Bazu sümüyü və said sümüklərinin sınıqları
EBM Klinik protokolları
22.06.2017 • Sonuncu dəyişiklik 22.06.2017
VesaSavolainen
- Bilək və əldarağı sümüklərinin sınıqları üçün, baxın .
- Bazu sümüyünün proksimal hissəsinin ən çox rast gəlinən sınıqlarıdır (şəkil P ). Müxtəlif yıxılmalarla əlaqəli olan çox rast gəlinən bir zədələnmədir.
- Bioloji olaraq bu sınıq rotator manjet əzələləri vətərlərinin cəlb edilməsi ilə bir qopmuş sınıqdır.
- Sınıq fraqmentinin çox zaman soyulmuş görünüşü var və rotator manjet vətərləri tərəfindən çəkmə qüvvəsi ilə fraqment subakromial (şəkillər PP) və ya arxa isitqamətə posteriorly (şəkil P) yerini dəyişə bilər.
- Fraqmentin maksimum məqbul yerdəyişməsi 5 mm-dir.
- İlkin müalicə yuxarı ətrafın şinası və kifayət qədər ağrıkəsici dərman maddələri isitifadəsindən ibarətdir.
- Əgər şübhə varsa ən yaxın növbətçi cərrahi bölmə ilə konsultasiya edilməlidir.
- Travmadan 1 və 2 həftə sonra rentgen müayinəsini təkrarlamaq vacibdir. Yerdəyişən sınıqda mümkün ola bilən dəyişikliyi qiymətləndirin. Əgər yerdəyişmə şübhəsi varsa ən yaxın cərrahi bölmə ilə konsultasiya edin.
- Sümük bitişməsi 6 həftə ərzində yaranacaqdır. Bundan sonra əzələ gücünü bərpa etmək və bazu oynağında hərəkət diapazonunu bərpa etmək üçün tədrici fizioterapiya çalışmaları daxil edilməlidir.
- Xəstəliyə görə məzuniyyət: yüngül işlərdə çalışanlar üçün təxminən 8 həftə, ağır işlərdə çalışanlar üçün 16 həftəyə kimi
Bazu sümüyünün boynu
- Bazu sümüyünün cərrahi boynunun sınığı kifayət qədər çox rast gəlinən bir sınıq növüdür.
- Sınıqların əksəriyyəti ambulator şəraitdə konservativ müalicə üçün uyğundur.
- Konservativ müalicə üçün lazımi şərtlər bunlardır: sümük fraqmentləri arasında yaxşı kontakt və rotator manjetin birləşmə yerlərində yalnız kiçik yerdəyişmənin olması (kiçik və böyük qabarıq səviyyəsində; şəkil ).
- Bazu sümüyü cərrahi boynunun qəlpəli və əhəmiyyətli dərəcədə yerdəyişən sınığı ilə olan pasiyent (şəkil ) travmadan sonrakı bir həftə ərzində cərrahi qiymətləndirmə üçün ən yaxın cərrahiyyə bölməsinə göndərilməlidir.
- İlkin müalicə yuxarı ətraf üçün şina və kifayət qədər ağrıkəsici dərman maddəsi istifadəsindən ibarətdir.
- Ambulator şəraitdə konservativ müalicə:
- Travmadan 0-3 həftə sonra: yuxarı ətraf üçün şina və ya biləkdən tutmaqla boyundan asma şina; dirsək oynağı, bilək və barmaqların hərəkətə gətirilməsini təmin edin.
- Travmadan 3-6 həftə sonra: "kəfkir" tipli fiziki çalışmalar, passiv bükülmə və horizontal səviyyəyə kimi abduksiya çalışmaları, 50°-yə qədər xarici rotasiya; şina həmçinin gecələr daşınıla bilər
- Travmadan > 6 həftə sonra: sərbəst surətdə tədrici mobilizasiya
- Rentgen müayinələri travmadan 1,2 və 6 həftə sonra təkrarlanmalıdır.
