Maqnezium defisiti

Əsaslar

• Maqnesium, bir sıra metobolik proseslerdə iştirak edir. Onun bədəndəki konsentrasiyası, böyrəklər vasitəsiylə tənzimlənir. Normal qida rasiyonunda maqneziumun miqdarı kifayət qədərdir və normal qida rasiyonuna sahib sağlam fərdlərdə maqnezium defisitinə, nadir hallarda təsadüf edilir.
• Maqnezium defisitindən yalnız, xəstənin, uyğun simptomlara və ya klinik göstəricilərə və ya bu defisiti təşviq edən faktorlara malik olması zamanı şübhələnmək olar.
• Hipomaqnezemiya zamanı müşahidə edilən simptomlar və göstəricilər, adətən nevroloji və ya psixiatrik olur.
• Ümumi bədən maqneziumunun yalnız 1%-i plazmadadır hansı ki, onun təyini, maqnezium defisitinin qiymətləndirilməsi üçün kifayət deyildir. Plazmada maqneziumun normal konsentrasiyada olmağı, defisiti inkar etmir, lakin plazmada maqneziumun aşağı konsentrasiyası, demək olar ki, həmişə maqnezium defisitini ifadə edir.

Maqnezium balansı

• 1 mmol = 24 mg maqnesium elementi (Mg²⁺)
• Yetkin şəksin bədənində 1 000 mmol maqnezium olur hansının ki,
  • 1%-i hüceyrəxarici maye sahəsində təsadüf edilir
  • 50-60 %-i sümüklərdə depolanır
  • qalan miqdarı isə hüceyrə daxilindədir.
• Yetkin şəxslər üçün yaşından və cinsindən asılı olaraq, gündəlik tövsiyə olunan maqneziumun miqdarı, 13-18 mmol (310-420 mq) -dir. Çəkidən asılı olaraq tövsiyə edilən enteral doza, 0.2 mmol (4.8 mq)/kq/gün-dür.
• Qidaların tərkibində orta hesabla, təqribən 10-15 mmol (240-360 mq) maqnesium olur hansının ki, 30-40 %-i sorulur.
  • Qida rasiyonunda maqneziumun miqdarı normadan az olduqda, onun mədə-bağırsaq traktı tərəfindən sorulması, iki dəfə artırılır.
  • Maqneziumla zəngin qidalara aiddir: tam taxillar, toxumlar, qoz-fındıq, yaşıl tərəvəzlər, həmçinin daxili orqanlar və ət.
• Mədə bağırsaq traktından əlavə, sümük toxuması və böyrəklər də maqnezium balansının tənzimlənməsində iştirak edirlər. Normal halda böyrəklər, maqneziumu, lazım olduqda orqan sistemləri tərəfindən istifadə edilməsi üçün effektiv bir şəkildə özlərində saxlayırlar. 
• Böyrəklər tərəfindən ekskresiyası, maqneziumun balansının tənzimlənməsində ən vacib faktor olaraq qəbul edilir.
  • Plazmada konsentrasiyası artıqda, maqneziumun sidik vasitəsilə ifrazı da artmış olur.
  • Böyrək sərhəddi kimi bilinən bu göstərici, maqneziumun plazmadakı normal konsentrasiyasına yaxındır.
• Hipomaqnezemiyanın əsas səbəbləri olaraq maqneziumun mədə-bağırsaq traktından kifayət qədər sorulmaması, böyrəklər tərəfindən itirilməsi və hüceyrədaxilinə və sümüklərə daşınması, göstərilir.

Referans dəyərlər  Plasma maqneziumu  0.7-1.0 mmol/l "?>

Maqnezium defisitinin səbəbləri

• Bağırsaqlardan kifayət qədər sorulmaması
  • Malabsorbsiya halları
  • Alkoqolizm (çox hallarda qeyri müntəzəm qəbul və pozulmuş absorbsiya ilə də əlaqəli olur)
  • Proton nasos inhibitorlarının uzun müddətli istifadəsi (ən azı 3 ay davamlı istifadə zamanı) "?>
  • Uzunmüddətli reqidratasiya (maye) terapiyası
• Bağırsaq pozğunluqları
  • Qusma, ishal
  • Nazoqastral aspirasiya (nasogastric suction)

