Qadın məsləhətxanaları:yardım və müayinələr

Qadın məsləhətxanasının vəzifələri 

• Qadın məsləhətxanalarının vəzifələri aşağıda göstərilmişdir.
  •   Gələcək ananın hamiləliklə, uşağın doğulması və yenidoğulmuşa qulluğu ilə  bağlı tövsiyyələr  və informasiya ilə təmin olunması 
  • Geniş spektrli psixososial dəstəyin təklif olunması və bu cür dəstəyin müəyyənləşdirilməsi;
  • diqqət yetirilməlidir: 
    • valideynlərin və bütün ailənin həyat situasiyası və rifahı  həmçinin də ,həyat keyfiyyətininə təsir edən və  yaxud azalda biləcək faktorlara   
    • uşaqla bağlı olaraq resursların  və  ailə münasibətlərinin dəyişikliklərinə 
  • Ananın yaxud dölün sağlamlıqla əlaqəli hər hansısa  təhlükəninin olmasını müəyyənləşdirin ki, istənilən problemə ya qadın məsləhətxanalarlarında, yaxud mütəxəssis müdaxiləsi ilə lazımi şəkildə baxılsın.
  •  Müxtəlif  xəstəliklərin və şikayətlərin mütəmadi yardımının təminatı.
  • İxtisaslaşmış tibbi yardım tələb edən halların müəyyyən edilməsi
• Həmçinin baxın. .
•  Həkim və akuşer/tibb bacısı  arasında əməkdaşlıq və birgə razılaşdırılmış iş yükü bölgüsü antenatal yardımın təşkilində çox mühümdür. Lazım gəldikdə  tibbi müayinələrlə əlaqəli daha sonrakı tapşırıqlar tibb bacısı tərəfindən  icra edilə bilər.
• Qadın məsləhətxanasına ziyarətlər planlaşdırılmış, periodik ziyarətlərə (əsas ziyarətlər) və  ixtiyari əlavə ziyarətlərə bölünür. 
  • Periodik tibbi müayinələrin əsas qrafikinə normal inkişaf etməkdə olan aşağı riskli hamiləliklər üçün planlaşdırılan müayinə ziyarətlərinin minimum həcmi daxildir. 
  •  Əsas ziyarətlərdən ikisi həkimə yönələrək, biri erkən, digəri isə hamiləliyin sonrakı dövrlərində olmalıdır. 
  • Əlavə ziyarətlər isə ehtiyac olduqda ya həkim yaxud da tibb bacısı tərəfindən təyin olunur.   Hesablamalara  görə, qadın məsləhətxanaları resurslarının təqribən dörddə biri əlavə ziyarətlərə  üçün zəruridir. 

Vaxtaşırı  13–18-ci həftələr arasında  tibbi müayinə  (geniş müayinə) 

• Gestasional yaş  tam həftələrin  +əlavə günlərin sayı istifadə edilməklə pasientin sənədlərində qeyd olunur.
•  Əgər gestasional yaşın qiymətləndirilməsi dəqiq  deyilsə, qiymətləndirməni dəstəkləmək üçün ultrasəs müayinəsiaparıla bilər."?>,Praktikada, ultrasəs müayinəsi, prenatal skrininq proqramı çərçivısində aparılır. prenatal müayinənin  prinsipləri: baxın .
  • Əgər ultrasəs nəticəsi ilə sonuncu aybaşı dövrü arasında uyğunsuzluq 5 gündən çox olarsa, o zaman ultrasəslə dəqiqləşdirilmə aparılmalıdır.
• Digər məsələlərdən, aşağıdakı məsələlər soruşulmalı və qiymətləndirilməlidir. 
  • Erkən hamiləlik necə inkişaf edib (əhval-ruhiyyə,ümumi sağlamlıq vəziyyəti)?
  • Xronik xəstəliklər ; bax ( mütəxəssis məsləhəti üçün müraciət  meyarları ,baxın )
  •  Digər mümkün problemlər  (məsələn, piylənmə, sidik yollarının tez-tez baş verən infeksiyaları, uşaqlığın anomaliyaları )
  •  Əvvəlki hamiləliklərin gedişatı və yenidoğulmuşların sağlamlığı.
  •  Qohumlarda mümkün ola biləcək irsi xəstəliklər 
  •  Erkən hamiləlik zamanı istifadə olunmuş preparatlar 
  • Siqaretçəkmə
  • Alkohol  istifadəsi yaxud  narkotiklərdən asılılıq 
  • Allergiyalar 
  • İşin xarakteri; İşlə əlaqədar  döl üçün   mümkün olan  təhlükə. Əgər problemlər gözlənilirsə,əmək gigiyenası üzrə mütəxəssisslə məsləhətləşmə aparılmalıdır.,
  •  Doğuş və hamiləliklə bağlı xüsusi vasitəyə ehtiyacın mümkünlüyü 
  • dölün xromosom anomaliyaları ilə əlaqədar skrininq məsələləri 
  • Mümkün psixo-sosial problemlər

Ginekoloji müayinə

• Güzgü ilə müayinə və  çanağın  bimanual   müayinəsi ehtiyac olduqda aparılır.(rutin müayinələrin faydası yoxdur.). Əsas məqsəd hamiləliyin erkən dövrlərində mümkün infeksiyaları təyin etməkdir. Pasient   təzyiq hissiyatı yaxud  yığılmalardan  şikayət edərsə, erkən doğuş təhlükəsini aşkar etmək məqsədilə hamiləliyin sonrakı mərhəhələrində çanağın müayinəsi aparıla bilər. müayinə ehtiyatla və uşaqlıq boynunun qıcıqlandırmadan aparıla bilər. uşaqlıqboynunun  mümkün ola biləcək dilatasiyası və qişalarının qabarması da həmçinin güzgü ilə müayinə zamanı aşkarlana bilər.
  •  Hamiləliyin əvvələrində  vaginal qişalar şişir və adi halda olduğundan uşaqlığın xarici dəliyini görmək daha çətin ola bilər. Fizioloji vaginal ifrazatın miqdarı hamiləlik boyunca artır. 
  • Uşaqlıq yolu və boynu infeksiya əlamətlərinə görə müayinə olunur. İnfeksiyaya şübhəli əlamətlərə eroziya, iyli yaxud digər anormal ifrazatların olması aiddir. Klinik şəklə əlavə olaraq vaginal ifrazat nümunəsi , qələvi əlavə edildikdə balıq iyinin ayrılmasına görə yoxlanıla bilər. Material,  həmçinin maya göbələkləri,  Trixomonas,  yaxud açar hüceyrələrin olmasına görə mikroskopik olaraq yaxud kulturaya görə müayinə edilə bilər. Əgər servikal kanaldan axıntı olarsa, yaxud da  pasientin anamnezi də  bunu  göstərərsə, nümunələr xlamidiya infeksiyası və qonoreyaya görə də götürülə bilər. 
  • Çanağın müayinəsi zaman uşaqlıq yaxud yumurtalıq  şişinə şübhə olarsa, xəstə ilkin yardım  çərçivəsi daxilində ultrasəs müayinəsi edilməli, yaxud da mütəxəssis məsləhətləşməsinə göndərilməlidir. 
  • Uşaqlığın hamiləlik dövründə ölçüləri : cədvələ baxın.