- Ağır dərəcəli yerdəyişən sınıqlarda cərrahi idarəetmə ilə bağlı olaraq ortopedik cərrahla konsultasiya edilməlidir. Əgər sınıq bazu sümüyünün başının çıxığı ilə ağırlaşıbsa, əhəmiyyətli dərəcədə sinir və ya damar zədələnməsinə apara bildiyi üçün qapalı reduksiyaya cəhd göstərilməməlidir. Çıxıq-sınıq cərrahi idarəetməni tələb edir. Xəstəliyə görə məzuniyyət: işin tipindən asılı olaraq təxminən 10 - 16 həftə
Bazu sümüyünün diafizi
- Reduksiya pasiyentin oturaq (arzuolunan) vəziyyətində aparılır.
- Bazu sümüyünün proksimal hissəsinin sınıqlarına nisbətən aydın dərəcədə daha nadir bir travmadır.
- Bu sınıqlar qocalarda çox zaman yıxılmalarla, daha gənc pasiyentlərdə yüksək enerjili qəzalarla əlaqəlidir.
- Müalicə yanaşmasının seçilməsi həmişə cərrahi şöbədə qiymətləndirməni tələb edir.
- Sınığın məqbul vəziyyətinin meyarları
- Sümüyün diametrinin 50%-dən artıq olmayan lateral yerdəyişmə
- 10°-dən artıq olmayan (varus-valqus) aksial deviasiya
- Konservativ müalicə ən çox böyük sınıq səthlərinə malik uzun diaqonal sınıqlar üçün uyğundur.
- Diafizin köndələn sınığı (şəkil ) qeyri-stabil kimi təsnif edilir və onun əsas müalicəsi adətən cərrahidir.
- Əzələ birləşmələri (deltayabənzər əzələ, böyük döş əzələsi) bazu sümüyünün diafizinin proksimal üçdə bir hissəsinin sınığını qeyri-stabil edir və bu sınığın əsas müalicəsi adətən cərrahidir.
- İlkin hərəkətsizləşdirmə bazu asqı sarğısı (Sarmiento breysi), gips şinası (şəkil ), Sarmiento ası sarğısı (breysi: şəkil ) və ya boyun və biləkdən asma ilə 6 - 12 həftə ərzində aparılır. Əgər kliniki müayinə davam edən qeyri-stabilliyi göstərirsə immobilizasiya müddəti uzadıla bilər. Bu mərhələdə gips sarğısındansa dəstəkləyici Velcro asqı-sarğısı (Velcro brace) arzu olunur.
- Konservativ müalicə: bazunun Velcro asqı-sarğısı ilə 8-12 həftə ərzində immobilizasiyası
- Rentgen müayinələri travmadan 2, 6 və 12 həftə sonra təkrarlanmalıdır.
- Uzun sümük sınıqlarında sümük bitişməsi normalda 8-12 həftə ərzində baş verir. Əgər 12 həftəlik konservativ müalicədən sonra sınığın qeyri-stabil olması hiss edilirsə cərrahi şöbə ilə konsultasiya edilməlidir.
- Fizioterapiya ağrı imkan verdiyi dərəcədə travmadan 1-2 həftədən gec olmamaq şərtilə başlanılmaldır. Fizioterapiyanın məqsədi passiv fiziki çalışmaların köməyi ilə bazu və dirsək oynaqlarının sərtləşməsinin qaşısını almaqdır.
- Dartılma, kompressiya və ya laserasiya (cırılma) nəticəsində yaranan mil siniri zədələnmələri, xüsusilə bazu sümüyünün distal üçdə birini cəlb edən travmalarda az rast gəlinmir. Ona görə də xüsusilə mil sinirinin funksiyası (bilək və barmaqların açılma hərəkəti, birinci barmaqarası aralıqda dərinin hissiyyatı) yoxlanılmalı və pasiyentin tibbi qeydlərinə yazılmalıdır.
