Tüklənmə (hirsutizm)

EBM Klinik protokolları

06.11.2016 • Sonuncu dəyişiklik 10.08.2013

LaureMorin-Papunen

Təsviri və patogenezi

Hirsutizm qadınların bədənlərində müşahidə edilən kişiyə xas tüklənmə halı ilə xarakterizə olunur.
Təxminən yarıdan çox hallarda tüklənmənin səbəbi androgenin artıq miqdarda istehsal edilməsi hesab olunur"?>.

Polikistoz yumurtalıq sindromu (PKYS) həddindən artıq androgen istehsalının ən geniş yayılmış səbəbi hesab edilir.
Anadangəlmə böyrəküstü vəzi şişlərinə və digər androgen istehsal edən şişlərə nadir hallarda rast gəlinir və onlar, təzahür etdikləri zaman fərqli simptomlara malik olurlar.
- Kuşinq sindromu, hiperprolaktinemiya, akromeqaliya, tiroid pozğunluqlar.
  - Kuşinq sindromu həm hipertrikoz və hirsutizmlə əlaqəli olur.
Androgenik və anabolik steroidlərin tətbiqi: həmçinin bax

Hirsutizmin inkişafı: yaş, çəki artımı, oral kontraseptivlərin qəbulunun dayandırılması.
- Qəfil başlanması və proqressivləşməsi şişə işarə edir, lakin yavaş sürətlə inkişafı da şiş ehtimalını inkar etmir.
Hirsutizmin lokalizasiyası və hipertrikozdan fərqləndirilməsi
- Əgər tük artımı aşağıdakı nahiyyələrdə meydana gələrsə, qadın hiperandrogenizmindən şübhələnmək lazımdır:
  - üz: bığ, saqqal, çənə
  - döş qəfəsi: kürək nahiyyəsində və döş arasında
  - qarın: orta xətt, göbəyin yuxarısına doğru və ya qasıq tükləri ilə göbək arasında
  - ətraflarda: bud nahiyyəsinin daxili tərəfləri
- Hipertrikoz bədən tüklərinin həddindən artıq artımının ümumiləşdirilmiş vəziyyətini ifadə edir. Bu halın androgenlə əlaqəsi müşahidə edilmir.
  - Genetik və etnik faktorlar
  - Cinsi yetkinlik yaşından sonra başlayır, bədən çəkisinin artması və oral kontraseptivlərin dayandırılması ilə kəskinləşir.
  - Qlükokortikoidlər, fenitoin, siklosporin və minoksodil hipertrixozisə səbəb ola bilər.
Virilizmin klinik əlamətləri
- Səsin yoğunlaşması
- Klitoromeqaliya
- Müvəqqəti saç tökülməsi
Menstruasiya və fertillik
- Menstrual pozğunluqlar; həmçinin bax
Digər mümkün endokrin anormallıqlar

Qeyri-androgen mənşəli tük artımı.
- Tük artımının lokalizasiyası androgen mənşəli hirsutizmə dəlalət etmir, yəni əsasən qıçlarda və qollarda, normal menstrual sikl və virilizm əlamətləri olmadıqda.
- Əlavə araşdırmalara ehtiyac duyulmur.
- Müalicə variantları: müalicə olunmur, yerli müalicə və ya estrogen + antiandrogen
Androgen mənşəli yüngül tük artımı və müntəzəm menstruasiya idiopatik hirsutizmə işarə edir.
- Əlavə müayinələrə ehtiyac duyulmur.
- Müalicə kursu: yerli müalicə və ya estrogen + antiandrogen
Daha şiddətli androgen mənşəli tük artımı
- Menstrual sikl qeyri-müntəzəm olduqda serum testesteronu və eləcə də serum prolaktini mütləq yoxlanılmalıdır. Kuşinq sindromu inkar edilməlidir (qısa 1.5 mq deksametazon testi).
- Praktikada serum testesteronu < 5 nmol\l və dehidroepiandrosteron sulfat < 20 µmol\l olması ilə androgen mənşəli şiş inkar edilir.
Digər müayinələr tük artımı proqressivləşdikdə, virilizmin əlamətlərinə təsadüf edildikdə və ya nəzərə çarpan anormal laborator nəticələr müşahidə edildikdə həyata keçirilir.
Əgər Kuşinq sindromundan və ya nadir şişlərdən şübhə duyularsa, daxili xəstəliklər şöbəsinin mütəxəssisinə müraciət edilməlidir.
Serum testesteronunun artmış dəyəri, qeyri-müntəzəm menstrual sikl və infertillik ginaekoloqa göndəriş üçün göstəriş hesab edilir.

Müalicə imkanları adətən məhdud olur. Çəki itirilməsi risk faktorlarını azaldır. Dərman müalicəsi adətən qeyri-qənaətbəxş sayılır.

Təraş olmaq (tük artımını sürətləndirmir)
Lazer və fotoepilyasiya: işıq enerjisi tünd saç kökləri üzərinə fokuslaşdırılır, hansı ki onlar istiliklə məhv edilir və bu da tük artımının qarşısını alır. 3-4 müalicə sessiyasından sonra tük artımı qalıcı olaraq 30%-ə qədər azala bilir. Müalicə adətən faydalı olur, lakin qiymət baxımından baha hesab edilir.

Tük artımı müəyyən qədər vaxt tələb etdiyinə görə, müalicənin maksimal effekti 9-12 aya qədər gözə çarpmır.
Estrogen + antiandrogen (siptoteron asetat ''?>). Əgər xəstə qeyri-müntəzəm menstrual siklə malikdirsə, o, həmçinin fertillik problemindən də əziyyət çəkə bilər. Bu hallarda mütəxəssis konsultasiyası təyin edilir.
- Kiçik (2mq) və böyük (25-100 mq) siproteron asetat dozaları arasında fərq olmur''?>.
- Digər dərman terapiyaları ilə müqayisə etdikdə əks təsirlər arasında fərqə təsadüf edilmir.
Xüsusi hallarda (mütəxəssis həkim)
- Deksametazon (anadangəlmə adrenokortikal hiperplaziya)
- Spironolakton
- Metformin
  - PKYS (polikistoz yumurtalıq sindromu)-dan əziyyət çəkən xəstələr üçün hirsutizm olmadan da dərman terapiyası düşünülür.
- Antiandrogenlər
  - Flutamid (androgen reseptor blokatorları qaraciyərin zədələnməsinə səbəb ola bilər) və finasterid ''?> (5-alfa reduktaza inhibitoru). Hər iki dərman maddəsi qiymət baxımından baha hesab edilir və siproteron asetatdan daha effektiv təsirə malik olmur.
  - Eflornitin : qadınlarda üz nahiyyəsində hirsutizmin müalicəsi məqsədilə tətbiq edilən məlhəm (resept tənzimlənməsi ölkədən ölkəyə dəyişə bilər).