ yorğunluq.
Bundan əlavə, ürək bulanması və ya baş ağrısı baş verə bilər. Simptomlar köçürmə zamanı və ya ondan sonra 4 saat ərzində baş verir.
Qan köçürülməsi ilə əlaqəli ən geniş yayılmış reaksiyalar
Sərtliyi olan və ya olmayan yüngül febril reaksiyanın müalicəsi simptomatikdir (məsələn, parasetamol) və sonradan heç bir nəzarət tələb olunmur.
Qızdırma-titrətmə bir çox digər köçürmə reaksiyalarının xüsusiyyətidir və xəstədə hər hansı digər simptomların olub-olmadığı müşahidə edilməlidir. Əhəmiyyətli qızdırma-titrətmə, məsələn qan məhsulunun bakterial çirklənməsinin bir əlaməti ola bilər.
Yüngül allergik reaksiya
Ümumi qan köçürmə reaksiyası, səbəbi hələ də məlum deyil. Xəstənin qan məhsulunun bir hissəsinə allergik olması ehtimalı var.
Simptomlara övrə, qaşınma, yerli şişkinlik, yüngül təngənəfəslik və ya yüngül qızdırma (< 38° C) daxildir.
Simptomlar intensivliyə görə dəyişir və qan köçürülməsi zamanı və ya bundan sonra 4 saat ərzində baş verir.
Reaksiya həyat üçün təhlükəli deyil və dərmanlara sürətlə reaksiya verir (məsələn, antihistamin)
Reaksiya adətən tək qan dozasından qaynaqlanır. Qanın köçürülməsi zamanı və ya bitdikdən sonra 4 saat ərzində simptomlar ortaya çıxsa reaksiyaya köçürmənin səbəb olmasına dair şübhə yarana bilər və başqa bir səbəb aşkarlana bilməz. Antihistaminiklər simptomları yüngülləşdirəcək."?>
Sonradan nəzarət tələb olunmur.
Ciddi allergik reaksiya və ya anafilaksi
Nadir qan köçürülməsi reaksiyası
Təngnəfəslik, ümumiləşdirilmiş övrə, hipotenziya, ürəkbulanma və huşun itirilməsi də daxil olmaqla simptomlar tez bir zamanda həyati təhlükəyə səbəb ola bilər.
Kəskin dövrün müalicəsi simptomatikdir (adrenalin, qlükokortikoid, antihistaminik).
Çox ehtimal ki, plazma zülalları və həll olunan komponentlər səbəb olur. Reaksiya adətən tək qan dozasından qaynaqlanır.
Anafilaktik reaksiya etiologiyası, IgA çatışmazlığı olan resipientdə IgA-ya qarşı anti-IgA anticisimlərinin meydana gəlməsini əhatə edə bilər. Tipik olaraq qan köçürülməsinin başlanğıcında və ya zamanı yaranır, lakin köçürmə bitdikdən dərhal sonra baş verməsi də mümkündür.
Təngnəfəslik, ümumiləşdirilmiş övrə, hipotenziya, ürəkbulanma və huşun itirilməsi də daxil olmaqla simptomlar tez bir zamanda həyati təhlükəyə səbəb ola bilər. Kəskin dövrün müalicəsi simptomatikdir."?>
Xəstə gələcəkdə qan köçürülməsi tələb edərsə, planlaşdırma ehtiyatla aparılmalıdır.
Donor plazmasının çox hissəsinin çıxarıldığı yerlərdə yuyulmuş qan komponentlərindən (qırmızı hüceyrələr və trombositlər) istifadə etməklə sonrakı köçürmələrə reaksiyaların qarşısını almaq mümkündür.
Tərkibində IgA olan plazma məhsulları alıcıya anti-IgA antitelləri olan resepientə köçürülə bilməz (göstərildiyi təqdirdə qan köçürmə üzrə yerli təhlükəsizlik orqanları ilə əlaqə saxlayın).
Kəskin hemoliz
Ciddi fəsadlara səbəb ola biləcək nadir köçürmə reaksiyası
Nəql edilmiş qırmızı hüceyrələr resepientin qırmızı hüceyrə anticisimləri tərəfindən sürətlə məhv edilir.
Əsasən köçürmə xətası (ABO xətası və ya digər uyğunsuz köçürmə səbəb olur.
Simptomlara qızdırma, təngnəfəslik, narahatlıq, sinə, qarın və ya bel arxasındakı ağrı, qırmızı/ tünd rəngli sidik, sarılıq, anemiyanın inkişafı daxildir.
Simptomlar köçürülmə zamanı və ya ən geci ondan 24 saat sonra kəskin hemolizdə görünür.
Simptomların şiddəti, köçürülmüş qırmızı hüceyrələrin sayından və antitellərin səviyyəsindən asılıdır. Müalicə hipotenziya, hipovolemiya və böyrək zədələnməsinin qarşısını almaq üçün lazımi dərəcədə nəmləndirməyə yönəldilir."?>
Gecikmiş hemoliz
Simptomlar əsasən yüngül olur və buna görə də, vəziyyətin diaqnoz altında olması ehtimalı yüksəkdir.
Reaksiya ABO qan qrupundan başqa digərlərinə qarşı qırmızı hüceyrə antitelləri tərəfindən yaranır.
Adətən ikinci dərəcəli immun reaksiyası ilə gücləndirilmiş mövcud qırmızı hüceyrə anticisimləri səbəbindən.
Hemoliz köçürmədən təxminən 3-4 həftə sonra yaranır və xəstədə sarılıq, anemiya və ya sidikdə qaralmış rəng olur.