• • Bağırsaq fistulası
•  Böyrək pozğunluqları
  • Atrıq alkoqol istifadəsi maqneziumun sidik vasitəsilə ifrazını artırır.
  • Zəif nəzarətli diabetlər
  • Qazanılmış böyrək xəstəlikləri (interstisial nefrit, kəskin boru nekrozu, böyrək transplantasiyasından sonra yaranan  pozğunluqlar)
  • Hipertriodizm
  • Hiperaldosteronizm
  • Anadangəlmə xəstəliklər və sindromlar
• Digər səbəblər
  • Qan köçürmə, artmış tərləmə, yanıq yaraları, pankreatitlər, hamiləlik və süd vermə
• Dərman preparatları

• • Diuretiklər (maqneziumqoruyucu Amiloridum (amilorid), Triamterenum (triamteren) и Spironolactonum (spironolakton) diuretiklərdən başqa)

• • Sisplatin (Cisplastinum) ilə terapiya, maqneziumun uzun müddət ərzində sidiklə itirilməsinə səbəb ola bilər
  • Digoxinum (Diqoksin), Ciclosporinum (siklosporin) Tacrolimusum (takrolimus), Cetuximabum (setuksimab)
    • Aminoqlikosidlər, pentamidin (Pentamidinum), foskarnet (Foscarnetum), ampoterisin B (Amphotericinum)
    • Proton nasos inhibitorlarından uzun müddət ərzində istifadə edən xəstələrdə də hipomaqnezemiya, qeydə alınmışdır (ən azı 3 ay)
• Hüceyrədaxili sahəyə və ya sümüklərə daşınması
  • Hiperparatiroidizm əməliyyatından sonra və ya diabetik ketoasidozdan və tənəffüs asidozundan sağalma zamanı

Əsas simptomlar

• Nevroloji/psixiatrik simptomlar
  • Əzələ zəifliyi
  • Tremor (əsmə)
  • Əzələ qıcolmaları
  • Tetaniya
  • Artmış reflekslər
  • Qıcolmalar 
  • Depressiya
  • Yaddaş pozğunluqları 
  • Qıcıqlanma
  • Delirium və psixozlar
• Kardial simptomları
  • Müalicəyə davamlı aritmiyalar (atriyal fibrilyasiya daxil olmaqla)
  • Konduksiya (keçiriliciyin) pozğunluqları
  • Hipomaqnezemiya, diqoksinin kardial toksikliyini artırır.
• Defisitlə bağlı digər elektrolit pozğunluqları simptomları
  • Maqneziumu tənzimləmədən düzəldilməsi mümkün olmayan qalıcı hipokalemiya (maqnezium çatışmazlığı, natrium-kalium nasosunun funksiyasını məhdudlaşdırır; kalium, hüceyrədaxili sahəyə keçə bilmir və sidiyə ekskresiya olunur)
  • Hiponatremiya
  • Hipokalsemiya ( PTH (paratiroid hormonu) -in sekresiyasının və periferik orqanlara təsirinin azalması)
• Simptomlar adətən plazma maqneziumunun konsentrasiyasının  0.5 mmol/l-dən aşağı düşməsi nəticəsində əmələ gəlir.

 

Diaqnoz

• Risk faktorlarının (uzun sürən ishal, alkoqolizm, PPİ dərman preparatlarından və ya diuretiklərdən istifadə zamanı) və ya simptomların (izah edilə bilməyən hipokalsemiya, çətin idarə olunan hipokalemiya, sinir-əzələ simptomları, ventrikulyar aritmiyalar) mövcudluğu, şübhələri artıra bilər.
• Plazma maqneziumunun təyini; yetkin şəxslərdə normal hədd, 0.71 - 0.94 mmol/l-dir.
• Plazmada maqneziumun aşağı səviyyəsi, maqnezium defisitinə işarədir (maqneziumun hüceyrəxarici sahədən hüceyrə daxilinə keçməsinin müşahidə olunduğu kəskin stress reaksiyalarından başqa), lakin normal səviyyəsi, maqnezium defisitini istisna etmir.
• Maqnezium defisiti həmçinin, sidiklə gündəlik (24 saat) ifrazına əsasən də qiymətləndirilə bilər (norma maqneziumemiya zamanı, təqribən 5.0 mmol/24 saat və maqnezium defisiti zamanı, 0.5 mmol/24 saat).
• Təyin edilmiş hipomaqnezemiyanın səbəbləri, adətən xəstəlik tarixçəsində açıqlanır.
• Əgər maqnezium defisitinin etiologiyası, böyrək mənşəlli deyilsə, maqneziumun səviyyəsi, 24 saatlıq sidik nümunəsində 3-5 mmol-dan  1 mmol-dan da aşağı həddə qədər düşür.