Hamiləlik zamanı uşaqlığın ölçüsü

Gestasiya həftələri	Uşaqlığın ölçüsü
6	Nəzərəçarpan böyümə yoxdur
8	9 sm
12	12 sm
16	simfiz və göbək arası məsafənin yarısı
20	Göbəyə qədər

35–36-cı həftələr ərzində hamiləliyin gec dövrlərinin vaxtaşırı tibbi müayinəsi 

• Məqsədlər doğumun prenatal klinikanın xəstəxanasında planlaşdırılması tələb olunan  anaların  müəyyən olunması və (qeyri-düzgün gəliş, döl-çanaq dispraporsiyasına şübhə,  doğumla bağlı digər risk faktorları),  və hamiləlik sonrakı dövrün əhəmiyyəti, müşahidəsi  və hamiləlik zamanı aşkar olunmuş tibbi problemlərin aradan qaldırılmasının qiymətləndirilməsidir.  
• Anadan soruşun:
  • dölün hərəkətləri
  • mümkün ola bilən  yığılmalar, təzyiq hissiyyatı
  • ödem
  • qaşınma– əgər hamiləliyin hepatik xolestazına şübhə varsa ,acqarına  ALT  və öd turşuları üçün qan götürülür. 
•  Fiziki müayinə 
  • Bədən çəkisi, qan təzyiqi, ürək vurğularının sayı; ödemlərin qiymətləndirilməsi 
  • Uşaqlığın və dölün ölçüsü 
  • Dölün gəlişləri və çanaq gəlişləri .
  • Uşaqlıq yolunun vəziyyəti ehtiyac olarsa müayinə edilir. 
  • Xarici cinsiyyət orqanları ehtiyac olduqda müayinə edilir.   (məsələn herpesə şübhə, bu fəsildə, haha sonra baxın).
• Hamiləliyin gec dövrlərində ,35–37-ci həftələrdə  Streptococcus B (GBS)  müayinəsi üçün nümunə  də həmçinin  vaginal dəlik və anusdan götürülür. (əgər mövcud qaydalar xəstəxanada doğuş başlayan zaman B qrup streptokokka görə PZR analizini dəstəkləmirsə) .Əgər nəticələr müsbət olarsa,anaya doğuşla əlaqədar olaraq yenidoğulmuşda septisemiyanın profikalaktikası üçün mikrobəleyhinə preparatlar verilir.

İxtiyari əlavə tibbi müayinələr 

• İxtiyari  gəlişlər təyin olunur əgər: 
  •  hamilə ananın həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi tələb olunan xronik xəstəliyi olarsa.
  • periodik ziyarətlər həkim tərəfindən qiymətləndirmə və müalicə tələb olunan tibbi problemləri aşkar edir. 
  • ananın hamiləlik problemlərini göstərən simptomları var .
  •  Ananın özünün narahat olduğu simptomlar vardır, yaxud da, o həkimə müraciət etməlidir.
• Məqsədlərə  məsələn, vaxtından əvvəl doğuş ,   uşaqlığın böyüməsində pozuntular, gestasional diabet və , erkən pre-eklampsiya  riskinin təyini daxildir.
• Qarşıdan gələn doğuş ananın fikrini məşğul edə bilər və o hamiləliyin qalan hissəsi və doğuşla bağlı məlumat əldə etmək arzusunda ola bilər. Mümkün ola biləcək doğuş qorxusu qiymətləndirilməli və aradan qaldırılmallıdır.
• Ananın işdə işin öhdəsindən gələ bilməsini soruşun. Xəstəlik vərəqələri ehtiyac olduqda hətta qısa müddətə belə verilməlidir.
• Vəziyyəti 
  • Uşaqlığın ölçüsü (etalon əyrisindən və yaxud pasientin öz əyrisindən  2 sm-dən çox  deviasiya)
  •  Uşaqlıq boynu:Gəliş hissənin çanağın dibində olması, uşaqlıq boynunun qısalması, açılması və həmçinin də, uşaqlıq boynunun yoluna nəzərən düzlənməsi  yaxınlaşan doğuşun əlamətləridir. Cədvələ də baxın.
  • Əgər anada   risk az olduqda  və yığılmalar  kimi simptomlar olmazsa, uşaqlıq boynu müayinə olunmamış qala bilər. Dölün ölçüsü ya çəkiyə görə, ya da açağıdakı meyarlara görə qiymətləndirilə bilər. : s =  gestasional yaşa görə kiçik, n = gestasional yaşa görə  normal,  l = gestasional yaşa görə iri."?>
  • Amniotik mayenin miqdarı qiymətləndirilir, yəni, normal, çox yaxud az miqdarda olur. Uşaqlığın ölçülərinin böyük  və gərgin olması amniotik mayenin miqdarının çox olmasını güman etməyə əsas verir, halbuki,  xüsusilə də dölün bədən hissələrinin asanlıqla əllənməsi meyenin az olmasına bağlıdır.
  • Bədən çəkisinin qeyri-normal  artması( Pasientdə pre-eklampsiya, dölün anormal inkişafı,amniotik mayenin miqdarının çox olması, gestasional diabeti varmı?) 

