Donvurma

Əsaslar

• Donmuş nahiyə, vaxt itirmədən isinilməlidir, lakin bu yalnız, xəstənin nəqli zamanı donmanın yenidən baş verməyəcəyi və xəstənin hipotermik olmadığı hallarda həyata keçirilməlidir.
• Donu açılmış nahiyəyə lazımsız müdaxilədən qaçınılmalıdır.

Klinik əlamətlər

Donvurma 

• İynə batma hissi müşahidə edilən ağrılar
• Hissiyyatın azalması və ya itməsi
• Dəridə ağ ləkələr, üz nahiyəsində donvurmanın ilk əlamətidir
• Solğun, maviyə çalan və ya mərmər görünümlü dəri
• Dəridə ağ ləkələr, üz nahiyəsində donvurmanın  ilk əlamətidir
• Təmiz və ya hemorragik suluqlar
• Kəskinlik dərəcəsi, donun açılmasından əvvəl qiymətləndirilə bilinməz
• Donvurmanın klassifikasiyası: cədvələ nəzər yetirin.

İmmersiya zədələri

• Soyuq suyun təsirinə məruz qalma nəticəsində yaranır. Məruz qalma müddəti, adətən bir neçə gün və ya həftələrdən ibarət olur.
• Donmuş ətrafda isinmə prosesi zamanı keyləşmə və geniş sahəni əhatə edən ödem yarana bilər. Bu proses, qızartı və kəskin ağrıların yaranması ilə davam edə bilər. 
• Ən çox təsadüf edilən immersiya zədələrinə, yaraların yaranması və nekroz aid edilir.

Yardım

• Hipotermiya, lokal donvurma yaralarının müalicəsindən öncə tənzimlənməlidir. Hipotermik xəstələrin bədəninin distal hissələri hərəkət etdirilməməlidir, çünki soyuq qan aritmiyaya səbəb ola bilər.
• İlk yardım zamanı mexaniki travmalardan qaçınmaq lazımdır. Xəstəxanada xəstənin, ’ rektal temperaturu qeydə alınmalı və yerli donvurma yaralarının müalicəsindən öncə,  mövcud ola biləcək hipotermiya tənzimlənməlidir. Hipotermik xəstənin bədəninin distal hissələrinin hərəkət etdirilməsindən qaçınılmalıdır. Soyuq qan, aritmiyaya səbəb ola bilər.
• Ən yaxşı müalicə üsulu, isti suda (40-42^oC) 15 - 30 dəqiqə ərzində və ya donmuş nahiyədə sirkulyasiyanın bərpa olunmasına qədər donun sürətlə açılmasıdır .
  • Donun sürətlə açılması, yavaş - yavaş açılmasıyla müqayisədə toxumaların daha az zədələnməsiylə nəticələnir.
• Analgetik olaraq ibuprofen tətbiqinə 800 mg gündə 3 dəfə olmaqla, heç bir əks təsirin olmadığı təqdirdə ilk müdaxilə qismində başlanılır.
• İlk yardım zamanı  mexaniki travmadan qaçınmaq lazımdır.
•  2-ci və 4-cü dərəcəli donvurma halları xəstəxanada müalicə edilməlidir.
• Xəstəyə isti intravenos infuziya yeridilməlidir. Ağır hallarda hipotermiya, qanın ekstrakorporal qızdırılması yolu ilə müalicə edilə bilər.
• Buzu açılmış toxumanın yenidən donması, daha ağır zədələrlə nəticələnə bilər; əgər xəstənin daşınması zamanı yenidən donma təhlükəsi varsa, hadisə yerində donun açılması prosesindən qaçınılmalıdır.
• Donun açılmasından sonra şiddətli ağrılara müdaxilə etmək üçün müvafiq vasitələrə sahib olunmalıdır.
• İsinmə prosesindən sonra da hissiyyatın olmamasının davam etməsi, eləcə də hemorragik suluqların mövcudluğu və Doppler siqnallarının qeydə alınmaması, ağır donvurma halına işarə edir.
  • Ən ağır donvurma zədələrinə göstərilən təcili müdaxilə zamanı (24 saatın içində), alteplazla intra-arterial tromboliz istifadə olunur. Bu vasitənin, amputasiya riskini azaltdığı isbat olunmuşdur.
• Donun açılmasından sonra təmizlənmiş nahiyə, quru və təmiz sarğılarla örtülməlidir.
• Tetanus profilaktikası diqqətə alınmalıdır.
• Donmuş nahiyənin gündəlik povidon - yodla yuyulması yerli adekvat müalicənin bir hissəsi sayılır.
• Şişmiş ətraf,  öz funksional pozisiyasında şina ilə immobilizasiya edilmiş  vəziyyətdə saxlanılmalıdır.
• Quru qanqrenın sağlam nahiyə ilə əlaqəsini, cərrahi müdaxilədən bir neçə həftə öncə məhdudlaşdırmağa icazə verilir. Sulu qanqrena isə infeksiya riski səbəbiylə kənarlaşdırılmalıdır.
• Donvurmanın sonradan yaranan simptomlarına paresteziyalar, soyuğa həssaslıq, artmış tərləmə, oynaq ağrıları, bəyaz (ağ) barmaqlar və kauzalgiya aid edilir.