- Birincili cərrahi idarəetmə üçün göstərişlər: konservativ müalicə üçün meyarlar qarşılanmayan bazu sümüyü diafizinin proksimal üçdə birinin və diafizin köndələn sınıqları, bazunun açıq sınıqları, sinir (mil siniri) zədələnmələri, damar (nadir) zədələnmələridir. Xəstəliyə görə məzuniyyətin müddəti sümük bitişməsinin dərəcəsi və işin növündən asılıdır; adətən 12 - 20 həftə.
U-şəkilli koaptasiyalı gips şinası (şəkil Ləvazimat Pambıqdan hazırlanmış corab parçasına oxşar ortopedik elastiki sarğı, yumşaq bintdən içlik sarğı, 3 - 4 rulon (böyüklər üçün eni 20 sm ), bir və ya iki köməkçi. Tətbiq. Köməkçinin pasiyentin yuxarı ətrafını yüngülcə abduksiya olunmuş vəziyyətdə saxlamaqla zədələnmiş şəxs oturaq vəziyyətdə olmalıdır. "Corab parçasına oxşar" yerləşdirin. Akromion çıxıntısından aşağıya dirsəyin ətrafına və qoltuq çüxuruna arxaya uzanan bir 8 qatlı qalın gips şinasını (longetini) hazırlayın. Longeti nəmləşdirin və nəm etdikdən dərhal sonra yumşaq üçlik əlavə edin. Yuxarı ətrafın çevrəsinə elastik sarğı ilə sarımaqla gips longetini öz yerində bərkidin. Üç-nöqtəli fiksasiya prinsipinə diqqət ayırmaqla hər hansı bucaq yaranması korreksiya edilməlidir. Dirsək oynağı 90 -100° bükülmə vəziyyətində olmaqla boyunluq və bilək asqısı yerindəcə qoyulur. Prosedurdan sonra rentgen müayinəsi mütləq təkrar edilməlidir.
Sarmiento asqı-sarğısı (Sarmiento brace) Asqı-sarğı Velcro ipləri ilə açılıb-bağlanan iki hissədən ibarətdir Yüngül sintetik materialdan (yumşaq və daha rahat) hazırlanıb Mütləq proksimal istiqamətdə uzanaraq akromion çıxıntısını örtməlidir. Asqı-sarğı dirsək oynağında bükülmə və açılma çalışmalarına imkan verilməsi üçün distal istiqamətdə formaya salına bilər. Yuxarı ətraf boyunluq və bilək sarğısının içinə U-şəkili gips sarğısında olduğu kimi qoyulmalıdır.
Dirsək oynağı nahiyəsinin sınıqları
- Məqsəd həm dirsək oynağında oynaq səthlərinin konqruentliyini (biri-birinə uyğunluğu), həm də bu oynağın stabilliyinin bərpası və ya saxlanılmasıdır.
- Dirsək oynağı zədələnmələrində yalnız əgər cərrahi idarəetmə mümkün olmazsa (yaş, yanaşı xəstəliklər, əməkdaşlığın olmaması) və bir uzun müddətli nəticə kimi dirsək oynağının sərtləşməsi məqbul olunan hallarda 3 həftədən artıq davam edən immobilizasiya məqbuldur.
- Dirsək oynağı nahiyəsində sınıqların əksəriyyəti cərrahi yolla idarə edilir .
Bazu sümüyünün epikondilusunun sınıqları
- Kifayət qədər nadir olub burulma hərəkəti nəticəsində yaranaraq böyüyən uşaqlarda və gənc böyüklərdə adətən qopmuş sınıqlar şəklində rast gəlinir.
- Bağ zədələnməsinin bir analoqudur.
- Lateral epikondilus sınıqlarında dərhal mobilizasiya edilə bilər və heç bir nəzarətə ehtiyac yoxdur.
