Xəstəliyin kəskin mərhələsinin müalicəsi istirahətdən ibarətdir; fiziki təlimlərə daha sonrakı mərhələlərdə başlanılır.
Təsfir və epidemiologiya
Patellar xondromalasiya, yəni diz qapağı altında qığırdaq aşınması və ya yumşalması, adətən 12 və yuxarı yaş qrupundan olan hər iki cinsin nümayəndələrində təsadüf edilir. Xəstəlik hallarının 20%-i 20 yaşdan aşağı, 75% isə 50 yaşdan aşağı şəxslərdə təsadüf edir.
Xondromalasiya, adətən histopatoloji tapıntı olaraq, diz qapağının qeyri-sabitliyi və patellafemoral displaziya ilə birgə müşahidə edilir.
Diaqnoz
Xondromalasiyanın hər hansı bir simptoma səbəb olması mütləq deyildir; buna görə də ondan tək başına klinik diaqnoz kimi istifadə edilməməlidir.
Klinik diaqnozlar, krepitasiya, oynağın psevdoblokadası, şaqqıldatmaq üsullarına və/və ya diz qapağında "üyüdülmə" zamanı ağrıya əsaslanır. Diz qapağının medial və lateral bağları yumşala bilər. Əldə edilən nəticələr, artroskopiya və MRT (maqnit rezonans tomoqrafiya) müayinələrinin nəticələrinə əsasən təsdiqlənə bilər.
Xondromalasiyada hidrops nadir hallarda rast gəlir.
Səbəblər
Bud sümüyü (lat. femur, os femoris) ilə təmas səthi sahəsinin azalması ilə nəticələnən diz qapağının lateral dislokasiyasının səbəblərinə valgus dizləri, kondilin yüksək imbalansı, sulkus bucağının kiçilməsi və əzələ imbalansı aid edilir.
Simptomların ağırlaşmasına səbəb olan amillərə çömbəlmək, pilləkənı qalxıb düşmək və yaxud da kələ-kötür sahədə gəzmək, tullanmaqla müşayiət edilən sıçramaq, diz üstə oturmaq və dizləri büküb uzun müddət oturaq vəziyyətdə qalmaq aid edilir.
Ağrılı qığırdaq zədələrinin müalicəsi
Müalicənin əsas məqsədi, medial dörtbaşlı əzələni hissəvi olaraq möhkəmləndirmək və sıx dördbaşlı əzələni və kapsula sistemini gərməkdir. Fiziki məşqlər ağrını azaldır.
Diz oynağının sərt şəkildə gərilməsindən qaçınılmalıdır.
Kəskin mərhələ
1-2 həftə ərzində istirahətə daha çox vaxt ayırmaq, diz oynağının yüklənməsinə səbəb olan hərəkətləri məhdudlaşdırmaq, soyuq terapiyasını və dizin nəzarətli məşq terapiyasını tətbiq etmək, ehtiyac duyulduqda iltihab əleyhinə analgetiklərdən istifadə etmək
Fiziki təlim mərhələsi
Düz vəziyyətdə uzadılmış ayaq saniyədə bir dəfə olmaqla qaldırılır. Bu hərəkət 20 dəfə təkrarlanır. Bu hərəkət 2 həftə ərzində gündə 3 dəfə olmaqla təkrarlanır, daha sonra isə gündə 5 dəfəyə qaldırılır. Bu hərəkəti daha rahat bir şəkildə həyata keçirmək mümkün olduqda, ayaq topuğa 3-5 kg-lıq yük əlavə olunur. Bu məşq uzanıq və ya oturaq vəziyyətdə həyata keçirilir. Dinamik məşqlər heç vaxt bükülmüş dizlə başlanılmamalıdır. Dördbaşlı əzələnin palpasiyası zamanı terapevt xəstənin xüsusilə vastus medialisə təsir edən izometrik yığılmanı həyata keçirtdiyini təsdiq etməlidir. Proqresi əzələ çevrəsinin ölçülməsiylə izləmək olar.
Xəstəyə proqnozun yaxşı olacağı və uzun sürən növlərində patellar xondromalasiyanın osteoartritin yaranmasına səbəb olmayacağı haqqında məlumatlar verilməlidir. Daha sonra xəstə, ağrıların azalmasının aylar ərzində baş verə biləcəyi haqqında məlumatlandırılmalıdır. Mütəxəssis konsultasiyasına simptomların başlanmasından 3 ay keçməmişə qədər ehtiyac duyulmamalıdır.
Diz qapağı dəstəkləri (söykənəcək), diz qapağını bud sümüyünün başı istiqamətinə sıxmaması halında faydalı ola bilər, Diz qapağının sarğı ilə bağlanması faydalı ola bilər. Bağlanma, diz qapağının hərəkətinin daha da medial istiqamətə yönəldilməsi məqsədini daşıyır.
Cərrahi müdaxilə
Cərrahi müdaxilədən aktiv fiziki məşqlərin, simptomları 6 ay ərzində azaltmadığı təqdirdə, bir seçim olaraq istifadə edilə bilər.
Diz oynağı səthinin qığırdaq qatının defektləri, artroskopiya (yonqu) vasitəsiylə düzəldilə bilər. Bu müdaxilənin nəticəsi çox fərqli ola bilər və xondromalasiyanın müalicəsində bu müdaxilənin hər hansı bir təsdiqlənmiş sübutu mövcud deyildir.
Lateral boşalma, xondromalasiya ilə əlaqədar ağrını yüngülləşdirməz. Qamış sümüyünün kiçik qabara (lat. tubercle) yenidən birləşdirmə və ventromedializasiya və həmçinin medial kapsuloplastika yalnız dizin diz qapağı proyeksiyalı rentgenoqrafiyası zamanı diz qapağının geniş lateral dislokasiyası görünərsə tətbiq edilir.