Aşağı ətrafların amputasiyası: postoperativ müalicə və reabilitasiya

Əsaslar

• Ağrının tənzimlənməsi, venalarda trombozun qarşısının alınması və güdüldə yaranan şişkinliyin azaldılması, kəskin fazanın əsas məqsədlərindən hesab edilir.
• Fizioterapiyaya, onun prosedurlarına bədənin tab gətirə biləcəyi zaman, optimal funksional gücün və hərəkətliliyin bərpa edilməsi məqsədi ilə ən qısa zaman daxilində başlanılmalıdır.
• Planları, reabilitasiya, adaptasiya proseslərini və avadanlıqları xəstənin evinə uyğunlaşdıraraq təşkil etmək lazımdır.

Əməliyyatdan dərhal sonra aparılan müalicə

• Ağrının adekvat bir şəkildə tənzimlənməsi
• Venalarda trombozun profilaktikası (dərman müalicəsi və fizioterapiya)
• Dərindən nəfəsalma məşqləri, xüsusilə də yaşlı xəstələr üçün (məs, "üfləmə şüşəsi" alətindən istifadə etmək)
• Xəstə, bunlardan uzaq durmalıdır:
  • çanaq və dizlərə, bükülmə pozisiyasında durmaqla dəstək vermək
  • uzun müddət eyni pozisiyada oturmaq və ətrafların ödeminə səbəb ola biləcək digər pozisiyaları almaq.
• Yataqda olarkən xəstə, lateral və üzüaşağı pozisiyada mümkün qədər çox uzanmalıdır ( oynaqların genişlənməsini təşviq edir).
• Şişkinliyi azaltmaq məqsədi ilə kompressiv bandajlardan və ya elastik corablardan istifadə etməyə mümkün qədər tez başlanılmalıdır. Vakuum sarğı taxtası da ödemin qarşısını alır. Onun tətbiqini əməliyyat otağındaca həyata keçirtmək olar.
• Güdülün yüngül təzyiqlərə tab gətirə biləcəyi zaman güdül formalı bandajlardan istifadə edilməlidir; bandajın sarılmasını proksimal istiqamətdə apardıqda mümkün qədər az təzyiq tətbiq olunmalıdır.
• Silikon bandajlara uyğunlaşmaq mərhələsinə güdülün sağalması prosesinin daha yaxşı və normal bir şəkildə baş verməsi halında ən tez əməliyyatdan 5 - 10 gün sonra başlanıla bilər. Silikon bandajlardan istifadə müddəti tədricən uzadılır; bantlamanın aparılması yanaşı olaraq davam edir.
• Güdül, travmaya qarşı qorunmalıdır; qanaxmalar yaranın sağalmasını gecikdirəcəkdir.
• Yardımçı şəxs, ətrafı amputasiya olunmuş şəxsə müxtəlif məsələlərdə kömək edə bilər.

Məşqlər

• Məşqlərə mümkün qədər tez başlanılmalı və gün ərzində bir neçə dəfə həyata keçirilməlidir.
• Gündə 1 - 2 dəfə olmaqla aparılan qalıq kənarın məşqləri; oynağın uzadılması xüsusi olaraq vacibdir.
  • Yan və üzüaşağı pozada uzanaraq güdül yavaşca 10 -12 dəfə gərilir və geriyə doğru uzadılır.
  • Ayaq üstə duraraq güdül 10 - 12 dəfə olmaqla mümkün qədər geriyə doğru uzadılır.
  • Dizlərin uzadılması məşqləri ayaq üstdə, oturaq və uzanıqlı vəziyyətdə 10 - 12 dəfə olmaqla həyata keçirilir.
• Digər ətraf və həmçinin gövdə də məşq etdirilməlidir.
• Ayaqda durmağa kömək edəcək məşqlərlə yanaşı ayaq üstə duraraq aparılan məşqlər də mövcuddur.
• Balans və koordinasiya təlimləri.

Protezin quraşdırılması

• Silikon protezlərin uyğunlaşdırılması prosesi xəstənin protezi geyinə bilməsi üçün ətrafın lazım olan yuvaya yerləşdirilməsindən sonra ödemin çəkilməsinə qədər davam etdirilməlidir.
• Protezin uyğunluğu və yerləşdirilmə müddəti fərdi olaraq qiymətləndirilir. Xəstəyə özəl olaraq hazırlanmış silikon protezləri əməliyyatdan 3 həftə sonra əldə etmək mümkündür.
• Protezlər, təlimatlara uyğun istifadə edilməlidir və istifadə müddəti tədricən uzadılmalıdır.
• Köməkçi cihazlar hərəkət qabiliyyətinə əsasən seçilir, başlanğıcda adətən rollator, daha sonra isə iki qoltuq altlı dəyənək, bir qoltuq altlı dəyənək və çəlik.
• Evdə lazımı dəyişikliklərin və köməkçi cihazlara olan ehtiyacın qiymətləndirilməsi üçün fizioterapevtin və peşə terapevtinin xəstənin evini ziyarət etməsinə ehtiyac vardır.
• Protezin quraşdırılması təxirə salınarsa, ayaq üstə durma və yerimə məşqləri, erkən yürüyüş məşqləri vasitəsiylə həyata keçirilə bilər.

İzləmə və ağrı profilaktikası

• Amputasiyadan öncə müvafiq analgeziyadan istifadə edilməlidir.
• Çəkinin tənzimlənməsi vacibdir.
• Güdülün ağırlıq daşıma qabiliyyəti və protezlərin uyğunluğu nəzərdən keçirilməlidir.
• Kompressiv sarğılardan, dəstəkləyici corablardan və silikon protezlərdən ödemin yaranmasının qarşısının alınması tədbiri kimi istifadə edilə bilər.
• Müvafiq  analgeziya 
• Xəstə, dövlət fondlarının və ya sığortanın ödədiyi müxtəif reabilitasiya proqramlarına cəlb edilə bilər.