Yaşlılarda funksional vəziyyətin dəyərləndirilməsi

EBM Klinik protokolları
04.08.2017 • Sonuncu dəyişiklik 04.08.2017
HarrietFinne-Soveri

Funksional qabiliyyətin və qulluq ehtiyaclarının dəyərləndirilməsi 

Funksiyaların şkalası 

Bartel Indeksi – fiziki funksiyanı ölçən şkala 
1. Qidalandırma Sərbəst yeyə bilmir 0

Kəsmək, yağ çəkmək və s. köməyə ehtiyacı olmaq və dəyişdirilmiş dietaya olan tələbat

5
Sərbəst 10
2. Daşınır (yataqdan kresloya və geri)  Bacarmır, oturma tarazlığı yoxdur
  1. 0
Çox kömək (bir və ya iki adam, fiziki), otura bilir 5
Az kömək (sözlə və ya fiziki) 10
Sərbəst 15
3.Saçın, saqqalın baxımı Şəxsi qulluqda köməyə ehtiyac

0

Səbəst üz/saç/dişlər/təraş (avadanlıqlar təmin edilir)  5
4. Tualet istifadəsi Asıldır 0
Bəzi köməyə ehtiyacı var, lakin bəzi şeyləri təkbaşına edə bilir 5
Sərbəst ( tualetdə oturmaq və qalxmaq, geyinmək, yuyunmaq) 10
5. Duş qəbul etmək Asılıdır
  1. 0
Sərbəst (və ya duşda) 5
6. Səthi dərəcələrdə hərəkətlilik Hərəkətsiz və ya <50 m
  1. 0
Oturacaq stoluna bağlı olmamaq, bucaqlar da daxil olmaqla > 50 m 5
Bir nəfərin köməyi ilə gəzmək (sözlə və ya fiziki) > 50 m 10
50 m sərbəst gəzə bilir, nədənsə istifadə edə bilər, məs. əsa) 15
7. Pilləkənləri qalxma və ya enmə Pilləkənkənləri qalxıb - düşə bilmir
  1. 0
Köməyə ehtiyacı var (sözlə və ya şəxsi daşımağa kömək edərək) 5
Sərbəst 10
8. Geyinmək və soyunmaq Asılıdır
  1. 0
Köməyə ehtiyacı var , lakin yarı köməklə də edə bilər 5
Sərbəst (düymələr. zəncirbəndlər, ayaqqabı iplikləri və s. daxil olmaqla) 10
9.Bağırsaqlar Nəcis saxlamazlıq (və ya düz bağırsaq lavajının verilməsinə ehtivacın olması)
  1. 0
Nadir hadisə 5
Nəcis ifrazını saxlaya bilmək  10
10.Sidik kisəsi Sidik saxlamazlıq və ya kateterizasiya olunmuş və tək başına edə bilməmək 
  1. 0
Nadir hadisə 5
Sidik ifrazını saxlaya bilmək 10
maksimum 100 bal
IADL şkalası (Gündəlik instrumental aktivliklər), Lavton və Brodi
1. Telefon istifadə edə bilmək 1

 Özünün təşəbbüsü ilə telefonu işlətmək; telefona baxmaq və nömrələri yığmaq və s.

1 Yaxşı bildiyi az saylı nömrələri yığmaq
1 Telefona cavab vermək, lakin zəng etmək üçün istifadə etməmək
0 Heç bir halda telefon istifadə etməmək
2.Alış - verış  1 Sərbəst olaraq bütün ehtiyacı olduğu alış - verişi icra etmək 
0 Yalnız kiçik bazarlıqlarda sərbəst alış - veriş etmək
0 Hər hansı bir ticari səyahətə qoşulmaq ehtiyacı
Tamamilə alış - veriş qabiliyyətinin olmaması 
3. Yemək hazırlamaq 1 Plan qurmaq, hazırlamaq və yeməkləri adekvat servis etmək sərbəst şəkildə yerinə yetirilir 
0  Əgər xörəyə atılacaq olan məhsullar təmin edilibsə adekvat şəkildə yeməyi hazırlamaq 
0  Hazırlanmış yeməyi isitmək və servis etmək və ya xörək hazırlamaq , lakin adekvat dieatanı qoruyub saxlaya bilməmək 
0 Xörəyin hazırlanmasında və servis edilməsində köməyə ehtiyacı var
4. Evi təmizləmə 1 Evi təmizləməni sərbəst  və ya nadirən kiminsə köməyi ilə icra etmək (məs. "ağır iş"-xidmətçinin köməyi )
1 Qabları yumaq və ya çarpayını hazırlamaq kimi yüngül gündəlik işləri icra etmək 
1 Gündəlik işləri icra etmək, lakin qəbul olunmuş təmizlik səviyyəsini qoruyub saxlaya bilməmək
1 Ev işlərinin icrasında köməyə ehtiyacı olmaq
0 Hər hansı bir ev işində işin görülməsində iştirak etməmək 
5.Paltar yuma 1 Şəxsi paltarlarını tam şəkildə yumaq 
1 Kiçik şeyləri yumaq - corabları , kalqotkaları suya çəkmək və s.
0 Bütün çamaşırxana işləri başqaları tərəfindən edilməlidir 
6. Daşınma üsulu  1 İctimai nəqliyyat vasitələri ilə və ya şəxsi maşını ilə sərbəst olaraq səyahət etmək 
1 Şəxsi səyahətini taksi ilə planlaşdırmaq, lakin bundan başqa ictimai nəqliyyat vasitəsindən istifadə etməmək 
1  Digərləri tərəfindən müşayiət edilirsə və ya digərləri də qoşulursa ictiami nəqliyyatla səyahət etmək 
0 Digər şəxsin müşayiəti ilə taksi və ya maşınla səyahətin məhdudlaşdırılması
0 Ümumiyyətlə səyahət etməmək
7. Şəxsi dərmanlarını qəbul etmək cavabdehliyi 1 Vaxtlı - vaxtında dəqiq dozalarla dərmanları qəbul edə bilirmi 
0 Dərmanlar ayrıca dozalar şəklində hazırlandığı halda onları qəbul edə bilirmi
0 Şəxsi dərmanlarını tərifinə görə hazırlamaq qabiliyyətinə  malik deyil 
8. Maliyyəni idarə etmək bacarığı 1  Maliyyə işlərini sərbəst şəkildə idarə edirlər ( büdcə, çek yazmaq, kirayə və hesab pulunu ödəmək, banka getmək), pul yığırlar və gəlir yolunu izləyirlər.
1 Gündəlik bazarlıqları idarə edirlər, lakin bank işində, əsas bazarlıqlarda və s.-də köməyə ehtiyacları var.
0 Pulu idarə etmək qabiliyyətləri yoxdur 

