Public health policy on screening for cancer

Əsas məqamlar

• Skrininq  proqramının bir ictimai səhiyyə siyasəti olaraq həyata keçirilməsinə başlamazdan əvvəl, proqramın hədəf populyasiyadakı ölüm səviyyəsini necə azaldığacağını və həyat keyfiyyətini necə yaxşılaşdıracağını müəyyən etmək üçün randomizə edilmiş tədqiqat aparılmalı və dəlillər əldə edilməlidir.
• Digər, müxtəlif təfsirlər üçün açıq olan tələblər güman edir ki,
• • Bu proqramın faydası onun mənfi təsiri ilə müqayisədə qəbul ediləndir
  • Bu proqramın dəyəri hədəf əhali üçün çəkilən səhiyyə xidmələrinin dəyəri ilə müqayisədə qəbul ediləndir.
• Yeni skrininq proqramlarının tətbiqi nəticəsində ölüm hallarının çox cüzi azalması fonunda, onun tətbiqi zamanı həyat keyfiyyətinin azalması və digər aspektlərə aid meydana çıxan zərərləri  nəzərə aldıqda, bu zərərlər həlledici şərt olaraq proqramın tətbiq dairəsini daraldır.
• Yalnız, adi skrininq programının başlnağıcında tətbiq edilmiş səhiyyə xidmətinin randomizə edilmiş tədqiqat layihəsi, skrininq proqramının uğurlu olacağına əminlik yarada bilər.
• Əlavə olaraq göstərilməlidir ki, səhiyyə sistemində gündəlik həyata keçirilən fəaliyyətlər daimi olaraq qiymətləndirilməli və monitorinq edilməlidir ki, nəticələr ilkin mərhələdə əldə edilmiş nəticələrə uyğun olsun.

İctimai səhiyyə siyasətinə daxil edilməsi tövsiyə olunan skrininq proqramları

Uşaqlıq boynunun xərçəngi

• Tövsiyə edilir: 25 yaşından 60 yaşına qədər olan qadınlara Pap-test  ilə skrininq aparılmalıdır. Skrininq intervalı 5 ildir.
• Qadının yaşı az olduqca hüdudi faydası da (marginal utility ) aşağı olur və nəticədə hiperdiaqnostika  və lazımsız müalicənın aparılması müşahidə olunur. Daha ahıl yaş dövründə nümunələrin toplanması çətinləşir, qadınların müayinədə iştirak etmək istəyi azalır və şişin bioloji xüsusiyyətlərindən asılı olaraq, güman ki, skrininqin invaziv xərçəngin profilaktikasında rolu aşağı düşür. Skrininqin 3 ildən tez aparılması invaziv xərçəng xəstəliyinin ilkin aşkarlanmasını əhəmiyyətli dərəcədə artırmır. Hər 5 ildən bir aparılan skrininqin faydası daha tez-tez aparılan skrininqin faydası ilə oxşardır.
• Sübutlar dünya miqyasında aparılmış rutin tədqiqat proqramlarına əsaslanır. Skrininq yolu ilə ortaya çıxacaq xərçəng hallarının təxminən 80% -nin qarşısını almaq mümkündür.
• Pap-testi ilə rəqabət aparan bir neçə test var- HPV  (Human papillomavirus, insan papilloma virusu) testi bunların içində ən vacibidir. Finlandiyada aparılan randomizə edilmiş bir səhiyyə xidməti tədqiqatı layihəsində, geçikmiş xərçəng hallarının profilaktikası sahəsində Pap- testi HPV testi qədər həssas və effektiv idi; lakin Pap- testi uşaqlıq boynunun xərçəngönü vəziyyətlərinin hiperdiaqnostikasını və lazımsız müalicə aparılmasının azaldılmasını təmin edir. Rutin səhiyyə  xidmətlərinin bir hissəsi kimi tətbiq edilən HPV vaksinasiyasının xərçəngə qarşı effekti barədə heç bir sübut yoxdur.

