Xəstə, adətən tibbi yardıma boynunda tək bir şişkinlik hiss etdiyi üçün müraciət edir. Həkimə müraciət etmə səbəbi, həmçinin zobun yaratdığı sıxılma və ya boyun nahiyədə yaranan kosmetik dəyişikliklər ola bilər. Tiroid düyünü və ya yüngül xarakterli zob, bəzən boyun nahiyəsinin başqa səbəblərə görə aparılan ultrasonoqrafiyası zamanı, təsadüfi olaraq aşkarlana bilər.
Bu xəstələr adətən eutiroiddirlər, lakin serumda TSH və sərbəst T4 konsentrasiyaları qalxanabənzər vəzin funksiyasının pozulmasını istisna etmək üçün müəyyən edilməlidir.
Boyunda şişkinlik: ən vacib məsələ incə iynə biopsiyası vasitəsilə şişkinliyin xarakterinin qiymətləndirilməsidir.
Eutiroidli xəstələrdə zob. əgər kosmetik problemlərin və ya sıxılma simptomlarının yaranmasına səbəb olmursa və ya böyümə əlamətləri göstərmirsə müalicəyə ehtiyac duyulmur. Əgər bu əlamətlər müşahidə edilərsə xəstə, vacib olduğu təqdirdə, cərrahi müdaxiləyə olan ehtiyacının qiymətləndirilməsi üçün mütəxssizə yönləndirilir. Əgər qalxanabənzər vəzinin ölçüsü, qısa bir müddət ərzində əhəmiyyətli dərəcədə büyümüşdürsə, ultrasonoqrafiya və incə iynə biopsiyası tətbiq edilir.
Çoxdüyünlü zobda xərçəngin hər hansı bir düyünün əmələ gəlməsinə səbəb olması halı nadirən müşahidə edilir, lakin bu ehtimal həmişə nəzərdə tutulmalıdır.
Tiroid düyünü
Tək tiroid düyünü ola bilər:
xoşxassəli kista
tək zob düyünü
çoxdüyünlü zobun bir hissəsi
autoimmun tiroidin səbəbi kimi (TPO antitel müsbət, müalicə olunmamış hipotiroidizm)
follikulyar adenoma
tiroid xərçəngi (təxminən 5%).
Bir və ya bir neçə tiroid düyünü olan xəstələrin hamısında serumda sərbəst T4 və TSH-ı tədqiq edin. Mümkün funksional pozulma düzəldilir.
Xərçəng düyünləri adətən bərk olur. Simptomlar, adətən yeni olur. Yaxşı diferensasiya edilmiş xərçəngdə düyünlər zəif sürətlə böyüyür, diferensasiya edilməmiş xərçəngdə isə inkişaf tez gedir.
Çoxdüyünlü zobda, ölçülərin yalnız palpasiya ilə qiymətləndirilməsi çətin ola bilər. Çoxdüyünlü zob, çox hallarda artıq uzun bir müddətdir ki, müəyyən edilmiş olur.
Ultrasonoqrafiya və incə iynə biopsiyası
Ultrasonoqrafiya, palpasiyadan sonra aparılan ilk müayinədir. Müayinə, əsasən tək düyünün çoxdüyünlü zoba çevrilməsi hallarında yararlıdır. Hansı ki, bu, əksər hallarda xoşxassəli xarakterli olur. İncə iynə biopsiyası ultrasəs müayinəsi altında yerinə yetirilə bilər.
Xoşxassəli və bədxassəli dəyişikliklər ultrasonoqrafiya vasitəsiylə etibarlı bir şəkildə fərqləndirilə bilməz. Bədxassəli dəyişikliklər, əksər hallarda hipoexogen düyünlərdə təsadüf edilir.
Tiroid düyünləri ultrasonoqrafiya zamanı adətən təsadüf nəticəsində aşkarlanır.
Əgər ultrasonoqrafiyada bir nüçə düyün aşkarlanarsa, incə iynə biopsiyası, ilk olaraq ölçücə ən böyük və radioloji cəhətdən şübhəli olan düyünə tətbiq edilir. Bethesda təsnifatı, sitoloji nümunələrin klassifikasiyası və konsultasiyası üçün istifadə edilir.