Cervical assessment  modifikasiya olunmuş  Bişop balına görə uşaqlıq boynunun qiymətləndirilməsi . Yetişmiş serviks  doğuşu qabaqcadan bildirir.  (bal > 4) 

Parametrlər	Ballar
	0	1	2
1 Gələcək hissənin qalça tinləri səviyyəsinə münasibətdə vəziyyəti   (sm); neqativ yuxarı  pozitiv aşağı , 0 = tinlər səviyyəsində
Servikal dilatasiya (sm)	bağlı	1–2	3–4
Servikal  uzunluq (sm)	> 4	2–4	1–2
Dölün duruşu1	–3	–2	–1 or 0
Konsistensiyası	sərt	orta	yumşaq
Servikal mövqe	arxa	aralıq	Ön

 Doğuşdan 5–12 həftə sonra postnatal müayinə

• Ana və döşlə əmizdirmə və  yenidoğulmuşa qulluqla bağlı işin öhdəsindən gəlirmi? 
•  O hamiləliyi və doğuşuna necə münasibət bəsləyir? 
• Onun əhval-ruhiyyəsi necədir,? O bacara bilirmi? Hər hansısa deopressiya əlamətləri varsa, fikir verin.Əgər ananın doğuşla bağlı neqativ fikirləri olduqda, yaxud əlaqəli  məsələlər aydın ona  olmadıqda ona, müfafiq mamalıq qrupu üçün  göndəriş  yazıla bilər. 
• İstəyə bağlı ginekoloji müayinə 
  • Selikli qişalar hormonal fəaliyyət və aybaşı tsikli bərpa olunmamışdan əvvəl,  çox zaman nazik və eritematoz olur.  Bu hal özünü tənzimləyəcəkdir, lakin pasient diskomfort hisssindən şikayətlənərsə, maz və ya pessari formasında  yerli olaraq,  estrogen təyin edilə bilər. 
  • Epiziotomiya yarası gərgin və ağrılı ola bilər, lakin, zamanla özü sağalacaqdır.  Hətta açılmış yaralar belə, həmçinin də kobud çapıqlar  bir qayda olaraq, 1 il ərzində asimptom olur. 
  • Uşaqlıq boynunun ektopiyasına çox təsadüf olunur və doğuş sonrası müayinəyə gəliş zamanı müalicə tələb olunmur. Əgər ektopiya daha sonralar selikli ifrazatın miqdarının artması ilə əlaqədar  olarsa, pasient bunu narahatlıq kimi hiss etdiyi təqdirdə, bu nahiyə  elektrokoaqulyasiya ilə müalicə edilə bilər.
  • Hər hansısa infeksiya olduqda diaqnoz qoyulmalı və müalicə edilməlidir. Qızdırma, qeyri-normal axıntı və ağrılı uşaqlıq  mikrobəleyhinə  preparatlarla  müalicə olunan  endometritə (məs. sefaleksin  7  gün  + metronidazol 5 gün ).şübhə yaratmalıdır. Əgər pis iyli axıntılar yalnız, yeganə simptom olarsa, törədici amil böyük ehtimalla, anaerob bakteriya olacaqdır və təkcə metranidozol müalicə üçün kifayət edəcəkdir. 
  • Postnatal axıntı (loxi)  adətən doğuşdan  4–6  həftə sonra  davam edəcəkdir. Təkcə  döşlə əmizdirən analarda axıntılar  bir qədər artıq davam edə bilər.Əgər axıntılar çox olaraq qalmaqda davam edirsə,  plasenta hissəciklərinin qalmasını uşaqlığın zəif yığılmasını və infeksiya  olması nəzərə alınmalıdır., 
  • Sidik, nəcis  və yaxud qazların saxlamazlıqla bağlı hər hansısa problem vardırmı? Tələb olunan müşahidə gəlişləri yaxud konsultasiyalatr ixtisaslaşmış yardım çərçivəsində planlaşdırılır.  Çanaq dibi əzələləri məşqləri hamıya tapşırılır. 
  • Bəzi nadir hallarda linea alba ( ağ xətt) əhəmiyyətli dərəcədə gərilə bilər. (diastasis recti yaxud  abdominal ayrılma).  Bu hal təhlükəli deyil, lakin əgər çox narahatlıq yaradarsa, cərrahi müalicənin nəzərdən keçirilməsi məqsədilə yönləndirilmə ola bilər. 
• Yoxlanılmalı vacib məqamlar   
  • Kontrasepsiya metodu və ona tələbat . Uşaqlıqdaxili vasitə  (requlyar yaxud hormon-ifraz edən) müşahidə yoxlanması zamanı, adətən,  normal ölçülü uşaqlıq daxilinə lakin,  doğuşdan 3-4 ay sonra qoyula bilər,  Progestin həbləri, kapsulları, yaxud inyeksiyaları dərhal verilə bilər.The "minipill" laktasiya dövründə qəbul edilə  bilər."?> Kombinə olunmuş oral kontraseptivlər yaxud vaginal halqa döşlə əmizdirməyən analarda doğuşdan 3 ay sonra və  və yalnız döşlə əmizdirmədən istifadə edən  analarda isə doğuşdan 6 ay sonra  tətəbiq oluna bilər.. Sterilizasiya,  30 yaşdan çox olan qadınlarda, artıq bir neçə uşağı olan və qanuna uyğun olaraq sterilizasiyaya müvafiq olan qadınlarda variiantlardan biridir. 
  • Əgər qan təzyiqi yüksəlibmişsə, hal-hazırda normallaşıbmı  və proteinuriya itibmi? Əgər hamiləlik zamanı  xəstənin  gələcəkdə   sağlamlığına təhlükə yaradacaq  risk faktorları  qeydə alınıbsa, (yüksək qan təzyiqi, gestasional diabet, piylənmə,)həyatın daha sonrakı dövrlərində  həyat tərzinin mümkün ola biləcək dəyişiklikləri  və xəstələnmənin qarşısının alınması üçün  digər tədbirlər müakirə olunur. Müşahidə üçün  həkim qəbulları razılaşdırılır. 
    • Pre-eklampsyia  ürəyin işemik xəstəlikləri üçün risk faktorudur və əgər kəskindirsə, qlomerulopatiya üçün təhlükə daşıyır. 
    • Dərin venaların trombozu irsi trombofiliya düşünməyə əsas verir. 
    • Gestational Şəkərli Diabet  (GŞD)  2-ci tip  diabeti proqnozlaşdırır. Qlükozaya qarşı tolerantlıq testinin doğuşdan təqribən 6-12 ay sonra (əgər insulinlə müalicə olunubsa, doğuşdan 6–12  hhəftə sonra ) və sonra hər 3 ildən bir yoxlanılması tövsiyyə olunur. Bədən çəkisi, qan təzyiqi, bel dairəsi və qanda lipidlər eyni gəlişdə yoxlanılır. Təkrari yaxud erkən  GŞD olduqda  daha sıx müşahidə gəlişləri tələb   olunur.
  •  Nəcis və ya sidik saxlamazlıq varmı?  Qazın qeyri-iradi xaric olması ? Müşahidə gəlişləri və ya mütəxəssis müdaxiləsinə diqqət yetirilməlidir. Çanaq dibi məşqləri hamıya   tapşırılır.
  • Postnatal depressiyaya  aid hər hansı bir əlamət varmı  (EPDS ) ?

