Aşıq - baldır oynağı sınıqları

Əsaslar

• Həkim aşıq-baldır oynağında stabil və qeyri - stabil sınıqları diferensasiya etməyə qabil olmalı, müalicəni müvafiq surətdə planlaşdırmalıdır. 

Anlayışlar 

• Bu mövzuda "aşıq - baldır oynağı sınığı”  termini topuqların burulma hərəkəti nəticəsində yaranan sınıqlarına (həmçinin, yüksək incik sümüyü sınıqları) istinad edir. 
• Üç "topuq" sahəsi: bayır, iç və arxa üçbucaq (qamış sümyünün arxa kənarının sınığı/arxa qamış - incik bağının birləşmə yerindən qopmuş sınıq)  
• Aşıq-baldır oynağının stabil sınıqları aşıq sümüyünün qamış sümüyünün oynaq səthindən çıxığı olmadan topuq sınıqlarıdır.

Anatomiya

• Bədənin ağırlığı iç və bayır topuqlar arasındakı sahədə ("yuva"-da) paz şəklində möhkəm yerləşən aşıq sümüyünə ötürülür.  
• Sindesmoz bağları: ön qamış - incik bağı və arxa qamış -i ncik bağı, sindesmoz bağı, sümükarası zar 
• Aşıq sümüyünün xarici rotasiyasının qarşısını alan ən vacib struktur deltayabənzər bağın dərin hissəsidir. 
• Bayır kollateral bağlar aşıq-baldır oynağında inversiyanın (yerdəyişmənin) qarşısını alır.

Təsnifat və travma mexanizmi 

• AO ("Arbeitsgemeinshaft für Osteosynthesefragen"  - "Osteosintez sualları üzrə İşçi qrup") təsnifatı
  • A. Aşıq-baldır oynağından aşağıda bayır topuğun köndələn sınığı (nadir)
    • Travma mexanizmi ayağın supinasiyası ilə əlaqəlidir (aşıq - baldır oynağının inversiyası).
  • B. Bayır topuğun aşıq - baldır oynağından başlayaraq yuxarıya, arxa tərəfə getməsi ilə qeyd edilən spiralşəkilli sınığı  (ən çox rast gəlinən tip: 70–80%)
    • Ayağın supinasiyası və aşıq sümüyünün xarici rotasiyası 
  • C. ”Yüksək incik sümüyü sınığı” (15–20%): incik sümüyünün aşıq - baldır oynağından yuxarıda başlayan sınığı 
    • Ayağın pronasiyası (aşıq - baldır oynağının abduksiyası) və adətən aşıq sümüyünün xarici rotasiyası 
• Daha sonra A, B və C tipləri oynağın medial hissəsinin zədələnmə dərəcəsindən asılı olaraq subkateqoriyalara ayrılır. 

Kliniki diaqnoz 

• Zədələnmənin mexanizmi 
  • Aşıq-baldır oynağında burulma, məsələn, sürüşdükdə
  • Pasiyent  travma mexanizminin dəqiq təsvirini həmişə verə bilmir.
• Vizual baxış
  • Aşıq-baldır oynağında çıxıq var? Deformasiya
  • Şişkinlik, hematomalar və onların lokalizasiyası 
• Palpasiya
  • Həm bayır, həm də iç tərəfdə palpator həssaslıq var ?
  • Stabilliyin yoxlanması: aşıq sümüyü topuqlar arasındakı "yuva"-da yerində qalıb? 
  • Bütün həssas sahələrin yerini təyin etmək üçün bütöv baldırı palpasiya edin.
    • Yüksək incik sümüyü sınığı və sindesmoz zədələnməsinin mümkünlyünü yadda saxlayın.
    • Sindesmoz zədələnməsi eyni zamanda sınıq olmadan baş verə bilər.

Rentgeneoloji diaqnoz  

• Rentgenoqrafiya üçün göstərişlər: Ottava aşıq-baldır oynağı qaydalarına baxın
• Əgər aşıq-baldır oynağı sınığı şübhəsi varsa topuqlar arasındakı "yuva" proyeksiyası və lateral proyeksiya demək olar ki, həmişə kifayət edir.
  • Əgər yüksək incik sümüyü sınığı barədə kliniki şübhə varsa bütöv baldır rentgen müayinəsi olunmalıdır.
• Aşıq-baldır oynağında "yuva"-nın həqiqi ön-arxa görünüşünü əldə etmək üçün ayaq 10-15 dərəcə daxili rotasiya edilməklə topuqlar arası "yuva" proyeksiyasında rentgen müayinəsi edilir.
• Normal aşıq-baldır oynağında qamış sümüyünün və aşıq sümüyünün oynaq səthləri bir - birinə paraleldir.
• Topuqlar arası "yuva" proyeksiyasında rentgenoloji oynaq yarığı qamış sümüyü ilə aşıq sümüyü və bayır topuqla iç topuq arasında bərabər genişlikdədir.
• Sindesmozun eni proyeksiyadan asılıdır (adi rentgen müayinəsi ilə qiymətləndirmək çətindir).