- Medial epikondilusun yerdəyişməyən sınığı 3 həftə ərzində geyilən yuxarı ətraf üçün gips şınası (langeti) ilə konservativ müalicə edilir.
- Yuxarı ətraf üçün gips şinası (longeti) bazu nahiyəsindən əl darağı-falanqa oynaqlarına kimi uzanaraq yuxarı ətrafa dayaq verir. Dirsək oynağı 90° bucaq altında bükülüb və bazu önü neytral rotasiya vəziyyətindədir.
- İmmobilizasiya dövründən sonra dirsək oynağı dərhal hərəkətə gətirilir. Açılma hərəkətinin məhdudlaşması konservativ müalicənin bir adəti ağırlşmasıdır.
- Yerdəyişən sınıq (> 2 mm) adətən əməliyyat edilir. Məqsəd sınığı stabilləşdirmək və dərhal hərəkətə gətirilməyə imkan verməkdir.
Bazu sümüyünün oynaqdaxili sınıqları
- Medial və ya lateral epikondilusu əhatə edərək unilateral və ya bilateral (bazu sümüyünün suprakondilus sınığı) ola bilər.
- Konservativ müalicə yalnız əgər sınıq fraqmentlərinin yerdəyişməsi 2 mm-i aşmadıqda nəzərdə tutula bilər.
- Çox zaman travmatologiya şöbəsi ilə konsultasiya etmək lazımdır.
- Konservativ idarəetməyə 3 həftə ərzində yuxarı ətrafın gips longetin geyilməsi daxildir.
- Dirsək oynağı 90° bükülərək və bazu önü neytral rotasiya vəziyyətində olaraq yuxarı ətrafın uzun longeti bazudan əldarağı sümüklərinin distal hissələrinə kimi yuxarı ətrafa dəstək verir.
- İmmobilizasiya dövründən sonra dirsək oynağı dərhal hərəkətə gətirilməlidir. Açılma funksiyasında çatışmazlıq konservativ müalicənin ardınca adəti bir ağırlaşmadır.
Mil sümüyü başının sınığı
- Çox rast gəlinən travmadır. Çox zaman uzadılmış yuxarı ətraf üzərinə yıxılma nəticəsində yaranır.
- Sınıqların əksəriyyəti yalnız yüngül yerini dəyişib və stabildir. Bu sınıqlar ambulator şəraitdə konservativ müalicə üçün uyğundur.
- Yerdəyişməyən sınıqlarda müalicə konservativdir. Yerdəyişən sınıqlarda müalicə yanaşmasının cərrahi qiymətləndirilməsi göstərişdir.
- Konservativ müalicədə ağrı imkan verdikcə dirsək oynağının bütün hərəkət istiqamətlərində yüklənmə olmayan çalışmalar istifadə edilir. Yuxarı ətrafın mexaniki yüklənməsinə travmadan 6 həftə sonra icazə verilə bilər.
- Ağrını aradan götürmək üçün bir həftə ərzində yuxarı ətrafın (boyundan) asqısı
- Yuxarı ətraf üçün uzun gips şinası (longeti) 1 - 2 həftə ərzində istifadə edilə bilər.
- Mil sümüyü başının sınığı həm də dirsək oynağının çıxığının bir nəticəsi kimi ola bilər.
- Məsələn, əgər dirsək sümüyünün tac çıxıntısının sınığı, bazu sümüyü distal ucunda bağın qopması və digər əlaqəli zədələnmələr varsa, pasiyent cərrahi qiymətləndirmə üçün göndərilir.
- Xəstəliyə görə məzuniyyət, işin təbiətinə uyğun olaraq 4 - 8 həftə müddətlik verilir. Gec ağırlaşmalar üçün bəzən protez oynağın yerləşdirilməsi tələb oluna bilər.