Antenatal  müayinə proqramları 

 Qan qrupunun anticisimləri 

• Hər bir ananın qanı ilk trimester ərzində qruplaçdırılır və qan qrupu antitellərinə görə milli qanköçürmə institutu laboratoriyasında   yoxlanılır. Əgər antitellər olarsa, konsentrasiyalar hər 4 həftədən bir yoxlanılır.
• Əgər   hətta, RhD-neqativ  analarda ilk trimester ərzində antitellər olmasa da, onların qanı yenidən  antitellərin olmasına görə 24–26  həftələr ərzində və  36-cı həftədə yoxlanılır. 
• Antitellərin olması həm qadın məsləhətxanası həm də müvafiq doğum evinə bildirilir. Əgər antitellərin mövcudluğu əhəmiyyətli dərəcədə olarsa, pasient müşahidə müayinələri üçün xəstəxanaya dəvət olunur və   buna müvafiq doğum planlaşdırılır. 
• Doğuş sonrası və risk-əsaslı anti-D immunoqlobulin profilaktikasına baxmayaraq,  hamiləlik zamanı, simptomsuz kiçik  döl-ana qanaxması səbəbindən  RhD-neqativ  anaların bir hissəsi immunizasiya olunmuş olur. Bu immunizasiyanın qarşısının alınması məqsədilə qadın məsləhətxanasında  anti-D immunoqlobulin profilaktikası(1 250–1 500 IU yaxud  250–300 μg)28–30-cu həftələrdə ,  bütün   RhD-neqativ  analara,  yaxud da yalnız  dölü  RhD-pozitiv kimi müəyyən olunmuş RhD-neqativ analara  verilməsi tövsiyyə olunur.   Anti-D immunoqlobulinin əsaslandırılmaamış istifadəsindən çəkinmək  və profilaktik tədbirlər üçün,  ananın qan analizlərinin 24–26-cı həftələrdə müayinəsi zamanı dölün RhD  qan qrupunu müəyyənləşdirmək tövsiyyə olunur. 

Sifilis,İİV və hepatit B-yə görə müayinə  

• Əgər sifilis müayinəsi müsbət olarsa, pasient ixtisaslaşmış yardım üçün yönləndirilir. 
• Təsdiqlənmiş İİV-nun dərman müalicəsi dölün və ya da yenidoğulmuşun əhəmiyyətli dərəcədə virusla yoluxma riskini azaldır. 
• Əgər gələcək ana  HBsAg-pozitivdirsə, doğumdan dərhal sonra yenidoğulmuşa  doğumdan dərhal sonra ,hepatit B immunoqlobulini yaxud vaksinasiyası ilə müdafiə təklif olunmalıdır. HBsAg-pozitiv  analarda HBV nuklein turşusunun  analizi aparılır.  Əgər nəticə  > 2 000 IU/ml, olarsa ana hepatitin müalicəsinə baxılması üçün ixtisaslaşmış yardım üçün yönləndirilir. 
• Hepatit C-yə  rast gəlmə halları son zamanlar, xüsusilə də narkomanlar arasında artmışdır. Hepatit C-nin anadan uşağa keçməsinin  qarşısı   tibbi tədbirlərlə alına bilməz. Tibbi heyət hepatit B və C, İIV.-lu pasientlərə yardım edərkən qanla yoluxma barədə xəbərdar olmalıdırlar. Anamnezdə narkotik istifadəsi olan pasientlər hepatitis C-yə görə qanı müayinə olunmalıdır..

Dölün anomaliyaları üçün müayinə 

•  Xromosom anomaliyaları 
  • Kombinə olunmuş müayinə əsas  seçimdir: serumun  9+0 – 11+6 həftələr arasında müayinəsi  və  11+0 – 13+6 həftələr arasında doğumun gözlənilən tarixi   və  ənsə yarımşəffaflığını təyin olunması üçün  müayinəsi ultrasəs 
  • 15–17 -ci həftələr ərzində Serumun müayinəsi alternativdir. 
•  18–21-ci həftələr ərzində yaxud  24 həftədən sonra ciddi struktural  anomaliyaların aşkar olunması üçün ultrasonoqrafiya
• Müayinə könüllüdür, ana bu zaman iştirakına könüllü surətdə qərar verir.
•  Pozitiv müayinə nəticələri olanlar ixtisaslaşmış yardım üçün yönəldilir.  Daha sonrakı müayinələrə daha spesifik ultrasəs,ananın qan nümunələri istifadə edilməklə döldə ən çox rast gəlinən trisomiyaların aşkarlanması məqsədiilə  xorion xovlarının  invaziv  nümunələrinin götürülməsi, yaxud  amniosentez, yaxud  Qeyri-İnvaziv Prenatal Analiz QİPA daxildir.   
• Həmçinin baxın. 