İncə iynə biopsiyasında yalnış mənfi və ya qeyri - diaqnostik nəticələr, əksər hallarda problem yaradır.
Kista, hətta ultrasonoqrafiyada tamamilə görünməz olsa belə, incə iynə biopsiyası hər halda tətbiq olunur və kista mayesinin sitoloji müayinəsi aparılır. Kistanın aspirasiyasına, yalnız sıxılma simptomlarına səbəb olduqda ehtiyac duyulur. Tək aşkar kista, hər hansı bir araşdırmaların aparılmasından öncə, yoxlanış ziyarətində nəzərdən keçirilməlidir. Çunki o, özbaşına da yox ola bilər. Digər tərəfdən kista dola da bilər. Kistanın simptomatik olması halında xəstənin, cərrahi müalicəyə ehtiyacını qiymətləndirmək məqsədiylə, mütəxəssis yardımına yönləndirilməsi məsləhət ola bilər.
İncə iynə biopsiyasında kistadan götürülmüş maye, kistanın xoşxassəli xarakterli olmasını təsdiqləmək üçün kifayət etmir; kistanın divarında bədxassəli şiş toxuması ola bilər. Kistadan götürülmüş müəyyən miqdar hüceyrələr, adətən az olur və nəticələr diaqnostik olmur.
Əgər sitologiya, xərçəngə işarə edirsə və ya xərçəng inkar edilə bilmirsə xəstə cərrahi müalicəyə yönləndirilir.
Əgər sitologiya, follikulyar neoplaziyanın olduğunu təsdiqləyirsə xəstə cərrahi müalicəyə yönləndirilir. Yekun histopatoloji diaqnoz, lobektomiya vasiyəsiylə təsdiqlənir.
Əgər sitoloji müayinənin nəticəsi tam olaraq xoşxassəli şişə işarə edirsə, araşdırmalar 6 - 12 aydan bir yenidən təkrarlanır. Əgər nəticələr yenə də xoşxassəlidirsə və xəstədə heç bir əlamət yoxdursa, növbəti araşdırmalar və ya izləmənin aparılması gərəksizdir.
Cərrahi müalicəyə göstərişlər
Sitoloji tapıntılar bədxassəli xarakterli və ya şübhəli olduqda.
Düyün fasiləsiz şəkildə inkişaf edir və ya o, böyükdür (>4 sm), bərkdir və ya sıxılma simptomlarına səbəb olur.
Xəstə cavan və ya narahatdır.
Düyün təkrari aspirasiyadan sonra residivləşir.
Follikulyar neoplaziya sitoloji tapıntı kimi problemlidir: sözügedən vəziyyət ya xoşxassəli follikulyar adenoma ya da follikulyar xərçəng ola bilər. Xəstə, lobektomiyaya yönəldilir.
Əgər nəticə, xoşxassəlidirsə ümumi tiroidektomiya həyata keçirilir.
Tiroid vəzinin böyüməsi
Zob, böyümüş tiroid vəzi deməkdir.
Tiroiditlərin inkar edilməsi və funksiyonal pozuntular.
Sürətli inkişaf, həmçinin zobda da həyəcan təbili hesab olunur, ultrasonoqrafiya və incə iynə biopsiyanın tətbiqi üçün bir səbəb sayılır.
Çoxdüyünlü zobda xərçəng, düyünün səbəbi kimi nadir hallarda təsadüf edilir, lakin dominant düyündə xərçəng ehtimalı, tək düyündəki ehtimal faiziylə eynidir. Əgər sitoloji müayinələrin nəticələri gözlənilmədən bədxassəli şişə işarə edərsə, cərrahi müdaxilə qaçınılmazdır.
Zob, traxeal sıxılmaya və ya kosmetik dəyişikliyə səbəb olarsa, müalicə təyin olunur. Daha sonra xəstə, cərrahi müalicə ehtiyacının qiymətləndirilməsi üçün yönləndirilir.
Tiroksin, yüngül zoblara ilkin müalicə vasitəsi olaraq təyin edilə bilər, lakin aşağı doza həddinə əməl edilməlidir. Bütün hallarda təsir limitlidir.