 Yaddaş və məlumat prosesləri üçün müayinələr

Depressiyanın görüntülənməsi 

Qocalıq depressiyası görüntüləmə şkalası,QDŞ
Xəstələri təlimatlandırır: Gündəlik ruh halı, davranışlar və hisslərlə bağlı suallar vardır. Xahiş edirik ki, keçən həftə hiss etdikləriniz barədə ən yaxşı cavabı seçin. Mən sualları oxuyacam və sizin "bəli" və ya "yox" cavabınızı verməyinizi istərdim.
Bəli Xeyr
1. Sən həyatından razısanmı? 0 1
2. Sizin aktivliklərinizin və maraqlarınız çoxu azalıbmı? 1 0
3. Sən həyatının bomboş olmasını hiss edirsənmi ? 1 0
4. Sən həmişə nədənsə sıxılmış hiss edirsənmi? 1 0
5. Sən gələcəklə bağlı ümidlisənmi? 0 1
6. Sən beynindən çıxarda bilmədiyin fikirlərlə narahat olursanmı? 1 0
7. Sənin bir çox vaxtlarda əhvalın xoş olurmu? 0 1
8. Sən qorxursanmi ki, sənin başına nəsə pis bir şey gələcək? 1 0
9. Sən bir çox vaxtlarda özünü xoşbəxt hiss edirsənmi? 0 1
10. Sən tez - tez özünü köməksiz hiss edirsənmi? 1 0
11. Sən tez - tez özünü narahat və dincəlməmiş hiss edirsənmi? 1 0
12. Sən evdən çıxmaq və nəsə bir işlə məşğul olmaqdansa evdə qalmağa üstünlük verirsənmi? 1 0
13. Sən tez - tez gələcəklə bağlı narahat olursanmı? 1 0
14. Sən əvvəlkindən daha çox yaddaş problemlərinin olduğunu hiss edirsənmi? 1 0
15. Sən indi həyatda qalmağın mükəmməl olduğunu düşünürsənmi? 0 1
16. Sən tez - tez özünü məyus və hüznlü hiss edirsənmi? 1 0
17. Sən indi olduğun yolun olduqca dəyərsiz olduğunu hiss edirsənmi? 1 0
18. Sən keçmişlə bağlı çox narahatsanmı? 1 0
19. Sən həyatı çox həyəcanla dolu zənn edirsənmi? 0 1
20. Sənə yeni layihələrə başlamaq çətindirmi? 1 0
21. Sən özünü enerji dolu hiss edirsənmi? 0 1
22. Sən özünün vəziyyətini ümidsiz hesab edirsənmi? 1 0
23. Sən düşünürsənmi ki, bir çox insanlar səndən daha yaxşı vəziyyətdədir? 1 0
24. Sən tez - tez xırda şeylərdən ruh düşkünlüyü yaşayırsanmı? 1 0
25. Sən tez - tez ağlamaq istəyirsənmi? 1 0
26. Sənin diqqəti toplamaq çətinliyin varmı? 1 0
27. Sən səhər tezdən durmaqdan həzz alırsanmı? 0 1
28. Sən ictimai yerlərdə olmaqdan uzaq durmağa üstünlük verirsənmi? 1 0
29. Sənin üçün qərar vermək çətindirmi? 0 1
30. Zehnin əvvəllər olduğu qədər açıqdırmı? 0 1
Ümumi qiymətləndirmə 0–10 Normal
11–20 l dərəcəli depressiya
21–30 Ciddi depressiya

Yaddaş pozulmaları olan xəstələrdə davranış simptomlarının dəyərləndirilməsi

İctimai qabiliyyətlərin dəyərləndiirilməsi

Çox istiqamətli ətraflı dəyərləndirmə avadanlıqları

Əlaqəli mənbələr

Ədəbiyyat

  1. Mahoney FI, Barthel DW. Functional evaluation: The Barthel Index. Md State Med J 1965 Feb;14():61-5.
  2. Lawton MP, Brody EM. Assessment of older people: self-maintaining and instrumental activities of daily living. Gerontologist 1969 Autumn;9(3):179-86.
  3. Yesavage JA, Brink TL, Rose TL, Lum O, Huang V, Adey M, Leirer VO. Development and validation of a geriatric depression screening scale: a preliminary report. J Psychiatr Res 1982-1983;17(1):37-49.
Yuxarıya