 Qan təzyiqinə nəzarət 

• Həmçinin baxın.
•  Ananın hər doğuşqabağı müayinə gəlişində ən az 15 dəq dincəldiyindən əmin olduqdan sonra,  oturmuş vəziyyətdə arterial təzyiq kifayət dərəcədə uzunluğu və və eni olan manjet istifadə etməklə yoxlanılır. 
• Həmçinin sidikdə zülalın olması da yoxlanılır.  
• Pre-eklamsiyanın digər qeyri-spesifik əlamətlərinə ödem (  lakin, qan təyiqinin artması ilə müşahidə edilməyən ödem, pre- eklampsiyanın göstəricisi  deyil ) başağrısı, qarının yuxarı hissələrində ağrı, görmə pozuntuları və uşaqlığın ləng böyüməsi aiddir.  
•  Əgər qan təzyiqi dəfələrlə  140/90 mm. c. süt  yuxarı olarsa və ya qan təzyiqi göstəriciləri hamiləliyin erkən müddətlərindən  30/15 mm.c. süt-dan çox olarsa, pasient mam-həkimə  yönləndirilməlidir. Proteinuriyanın dərəcəsi, pasientin simptomlarının ağırlığı, yaxud dölün sağlamlığı ilə bağlı şübhə yönləndirilmənin aktuallığının müəyyən edəcəkdir. 

 Şəkərli diabetin  müayinəsi 

• Gestasional şəkərli diabet GŞD)  75  qram qlükoza tolerantlıq testinin köməyilə diaqnoz qoyulur.(QTT; baxın ).
• QTT is  24 və  28-ci həftələr arasında aparılır.
• GTT aparılmasına ehtiyac yoxdur: 
  •   25- yaşa qədər və Bədən Kütləsi İndeksi (BKİ) 25 kq/m² olan və yaxın qohumlarında şəkərli diabet olmayan doğmamış qadınlarda  
  •  BKI 25 kq/m²olan və 40 yaşa qədər əvvəllər iri kütləli  uşaq dünyaya gətirməyən  çoxdoğan qadınlarda 
• GTT artıq 12–16 -cı həftələrdə aparılmalıdır:   əgər pasientdə 
  • anamnezdə   gestational diabet
  • Polikistoz Yumurtalıqlar Sindromu 
  • BKI  35 kq/m²-dan çox olarsa 
  •  hamiləliyin erkən dövrlərində qlükozuriya
  • ikinci tip şəkərli diabeti olan yaxın qohumlar 
  • peroral qlükokortiloid preparatlar 
• Əgər hamiləliyin erkən müddətlərində  QTT normaldırsa, buna baxmayaraq, 24 və 28-ci həftələr arasında təkrar aparılmalıdır.
• Əgər gestasional diabet  QTT ilə təsdiqlənərsə, (qlükozanın səviyyəsi bir və ya daha çox vahid göstəricinin yuxarı sərhəddindən  çox olarsa ) pasientə qadın məsləhətxanasında qidallanma ilə bağlı tövsiyyələr verilməlidir.
•  Pasientin özünün  qanda şəkərə nəzarəti qadın məsləhətxanasında öyrədilir. 
•  Pasientin özünün Şəkərə nəzarəti zamanı kapillyar plazmasında qlükozanın konsentrasiyaları üçün hədəflər:  
  • acqarına konsentrasiyasının 5.5 mmol/l-ə qədər olması 
  • yeməkdən 1 saat sonra 7.8 mmol/l -ə qədər olmasıdır.
•  Əgər pəhriz müalicəsi ilə qoyulan məqsədlərə nail olunmazsa, ixtisaslı yardım zamanı, insulin yaxud digər diabet əleyhinə preparatlara başlanılır.
• Dölün iri çəkili olması erkən aşkar olunmalıdır və   buna müvafiq olaraq doğuşun aparılması planlaşdırılmalıdır.  
• gestational diabetin pəhrizlə müalicəsi qanda qlükoza səviyyələrinin böyük dəyişikliklərini azaltmaq məqsədi daşıyır.  Beləliklə də müntəzəm, az miqdarda və kifayət qədər  tez-tez qidalanma tövsiyyə olunur və tez sorulan karbohidratların istifadəsindən çəkinmək lazımdır.
• gestasion diabetli qadınların yarıya qədərində həyatın daha sonrakı dövrlərində şəkərli diabetin inkişaf etmə riski yüksəkdir, buna görə də həyat tərzi ilə bağlı məsləhətləşmə çox mühümdür. "?>.

Qlükozaya qarşı tolerantlıq testində patoloji hədd konsentrasiyaları(mmol/l)

Nümunə	0 s	1 s	2 s
kapillyar bütöv qan yaxud venoz plazma	5.3	10.0	8.6

Anemiyanın müayinəsi və müalicəsi 

•  Ananda Qırmızı qan hüceyrələri kütləsində müvafiq artım olmadan plazmanın həcminin 50 %-ə dək artması fizioloji anemiyaya səbəb olur.
•  Ananın yüngül dərəcəli anemiyası  adətən, dölə problem yaratmır. Hemoqlobinin konsentrasiyalarının 80 q/l -dən az olması həm ana, həm də döl üçün zərərəlidir. 
• ÜST meyarlarına görə anada  anemiya  Hb konsentrasiyasının < 110 q/l olmasıdır .
• Dəmir defisiti hamiləlikdə anemiyanın ən çox rast gəlinən səbəbidir. Bu qırmızı qan hüceyrələrinin aşaəı korpuskulyar həcmi  (MCV)  və plazmada ferritinin kiçik konsentrasiyalarına (< 30 µg/l) görə ehtimal edilir.
• Səbəb həmçinin digər nutrientlərin də defisiti ola bilər. 
  • Ən çox rast gəlinən  fol turşusu və vitamin B₁₂-dir.
  • Vitamin B₁₂ çatışmazlığı mədənin autoimmun xəstəliyi, yəni, atrofik qastritlə əlaqləli ola bilər.  
  • Dəmir yaxud digər nutrientlərin çatışmazlığının arxasında  mədə- bağırsağın müalicə edilə bilən  sorulma xəstəlikləri, xüsusilə də, seliakiya xəstəliyi  aşkarlana bilər.  
•   Dəmir yaxud digər nutrientlərin çatışmazlığı fonunda  mədə-bağırsaq sisteminin  müalicə oluna bilən  sorulma xəstəlikləri, xüsusilə də, seliakiya xəstəliyi aşkarlana bilər. "?>
• Bəzən anemiya, digər xronik xəstəliklər və ya infeksiyalarla (məsələn, malyariya), daha nadir hallarda isə,  sümük iliyinin xəstəlikləri, hemoliz yaxud irsi xəstəliklər, məsələn talassemiya ilə əlaqəli ola bilər,
•  Qidalanma düzgün balanslaşdırılmış olmalıdır. Adi   vegetarian qidalanma dəmirin kifayət dərəcədə qəbulunu təmin etmir.Qidalanma vəziyyəti və tələbatları fərdi olaraq qiymətləndirilməlidir.
• Dəmirin bütün hamilə qadınlara rutin olarq tövsiyyəsi məsləhət görülmür. 
•  Yüngül dərəcəli anemiya qadın məsləhətxanasında müalicə edilə və qarşısı alına bilər.
  • Əgər  Hb-nin konsentrasiyası  110 q/l,-dən aşağıdırsa,  gündəlik olaraq 100 mq ikivalentli dəmirlə  sınaq müalicəsinə başlanılır, çünki, dəmir defisiti, anemiyanın ən çox rast gəlinən səbəbidir.  
  •  Anemiya diaqnozu daha sonra,  plazmada ferritin yaxud transferrin reseptorlarının konsentrasiyasının təyinin ilə dəqiqləşdirilir. 
•   Əgər  dəmir qəbuluna baxmayaraq  Hb-nin səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə aşağı qalmaqda davam edərsə,  (100 q/l-dən aşağı)  yaxud pasient anemiyaya müvafiq simptomlardan əziyyət çəkirsə, daha sonrakı müayinələr ixtisaslaşmış yardım  çərçivəsində aparılır.
  • Bu halda əksərən, venadaxili dəmir təyin olunur.

