Hipernatremiya

EBM Klinik protokolları

22.08.2018 • Sonuncu dəyişiklik 22.08.2018

TimoSane

Əsaslar

Maye itkisi müşahidə olunan xəstədə müvafiq maye terapiyası ilə hipernatremiyanın qarşısını alın.
Çox sürətli rehidratasiyadan qaçının.
Yaşlı şəxslərdə maye qəbuluna (ən azı 1.5-2 l/gün), susuzluğun qeyri-adekvat kontrolu vasitəsiylə nəzarət edildiyindən əmin olun, xüsusən də əgər onların temperaturu varsa və hava istidirsə.

Susuzluq, quru selikli qişa, disfaqiya, dərinin azalmış elastikliyi
Dehidratasiya, hipotenziya
Mərkəzi sinir sistemi ilə əlaqəli olan simptomlar: çaşqınlıq, yuxusuzluq, boyun əzələlərinin regidliyi, huşun itməsi, qıcolmalar

Su defisiti
- Kifayət qədər maye qəbul etməmək (yaşlılar və demensiyalı xəstələr)
- Susuzluq hissinin mövcud olmaması (hipotalamik zədələr)
- Dəri və selikli qişa vasitəsiylə intensiv buxarlanma (hərarət, yanıq zədələri)
- İstehsalın yetersizliyi və ya antidiuretik hormonların (ADH) təsiri, məs, litiumun istifadəsiylə əlaqədar
Su və duz defisiti Su defisitinin dominantlıq etdiyi, su və duz defisiti
- Osmotik diurez (qlükozuriya)
- İlgək diuretiklərinin istifadəsi
- Böyrək xəstəlikləri
Artıq duz qəbulu
- Hipertonik duz məhlulları (natrium bikarbonat)
- Mineralokortikoidlər (birincili hiperaldosteronizm)
- zondla qidalanma

Hipernatremiyalı xəstədə sidiyin osmolyar təzyiqini yoxlayın
- Hipernatremiyalı xəstələrdə sidiyin osmolyar təzyiqinin < 300 mosm/kq H₂O olması, istehsal yetersizliyinin və ya ADH təsirinin əlamətidir.
- Plazmada kopeptinin konsentrasiyasını təyin edin. Kopeptin, ADH prekursorunun bir hissəsini təşkil edir və ADH ilə ekvimolyar şəkildə sekresiya edilir. ADH defisiti zamanı, kopeptinin konsentrasiyası aşağı olur, ADH-ın natamam təsiri zamanı isə (böyrək mənşəli şəkərsiz diabet) yüksək olur.
- Mərkəz mənşəli ADH defisitini və böyrək mənşəli ADH rezistentliyini, 2 µg desmopressinin venadaxili və ya əzələdaxili yeridilməsiylə differensasiya etmək olar. Əgər pozğunluq mərkəz mənşəlidirsə, növbəti bir neçə saat ərzində sidiyin miqdarı azalır və sidik daha da sıxlaşır (sidiyin osmolyar təzyiqi artır > 50 %).

Su defisiti, xəstənin plazmasındakı natriumun konsentrasiyasına və bədən çəkisinə əsasən təxmini olaraq qiymətləndirilə bilər. Bədən çəkisi 60 kq, natrium konsentrasiyası 160 mmol/l olan xəstələrdə su defisiti 4.5 l və uyğun olaraq bədən çəkisi 80 kq olanlarda su defisiti, 6.0 l olur.
5 %-li qlükoza və ya hipotonik (0.45%) məhlul, peroral və ya intravenoz olaraq tətbiq edilir, məsələn, 200 ml/l. Əgər qan təzyiqi aşağıdırsa, 0.9 %-li duzlu məhluldan başlayın. Natriumun konsentrasiyasını tənzimləmək üçün ən ideal göstərici, başlanğıc olaraq 1 mmol/l/saat və 24 saat ərzində 10 mmol/l-dir.
Mayenin həddindən artıq sürətlə yeridilməsi, beyin ödeminə və nevroloji simptomların daha da kəskinləşməsinə səbəb ola bilər.
Əgər hipernatremiya, ADH defisiti səbəbindən yaranmışdırsa, desmopressinlə müalicəyə başlanılır: zəruri hesab edildiyi təqdirdə ilkin olaraq 2 µg tək doza şəklində intravenoz və daha sonra 1-2 µg gündə iki dəfə dərialtına, 60-120 µg gündə üç dəfə oral və ya 2.5-5 µg gündə iki dəfə intranazal yolla tətbiq edilir.