Döş vəzisinin xərçəngi

• Tövsiyə edilir: 50 yaşdan 70 yaşadək olan qadınlarda hər 2 ildən bir mammoqrafiyanın edilməsi.
• Gənc qadınlarda skrininqin aparılmasının faydası azdır və yaş həddinin aşağı salınması məsləhət görülmür.
• Randomizə edilmiş tədqiqatlara görə skrining döş vəzisi xərçəngindən ölüm hallarını 30% azaldır. İctimai səhiyyə siyasəti kimi rutin qaydada aparılan skrininqin effektliliyi bundan da aşağı ola bilər, lakin bu da kifayətdir ki, skrininq tətbiq edilsin.

Kolorektal xərçəng

• Tövsiyə edilir: FOB ( faecal occult blood- nəcisdə gizli qanın müayinəsi); 60-70 yaş arasında olan insnalar hər iki ildən bir bu skrininqdən keçməlidirlər.
• Randomizə edilmiş tədqiqatlara əsasən skrininqdən  keçənlər arasında kolorektal xərçəngdən ölüm halları 15% azalır.
• FOB analizi əvəzinə nəcisdə insan qanı olmasını təyin edən analizdən (faecal test recognizing human blood) istifadə edilməyə başlanmışdır.
• Endoskopiya vasitəsi ilə aparılan skrininqin effektivliyi nəcisdə insan qanı olmasını təyin edən analizin effektivliyindən yüksək olduğu düşünülür və skrininq intervallarının artırılmasına imkan yaradır.
• Finlandiyada 2004-cü ildən başlayaraq səhiyyə sistemində tədricən kolorektal xərçəngin rutin qaydada skrininq edilməsinə başlanmışdır.Təsadüfi seçim yolu təyin edilən nəzarət qrupları ilə müqayisədə ölüm hallarının sayında fərq olmamışdır. Lakin skrininq ola bilər ki, dolayı yolla faydalı nəticə əldə etməyə imkan verir; təsadüfi seçim yolu ilə təyin edilmiş populyasiyanın randomizə edilmiş nəzarət qruplarında mülicə nəticəsində sağ qalma gözlənildiyindən daha yüksək olmuşdur. Hazırda skrininq proqramının coğrafi olaraq genişləndirilməsi dayandırılıb.
• Digər skrininq analizlərindən kolonoskopiyadan alternativ kimi istfadə oluna bilər."?>

Ölüm  göstəricisinə təsiri olan, lakin rutin olaraq həyata keçirilməsinə başlanılmayan skrininq proqramları

• Xərçəngin skrininq proqramının tətbiqi üçün ilkin olan şərtlərdən biri  skrininqin verdiyi faydanın fəsadlarla müqayisədə daha üstün olmasıdır. Proqramın başlanılmasına dair qərar sağlamlıq siyasətinə əsaslanaraq qəbul edilir və bu qərar hamı tərəfindən qəbul edilmiş olan elmi sübutlara əsaslanmalıdır. Hazırda skrininqin sağlamlığa olan faydalarının və zərərlərinin qiymətləndirilməsinə, ölçülməsinə  və müqayisəsinə dair yekdil bir fikir olmadığından, onun tam olaraq həyata keçirilməsi mümkün deyildir.