B qrup  streptokokklar  (BQS), Streptococcus agalactiae

• Hamiləlik zamanı infeksiyalara aşağıda baxın. 

Uşaqlığın böyüməsi 

• Uşaqlığın normal böyüməsi dölün  normal ölçülərini və amniotik  mayenin normal miqdarını əks etdirir. simfiz –fundal uzunluğun ölçülməsi pasientin ginekoloji vəziyyətində aparılır.  (SFH). Sidik kisəsi boş olmalıdır.
•  Etalon əyrisindən  yaxud pasientin öz ,ardıcıl  SFH ölçülmələrindən 2 smdən çox deviasiya olduqda, və  yalnız texniki qüsurlar istisna olunduqdan sonr növbəti ölçülmələrin aparılmasına ehtiyac olur.
• Dölün ölçüsü və amniotik mayenin mayenin miqdarı abdominal palpasiya ilə müəyyən olunur. Nəticələr  ananın boyu və çəkisi üçün tənzimlənməlidir.

Dölün hərəkətlərinin izlənməsi

•  Ana sakit vəziyyətdə 1 saat ərzində  dölün hərəkətlərini sayır.  Hərəkətlərin sayılması dölün xüsusilə aktiv olduğu zaman icra olunmalıdır. 
• Əgər dölün hərəkətləri  10-dan az olarsa, sayılma növbəti saatda  davam olunur.
• Əgər ananın dölün hərəkətlərini hiss etməsi 10-dan az olaraq qalmaqda davam edərsə,   növbəti 24 ssat ərzində sonrakı müayinələrin aparılması üçün ambulator olaraq mamalıq klinikasına müraciəti tövsiyyə olunur. 

Dölün  ürəyinin auskultasiyası 

• Dölün ürəkdöyünnmələrinin eşidilməsi dölün canlı olmasının təsdiq edir.  Rutin antenatal müayinə zamanı dölün ürəkdöyüntülərinin auskultasiyası  dölün distressi ilə bağlı mümkün ola biləcək çox informasiya  verməyəcəkdir, lakin, dölün aritmiyaları açkar oluna bilər
• İzolə olunmuş ektopik döyüntülərə çox rast gəlinir və təhlükəsizdir. 
• Əgər ektopik döyüntülər  tez-tez  baş verərsə və müntəzəm olarsa,   (hər üçüncü ürək döyüntü və ya çox)   dölün ürəyinin və onun fəaliyyətinin daha sonrakı müayinəsi üçün qeyri-təcili yönləndirilmə nəzərdə tutulmalıdır.  
• Daimi taxikardiya (dəq180 vurğudan çox )  və bradikardiya ( dəq-də 100-vurğudan çox)  nadir hallarda rast gəlinir. Bu hallar dərhal  müdaxiləyə ehtiyac olan   mamamlıq ağırlaşmalarının  göstəricisi ola bilər  və təcili mütəxəssis heyətinə yönləndirmə tələb edə bilər. 

Hamiləlik zamanı infeksiyalar 

Uşaqlıq boynu və yolunun infeksiyaları 

• Həmçinin baxın 
•  Maya göbələkləri vaginitlərin ən çox rast gəlinən törədiciləridir. Vaginal maya göbələyinin döl üçün zərərli olması göstərilməyib.  Simptomatik maya göbələyi yerli preparatlarla müalicə edilir. 
• akterial vaginozun  (BV) əlamət və simptomları  bozumtul xoşagəlməz qoxulu ifrazat və qələvi əlavə edildikdə balıq iyi verməsi yaxud birbaça mikroskopiya zamanı açar hüceyrələrin olmasıdır. 
• BV vaxtından qabaq doğumla əlaqəlidir. Lakin, ən müasir müalicə nəticələrinə əsasən BV üçün rutin  müayinə  tövsiyyə olunmur. 
•  BV-un mikrobəleyhinə müalicəsi effektiv olaraq simptomları yüngülləşdirir, lakin, vaxtından qabaq doğuşun qarşısını almır. Lakin, əvvəlki vaxtından qabaq doğumun müalicəsi dölün aşağı çəkisi  və vaxtından qabaq doğuş öncəsi membranların cırılması riskini  azalda bilər.   Qadın məsləhətxanansına müraciət edən anadan  iyli ifrazatın olması soruşulmalı və güzgü ilə müayinə zamanı BV əlamətlərinə diqqət verilməlidir. 
• Əgər  BV-yə şübhəli əlamətlər olrsa  bu risk qrupuna daxil olanlarda infeksiya məsələn yerli olaraq metranidozolla müalicə olunmalıdır. Müalicədən sonra müşahidə üçün gəliç  vacib deyil. Amma, simptomlar yenidən  baş verdikdə müalicə təkrarlana bilər.  
•  Qonoreya yaxud xlamidiya infeksiyası  ilə törədilən servisit yaxud asimptomatik daşıyıcı vəziyyət   vaxtından əvvəl doğum,  yenidoğulmuşun infeksiyası və qişaların erkən ayrılma  riskini artırır. Bu əlamətlər, simptomlar olduqda yaxud anamnezdə  bu infeksiyaların olmasına şübhə varsa,  onlara məsələn ,sidik analizi  diaqnoz qoyulmalı yaxud istisna olunmalıdır.   Diaqnoz qoyulmuş infeksiya  müalicə edilməlidir. 
• Residivləşən simptomatik genital herpes peroral asiklovir ilə müalicə edilməlidir. (200 mq gündə 5 dəfə 5 gün ərzində).
• herpes epizodları tez-tez baş verərsə, asiklovirlə    profilaktik müalicə tövsiyyə olunur, 400 mq  gündə 2 təfə , hamiləliyin sonuna qədər, 36–38,-ci həftələr ərzində   başlayaraq  və ya pasientə ən azından simptomlar başlayan kimi dərhal dərman qəbulu tövsiyyə edilməlidir.
• İlkin gestational genital herpes  zamanı diaqnoz təsdiqlənməlidir. (virusun müşahidəsi yaxud antitel analizləri ilə  )  və asiklovirlə müalicəyə başlanılır.  Mütəxəssis məsləhətləşməsi də həmçinin nəzərdə tutulmalıdır.  ( Əgər  ilkin herpes infeksiyasından 6 həftədən az vaxt keçibsə, Kesar kəsiyi doğumun başa çatması üçün seçim üsuludur.