Aşıq-baldır oynağının stabil sınıqlarının müalicəsi 

• Bayır topuğun oynaqda medial hissələrin zədələnməsi (sınıq və ya deltayabənzər bağın zədələnməsi) olmadan sınığı 
  • Konservativ müalicə 
    • 2-4 həftə ərzində qısa gips sarğısının istifadəsi ağrının yaxşı aradan qaldırılmasını təmin edir.
    • Pasiyent dözə bildiyi dərəcədə aşağı ətrafına ağırlıq sala bilər.
    • Həmçinin, müalicə havalı ortez və ya "paz - daban" istifadəsindən də ibarət ola bilər.
    • Lazım hesab edildikdə retngen müayinəsini təkrarlayın; adətən, ehtiyac yoxdur.
• İç topuğun lateral zədələnmə olmadan sınıqları konservativ müalicə edilə bilər, lakin qərar mütəxəssislər tərəfindən verilir.

Aşıq-baldır oynağının qeyri-stabil sınıqlarının müalicəsi

•  Aşıq - baldır oynağının qeyri - stabil sınıqlarının müalicəsi cərrahi yolladır; pasiyent mütləq və ləngidilmədən mütəxəssisə göndərilməlidir.
• Bayır topuğun sınıqları 
  • Əgər aşağıda göstərilənlər qeyd edilirsə qeyri - stabil sınıq barədə şübhələnmək lazımdır:
    • aşıq-baldır oynağının medial tərəfində (deltayabənzər bağın dərin hissəsinin zədələnməsi) ağrı, ödem və hematomanın yaranması 
    • stabilliyin yoxlanması zamanı aşıq sümüyünün patoloji arxa - lateral hərəkəti nümayiş olunur
    • bayır topuğun sınığı ifadə olunmuş çıxıqla əlaqəlidir 
    • rentgenoqram oynağın inkonqruentliyini göstərir
      • Qamış sümüyünün oynaq səthinə münasibətdə aşıq sümüyünün oynaq səthinin əyilməsi (aşıq sümüyünün əyilməsi)
      • Aşıq sümüyünün arxa - lateral istiqamətə yerdəyişməsi (aşıq sümüyünün yerdəyişməsi)
      • Oynaq yarığının ölçüsünün medial tərəfdə > 5 mm olması aydın surətddə qeyri-stabil sınığı göstərir.
• Yüksək incik sümüyü sınıqları
  • Sınıq medial tərəfdə başlanır.
    • Aşıq - baldır oynağı bütün hallarda qeyri-stabildir.

Aşıq - baldır oynağı çıxığının reduksiyası

• Reduksiya mütləq mümkün qədər tez həyata keçirilməlidir.
  • Analgeziyanı təmin edin.
  • Pasiyentin dabanını bir əllə tutaraq digər əllə baldırını möhkəm saxlayın.
  • Dabana aşağı və antero - medial traksiya tətbiq etməklə ətrafın qısalmasını və posterio-lateral yerdəyişməsini düzəldərək çıxığı reduksiya edin.
  • Longet gips sarğısı və ya dəstək şinası qoyun və pasiyenti ləngimədən daha sonrakı müalicə üçün mütəxəssisə göndərin.
• Cərrahiyyədən sonra adətən aşıq - baldır oynağı 4-6 həftə ərzində qısa gips sarğısı ilə immobilizə edilir. Ətrafa ağırlıq salınması barədə fərdi qərar verilir.

Xüsusi populyasiyalarda aşıq - baldır oynağı sınıqlarının müalicəsi  

• Yaşlı pasiyentlərdə aşıq - baldır oynağı sınıqlarının müalicəsi daha gənc pasiyentlərdə olduğu kimi eyni prinsiplərə uyğun surətdə aparılır.
• Şəkərli diabet, yanaşı xəstəliklər, alkoqolizm, obliterasiyaedici ateroskleroz xəstəliyi olan pasiyentlərdə aşıq - baldır oynağı sınıqlarının müalicəsi 
  • Əgər aşağıdakılar qeyd edilirsə cərrahiyyə daha çox ağırlaşmalarla əlaqəlidir:
    • pasiyentdə neyropatiya var
    • periferik nəbzlər palpasiya edilə bilmir.
  • Müalicə ilə bağlı qərarlar mütəxəssislərin ixtiyarına buraxılmalıdır.

 

 Əlaqəli resurslar 

 

• Cochrane reviews
• Literature

Herscovici D Jr, Scaduto JM, Infante A. Conservative treatment of isolated fractures of the medial malleolus. J Bone Joint Surg Br 2007 Jan;89(1):89-93.