Dirsək sümüyünün dirsək çıxıntısının sınığı
- Çox yayılmış bir travmadır (şəkil ). Çox zaman yıxılma zamanı dirsək sümüyünün ucuna birbaşa arxa zədələnmə nəticəsində yaranır.
- Təcrübədə dirsək çıxıntısının sınıqları həmişə yerini dəyişir və operativ müalicə edilir.
- Əgər hər hansı bir yerdəyişmə(2 mm-dan artıq) varsa, sınıq cərrahi yolu ilə (təcrübədə, demək olar ki, həmişə) müalicə olunur. Yerdəyişməyən sınıqlar 3 həftə ərzində geyilən yuxarı ətraf üçün uzun gips şinası ilə müalicə olunurlar.
Monteggia sınığı dirsək sümüyünün diafizinin proksimal üçdə birinin sınığı üstəgəl mil sümüyü başının yerdəyişməsidir. Dirsək sümüyünün sınığı həmişə cərrahi fiksasiya ilə, mil sümüyü başının çıxığı isə qapalı reduksiya ilə müalicə olunur; bəzi hallarda açıq reduksiyaya ehtiyac ola bilər.
Mil və dirsək sümüklərinin sınıqları
- Sınıq təkcə mil sümüyündə, təkcə dirsək sümüyündə və ya hər iki sümüyün cəlb edilməsi ilə kombinə olunmuş şəkildə ola bilər.
- Sümük bitişməsi konservativ müalicə üçün həddən artıq uzun (8-12 həftə) çəkir və adətən lövhə-vintli cərrahi müdaxilə həmişə lazımdır.
- Xəstəliyə görə məzuniyyət 8 -12 həftə müddətə verilir.
Yuxarı ətraf üçün uzun gips şinası (longeti) Ləvazimatları: pambıqdan hazırlanmış corab parçasına oxşar ortopedik elastiki sarğı, yumşaq bintdən içlik, bint İmmobilizə edici material Paris gipsi 12.5 - 15 sm eni , 7 - 8 qat lifli şüşə və ya plastik 12.5 -15 sm eni, 4 - 6 qat (istehsalçının təlimatlarına uyğun olaraq). Öncədən içliyi hazırlanmış sintetik şina tətbiqi corab parçasına oxşar ortopedik elastiki sarğını və yumşaq içliyi sınıq yerinə yerləşdirin.Yumşaq içlik şinanın bütün uzunluğu boyunca dolandırıla bilər və ya şinanın altına bir hamar səhfə kimi qoyula bilər. Əldarağı sümüklərinin distal hissəsindən bazuya kimi uzanan bir şina hazırlayın. Şinanı iki hissədən elə düzəldin ki, hissələr dirsək oynağında bir-birinin üzərini örtsün. Şina oynağının qüvvəsini təmin etmək üçün əgər ehtiyac olsa dirsək oynağı sahəsinə ayrıca daha kiçik bir gücləndirici şina yerləşdirilə bilər. Alternativ olaraq şina bir hissəli şəkildə, çiyindən distal metakarpal sümüklərə kimi heç bir oynaq olmadan düzəldilə bilər. Nəmləşdirilmiş və hamar edilmiş gips sarğısını pasiyentin yuxarı ətrafına yerləşdirin və bunu pasiyentin yuxarı ətrafının cizgilərinə uyğun olaraq açılmış əllərinizlə hamarlaşdırın. Dirsək oynağının və biləyin düzgün vəziyyətini təmin edin. Şinanı yerində bintlə boş fiksə edin və şina bir qədər bərkləşəndən sonra onu özü yapışan sarğı ilə yerində bərkidin. Dirsək oynağı 90° bükülmə vəziyyətində, bilək isə funksional vəziyyətdə (30° dorzifleksiya) saxlanılır. Dirsək oynağını əhatə edən zədələnmələrdə bilək sərbəst buraxıla bilər.
Əlaqəli resurslar