Sidik yollarının infeksiyaları

• Həmçinin baxın.
• Hamiləlik zamanı  asimptomatik  bakteriuriya  40% hallarda   pielonefritə səbəb olur  və  vaxtından qabaq  doğum üçün risk faktorudur 
• Asimptomatik bakteriuriyanın müalicəsi  pielonefrit və  vaxtından qabaq doğuş riskini azaldır .
•   Sidik  doğuşa qədərki qəbul zamanı strip  testlə yoxlanılır. İnfeksiyaya şübhə olarsa, sidik bakterial kultura üçün göndərilir.
• Pasient vaxtından qabaq sancılardan şikayət edərsə,  sidik yolları və vaginal trakt infeksiyaları ola bilməsi düşünülməlidir.  
• ,Asimptomatik bakteriuriyanın  müalicəsi simptomatik sidik yolları infeksiyasının müalicəsii ilə eynidi, yəni, 5–7 günlük mikrobəleyhinə preparatlarla müalicə.   
• Müalicədən sonra müşahidə  
• Pasient hamiləlik dövründə 2 infeksiyadan əziyyət çəkərsə, hamiləliyin qalan hissəsi üçün adətən, nitrofurantoinlə profilaktik müalicə nəzərdən keçirilməlidir.

Listeriya

• Həmçinin baxın.
• Listeriya dölün  ciddi  dərəcəli itirilmə riski ilə əlaqəli -uşaqlığın və dölün  ağır infeksiyasına səbəb ola bilər, (düşük, dölün yaxud yenidoğulmuşun ölümü) 
•  Listeriyanın torpaqda ən çox yayılmış bakteriyalar olmasına baxmayaraq, çirklənmiş  qida məhsulları nəticəsində  epidemiyası  sağlamlıq üçün ən ciddi təhlükə daşıyır. 
• Döl üçün təhlükəli  olan listeriozun ananın simptomatik infeksiyası olmadan olması ehtimalı çox azdır. Praktikada listeriyanın  naməlum mənşəli qızdırması  olan pasientlərdə və  yaxud da  uşaqlıq ya da bağırsaq  şikayətləri olan qızdırmalı pasientlərdə ola bilməsi nəzərdə  tutulmalıdır.  Bu qızdırmalı pasientlər,  daha sonrakı müayinə və müalicə üçün təcili olaraq stasionara göndərilməlidirlər. 
• Qadın məsləhətxanasında antitel analizlərinin aparılmasına gərək yoxdur.  

 B  qrup streptokokklar, Streptococcus agalactiae

• B qrup streptokokklar  (GBS)uşaqlıq yolunun normal mikroflorasından və bəzi qadınlarda düz bağırsaqda təyin edilə bilər 
•  Bir çox ölkələr B qrup streptokoklar daşıyıcılarını aşkar etmək üçün  skrininq proqlamları tərtib etmişlər ki, bu da yenidoğulmuşlarada B qrup streptokokların əhəmiyyətli dərəcədə azalması ilə nəticələnmişdir."?>.
• Qadın məsləhətxanasında  bütün hamilə qadınlarda 35–37 həftələr arasında B qrup steptokokkların kulturası üçün nümunələrin vulvar dəlikdən , aralıq və anusdan,( eyni pambıq çubuqla) götürülməsi  tövsiyyə olunur.  Nəticə ananın tibbi kartasında qeyd edilir. Doğum evində  BQS müsbət olan analarda ,doğumla əlaqədar olaraq mikrobəleyhinə profilkaktika  aparılır. .
• Hamiləliyin  sonraklı dövrləri üçün doğum evində  BQS  kulturası üçün müayinə,  ananın B qrup streptokoklara görə  PZR  müayinəsi alternativdir.  Müxtəlif diaqnostika metodlarının  istifadəsi dəyişkəndir. .
•  B qrup streptokokların hamiləlik dövrü "müalicəsi"  perinatal  dövrdə B qrup streptokokların təsirinə məruz qalma hallarını azaltmır yaxud da hamiləliyin nəticəsini yaxşılaşdırmır.  

Digər infeksiyalar

• Ananın simtemli infeksiyası,  hətta, bu infeksiya genital nahiyədən qaynaqlanmazsa belə, erkən doğum riskini artırır.
• Bundan başqa, septik infeksiyalar plansenta vasitəsilə dölə keçir.
• Yalnız bir neçə mikrobun teratogenlik potensialına malik olması məlumdur. Bunlara bütün herpes viruslar, rubella virusu, Toxoplasma and parvovirus  aiddir.
• Hamilə ana naməlum mənşəli qızdırmadan şikayət edərsə, hamiləliyin ağırlaşması ehtimalı nəzərdə tutulmalıdır, yəni, hansısa bir sepsis əlaməti,yaxud uşaqlığın infeksiyası yaxud da, erkən doğuş ehtimalı  vardırmı?
• İnfeksiya olduğu halda asanlıqla mütəxəssislə məsləhətləşmə nəzərdə tutulmalıdır. Hamiləlik zamanı generalizə olunmuş infeksiyanın olması, məsələn,suçiçəyi xüsusilə ağır ola biləcəyi halda infeksion şöbəyə qospitalizasiya tələb edilə biləcəyi diqqət mərkəzində olmalıdır. 