Prostat vəzisinin xərçəngi

• Yaşı 60-dan yuxarı olan kişilər arasında PSA analizi vasitəsi ilə aparılan skrininq prostat vəzisi xərçəngindən ölüm hallarını təxminən 20% azaldır.
• Ahıl kişilərdə əksər hallarda gizli keçən prostat xərçəngi tapılır və lakin bu hal özünü heç bir əlamətlə biruzə vermir və gözlənilən omür uzunluğunu qısaltmır. Belə xərçənglərin aşkar edilməsi xəstələnmə göstəricisini artırır və aparılmış müalicənin mənfi təsirləri pasiyentlərin həyat keyfiyyətini aşağı salır.
• Hiperdiaqnostikaı və yersiz müalicə (overtreatment ) təyin edilməsi halları əhəmiyyətli dərəcədə çoxdur . Skrininq nəticəsində aşkar edilmiş xərçəng hallarının təxminən yarısı klinik əhəmiyyətə malik xərçəng mərhələsinə aid deyildir.
• Yersiz müalicə, pasientlərin uroloji fəsadlarla keçən ömür illərinin sayını uzadır, lakin bu illərin sayı, inkişafda olan xərçəngin müalicəsi ilə əldə edilən əlavə həyat illərindən daha çoxdur. "?>
• Klinik praktikanın bir hissəsi kimi (məs. peşə xəstəliklərində) PSA analizinin rutin təyin edilməsi  məhdudlaşdırılmalıdır.
• Hazırda bu sahədə təşkil edilmiş skrininq proqramlarının aparılması üçün əsas yoxdur.

Ağ ciyər xərçəngi

• Müayinə metodu kimi spiral KT-dən istifadə edilərək aparılan randomizə edilmiş skrining tədqiqatları zamanı ağ ciyər xərçəngindən ölüm halları 20% azalmışdır. Skrininqdən keçən fərdlərin ¼ isə əlavə müayinəyə göndərilmişdir.
• Radioloji və ya sitoloji skrininq üçün randomizə edilmiş tədqiqatlara cəlb edilən fərdlərdə nəzarət qrupuna nisbətən daha çox ağciyər xərçəngi aşkar edilmişdir. Əməliyyat  uçün yararlı olma (operability) və 5 illik sağ qalma göstəriciləri də skrininq aparılan qruplarda nəzarət qrupu ilə müqayisədə daha yüksəkdir. Ağciyər xərçəngi ilə əlaqədar olan ölüm halları nəzarət qrupunda daha yüksək və ya skrininq qrupunda olan nəticəyə yaxın olmuşdur.
• Skrininqdən keçənlər arasında ağciyər xərçəngi riskinin artması onunla əlaqədar ola bilər ki, skrininqin mənfi nəticəsi pasiyentlərin siqaret çəkmə vərdişlərinə təsir göstərən təhlükə hissini aradan götürmüş olur.
• Amerika Birləşmiş Ştatlarında xəstəliklərin profilaktikası üzrə yaradılmış işçi qrupu (USPSTF- United States Preventive Services Task Force), skrininqi məsləhət görür,  Avropada isə skriniqə bir qədər ehtiyatla yanaşırlar.
• Hazırda bu sahədə təşkil edilmiş skrininqin aparılması üçün əsas yoxdur.

İctimai səhiyyə siyasətinə daxil edilməyən skrininq proqramları

Mədə xərçəngi

• Yaponiyada sistemli olaraq skrininq aparılır.
• Yaponiyada mədə xərçəngi ilə bağlı ölüm halları skrininqdən keçən əhali qrupları arasında digər qruplara nisbətən daha yüksək sürətlə azalmışdır; lakin mədə xərçəngi hallarının azalmasının etioloji amilləri sırasına əhalinin rifah halının yüksəlməsi daxil edilə bilər. Bu fərqlərin skrininqin nəticəsi olması qənaətinə gəlmək çətindir.

Neyroblastoma

• Ölüm halları az olan nadir xəstəlikdir
• Skrininqi tövsiyə etmək üçün heç bir əsas yoxdur.

Digər növ xərçəng xəstəlikləri

• Dəri melanoması, ağız boşluğunun, yumurtalığın, uşaqlıq cisiminin, qaraciyərin və bir çox digər xərçənglərin aşkarlanması üçün skrining analizləri mövcuddur. Lakin, onların rutin tətbiqi tövsiyə edilmir, çünki  bu analizlərin ölüm hallarına təsiri araşdırılmayıb .

Əlaqədar resursla

• Koçran icmalları
• Digər sübut icmalları
• Ədabiyyat

National Lung Screening Trial Research Team, Aberle DR, Adams AM et al. Reduced lung-cancer mortality with low-dose computed tomographic screening. N Engl J Med 2011;365(5):395-409.