Monitorinq adətən müalicə üsulu olaraq kifayətdir və lazım olduqda, anemiya müvafiq qırmızı hüceyrə məhsulları ilə düzəldilə bilər.
TACO (köçürmə ilə əlaqədar qan dövranının həddindən artıq yüklənməsi)
Qan köçürülməsi, dövr edən mayenin həcmini artırır və xəstənin qan dövranının həddindən artıq yükləmənməsinə səbəb olur. Xəstənin vəziyyəti ilə əlaqədar çox sürətli/ böyük infuziya.
Simptomlar: kəskin təngnəfəslik, taxikardiya, hipertenziya, sinə rentgenində kəskin / irəliləyən ağciyər ödemi, sol mədəciyin çatışmazlığı.
Simptomlar köçürülmədən 6 saat sonra yaranır. Ürək çatışmazlığına səbəb olan bəzi ürək xəstəlikləri olan yaşlı xəstələr TACO-ya həssasdırlar.
Yetərli müalicəyə adətən köçürülmənin dayandırılması, oksigenin qəbul edilməsi və lazım olduqda ürək çatışmazlığının müalicəsi daxildir.
Risk qruplarında profilaktika olaraq furosemid qan köçürülməsindən əvvəl aparıla bilər və köçürülmə kifayət qədər yavaş aparılmalıdır (məhsul soyuducudan çıxarıldıqdan sonra 6 saat ərzində köçürülmə tamamlanmalıdır).
TRALI (qan köçürülməsi ilə əlaqədar kəskin ağciyər zədələnməsi)
Nadir hallarda, lakin ciddi qan köçürmə reaksiyası
Xəstə köçürmə ilə birlikdə ağciyər ödeminə bənzəyən kəskin ağciyər zədələnməsi alır və simptomlar üçün başqa heç bir səbəb ola bilməz.
Tipik olaraq qeyd edilən səbəbdən sağlamlığı zəif olan xəstələrdə baş verir.
Simptomlara kəskin tənəffüs çatışmazlığı daxildir (oksigenlə doyma < 90% otaq havası ilə), sinə rentgenində ikitərəfli ağciyər konsolidasiyası, qan dövranının həddindən artıq yüklənməməsi əlamətləri aşkarlanacaqdır.
Simptomlar köçürmə bitdikdən sonra 6 saat ərzində özünü göstərir.
Mümkün etiologiyada donordan əldə edilən leykosit antitelləri ola bilər, lakin qan məhsullarında mexanizmləri hələ də məlum olmayan TRALI-yə səbəb olan digər amillər də aşkar edilmişdir.
Sinə rentgenində ikitərəfli ağciyər konsolidasiyası aşkar ediləcək."?>
Dərhal idarə edilmə olmadan (tənəffüs çatışmazlığının müalicəsi, ehtiyac olduqda mexaniki ventilyasiya) TRALI ölümcül ola bilər.
TRALI-nin patogenetik mexanizmi tam aydın deyil. Mümkün etiologiyada donor plazmasında leykosit anticisimləri ola bilər, çünki plazma nə qədər çox köçürülərsə, TRALI riski də yüksək olar."?>
TRALI, məsələn, qan dövranının həddindən artıq yüklənməsi və ya sol mədəciyin çatışmazlığı (TACO) nəticəsində yaranan təngnəfəsliyin səbəb olduğu tənəffüs çatışmazlığından fərqləndirilməlidir.
İnfeksiyalar və sepsis
Nadir hallarda
Çirklənmiş qanın köçürülməsi səbəb olmuşdur.
Təsirverici vasitə adətən donorun dərisindən əmələ gələn bakteriyalardır. Digər infeksiyalar, məsələn, qanla yoluxmuş viral infeksiyalar çox nadirdir.
Qan köçürmə zamanı və ya bitdikdən dərhal sonra ortaya çıxan simptomlar, o cümlədən yüksək temperatur, dərin hipotenziya və ürək bulanması qan məhsulunun bakterial çirklənməsini göstərir. Trombosit məhsulları, otaq temperaturunda saxlanıldığı üçün bakterial çirklənməyə daha həssasdır.
Köçürmə reaksiyasına və/ və ya yanlış qan köçürülməsinə dair şübhə
Qan köçürülməsini dərhal dayandırın, ancaq damar girişini saxlayın.
Başqa xəstə üçün təyin olunan qanın bilməyərək köçürülməsi barədə dərhal xəstəxananın qan bankına məlumat verilməlidir.
Bu, açılmış qanın digər xəstəyə köçürülməsinin qarşısını almaq və qanın izlənməsini təmin etmək üçün həyata keçirilir.
Müalicə simptomatikdir (yuxarıya və yerli təlimatlara baxın)
Ciddi qan köçürmə reaksiyasına dair hesabat prosedurunda milli qaydalar tətbiq olunur.
Ölkənin xüsusi qanunvericiliyi aşağıdakılarla əlaqədar təlimatlar verəcək
yerli səhiyyə orqanlarının, qan banklarının və s. qan köçürmə reaksiyaları və potensial qəza halları ilə əlaqədar qeydlər aparmaq öhdəliyi
ciddi qan köçürmə reaksiyaları və qan keyfiyyəti və təhlükəsizliyi ilə əlaqədar potensial qəza halları barədə müvafiq orqanlara məlumat vermək öhdəliyi
qan keyfiyyəti ilə əlaqəli olmayan digər hadisələr və potensial qəza halları barədə məlumat vermək üçün tövsiyələr.