Müalicə

• Maqnezium həbləri, plazma maqneziumunun analizini həyata keçirtmədən, ürək aritmiyalarının və baldır əzələsinin qıcolmalarının simptomatik müalicəsində tez- tez istifadə olunur. Lakin terapiyanın effektivliyini sübut edən dəlillərdə əskiklik mövcuddur "?>. Qida rasiyonuna kiçik miqdarda, hətta gərəksiz olsa belə maqnezium əlavəsinin, böyrəklərin fəaliyyəti normal olduğu halda heç bir ziyanı yoxdur.
• Diaqnostik defisit müalicə edilir.
  • Əgər müəyyən oluna bilirsə, altda yatan səbəbi müalicə edin. Əgər maqnezium defisiti, dayandırılması mümkün olmayan diuretik terapiyadan qaynaqlanırsa, müalicəyə kaliumqoruyucu  diuretiklərin əlavə edilməsi, vəziyyətə kömək edə bilər.
  • İntravenoz qidalanmaya ehtiyacı olan xəstələrə, dəstəkləyici doza olaraq 4-8 mmol/gün  (0.1 mmol/kq/gün) -ə əvəz edilməlidir.
  • Defisitin düzəldilməsi, yüksək doza tələb edir, yetkin şəxslərdə adətən 20-40 mmol/gün.
  • Maqneziumun aşağı böyrək sərhəddi səbəbiylə (plazma konsentrasiyası ilə münasibətdə), defisitin tədricən, bir neçə gün ərzində düzəldilməsi daha effektiv olacaqdır.
• Yüngül defisitlər, ağızdan müalicə olunur. Maqnezium (Mg²⁺), 10-40 mmol/gün ( təqribən 240-1 000 mq/gün) dozasıyla idarə olunur. Bu doza adətən normal böyrək fəaliyyətinə malik xəstələrdə, defisitin müalicəsi üçün uyğun dozadır. Bir neçə fərqli maqnezium duzları mövcuddur, hamısında Mg²⁺  konsentrasiyası fərqlidir.
• Ağır defisitlər (plazma maqneziumu < 0.5 mmol/l), intravenoz infuziya ilə müalicə olunur.
  • Yüksək asılılıq vahidində sürətli düzəliş: 20 mmol maqnezium sulfat, 100 ml 0.9%-li natrium xlorid məhlulunda həll edilir və 2 saat ərzində daxilə yeridilir.
    • Müxtəlif məhsullardan istifadə zamanı, göstərilən çevirmələrdən istifadə edilə bilər: 1 mmol = 2 meq = 24 mg magnezium elementi (Mg²⁺) =246 mq maqnezium sulfat
  • Alternativ vasitə kimi, 25-50 mmol maqnezium sulfat, 1000 ml 5% qlükoza məhlulunda həll edilir və 24 saat ərzində daxilə yeridilir, ardınca bu proses, 3-5 gün ərzində 25 mmol/24 saat şəklində yavaş infuziya ilə izlənilir.
  • Müalicə, 3-5 gün ərzində davam etdirilir. İnfuziyanın sürəti, 0.5 mmol/dəq həddini keçməməlidir."?>İnfuziyon müalicə üçün əks göstərişlərə, plazma kreatininin konsentrasiyası aid edilir &gt; 200 µmol/l, ağır konduksiya pozğunluqları və kəskin tənəffüs çatışmazlığı."?>

• Böyrək çatışmazlıqlarında, maqnezium çox ehtiyyatla təyin edilməlidir və kəskin hipermaqnezemiyanın qarşısının alınması məqsədiylə, plazma maqneziumunun konsentrasiyasına yaxından nəzarət edilməlidir.
  • Əgər böyrəklərin filtrasiya sürəti (GFR) < 30 ml/dəq/1.73 m²  olarsa, doza, ən azı 50% azaldılmalıdır.

 

•  

•  

•  

•  

•  

•  

•  

•  

•  

•