Hamiləlik zamanı çox rast gəlinən xəstəliklərin müalicəsi üçün  təlimatlar.

Ürəkbulanma 

• Demək olar ki. hər bir hamilə qadın ürəkbulanmadan şikayət edir. O, adətən 5–7-ci həftələrdə başlayır və  9–11-ci həftələrdə daha pisləşir. Simptomların,  adətən, 14-cü həftəyədək dayanması qeyd olunur. 
• Ürəkbulanma müəyyən preparatlarla zəiflədilə bilər(meklozin 25 mq × 2, vitamin B₆ 10–25 mq× 3, antihistaminlər,  proxlorperazin, metoklopramid), lakin onların effektivliyinin güclü sübutu yoxdur.  İlkin yardım zamanı  imkan daxilində qeyri-farmakoloji müdaxilələr  axtarılmalı və  təklif olunmalıdır. 
• Belə tədbirlərə adekvat istirahət,  qıcıqlandırıcı qoxular, dad və situasiyalardan  qaçmaq, müntəzəm kiçik miqdarda qəlyanaltılar, və psixiatrik dəstək aiddir.
• Hyperemesis gravidarum-un kəskin olduğu hallarda hospitalizasiya  tələb olunur.

Qıcqırma(yanğı)

• Qıcqırma hamiləliyin sonuna yaxın daha çox rast gəlinir,belə ki, böyüyən uşaqlıq mədəyə mexaniki təzyiq edir və qastroezofageal sfinkterlər boşalır.
• Ən çox ehtiyac olan isə  az miqdarda  yemək zamanı qıcıqlandırıcı olmayan  qidaların qəbul  edilməsidir. 
•  Ağır hallarda  antasidlər , sukralfat, H₂-reseptorlarının  antaqonistləri yaxud proton nasosu  ingibitorları qısa müddətə təyin oluna bilər.

Qəbizlik 

        Hamiləlik saya zələlərin boşalmasına səbəb olur  və beləliklə də, qəbizliyə meylliliyi artıra bilər .

• Adekvat miqdarda  fiziki məşqlər və liflərlə zəngin qidalar tövsiyyə olunur.
• Kütlə əmələ gətirən işlədicilər  "?>  və əgər ehtiyac olarsa,  laktuloza, maqnezium suspenziyası (südü)kimi osmotik işlədicilər, həmçinin istifadə edilə bilər.

Spazmlar

• Yaxşı tədqiqat materialları çox azdır "?>,  lakin, bir çox pasientlər  kalsium  (500–100 mq/gündə)  yaxud maqnezium (250–500 mq/gün) istifadəsi ilə  yaxşılaşma olduğunu qeyd etmişlər.

Baş ağrısı və miqren.

• Hamiləliyin əksər xəstəliklərində olduğu kimi ilk növbədə qeyri-farmakoloji  tədbirlərin tövsiyyə edilməlidir: istirahət, sağlam həyat tərzi, baş və boyunun masajı, qıcıqlandırıcılardan qaçmaq, və fizioterapiyanın təqdim etdiyi digər tədbirlər. 
• Ağır hallarda preparatların istifadəsi nəzərdən keçirilməlidir. Parasetamol, ya təkcə ya da kodeinlə birgə istifadəsi ilkin seçim ağrıkəsicidir.
• İbuprofen  və  ketoprofen  də həmçinin müvəqqəti istifadə edilə bilər. Lakin, hamiləliyin gec dövrlərində böyük dozaların istifadəsindən qaçmaq lazımdır.  
• Kəskin miqren tutmalarının müalicəsində sumatriptanın  istifadə edilməsinin döl yaxud hamiləlik üçün problemlər yaratması aşkar olunmayıb.  
• Erqotamin preparatları əks-göstərişdir.
• Metoklopramid  və vitamin B6 kimi ürəkbulanmanın müalicəsində istifadə edilən preparatlar, həmçinin, miqreni yüngülləşdirə bilər. Miqrenin profilaktikasında metoprolol, nifedipin  yaxud maqneziumun istifadəsi  nəzərdən keçirilə bilər.

Depressiya.

•  Hamiləliyin normal inkişafı zaman  ana çox zaman   qorxu, narahatlıq və pis əhval- ruhiyyə  hiss edir.  Lakin, hamiləlik zamanı  patoloji həyəcan, panik pozuntular yaxud depressiya təyin olunmalı və müvafiq müalicə təklif  olunmalıdır.  
• Narahatlıq doğuracaq  əlamətlərə erkən oyanmalarla gedən yuxu pozğunluğu,  iştahanın davamlı itməsi,  və ürəkbulanma, həddindən artıq   pessimizm və günah hissi,  həmçinin də qeyri-adekvat  etinasız davranış yaxud oriyentasiyanın pozuılması daxildir"?>.
• Əgər depressiyanın preparatlarla müalicəsinə ehtiyac olarsa, sitalopram hamiləlik dövrü ən çox istifadə edilən  preparatdır. Çünki, abstinensiya sindromlarına yenidoğulmuşlarda çox rast gəlinir, preparatın dayandırılması yaxud dozanın azaldılması,  əgər mümükün olarsa,  doğumun baş verə biləcək tarixdən bir neçə həftə əvvəl tövsiyyə olunur.

Allergik rinit

•  Yerli istifadə üçün, gözə və burun dəliklərinə tətbiq olunan hamiləlik vaxtı istifadə oluna bilər. 
•  Ənənəvi antihistaminlərdən  hidroksizin heç bir ciddi yan təsirlərinin olması bildirilmədən  geniş istifadə edilmişdir, Lakin, o yorğunluğa səbəb olur.
• Yeni  antihistaminlərdən  setirizin yaxud loratadin istifadə edilə bilər.

Bel ağrısı.

• Fizioterapiya və erqonomik məsləhətləşmə bel ağrılarının müalicəsi və profilaktikasında faydalıdır. 
• Bel ağrısı az olan qadınlar bəzən,  stabilliyi artıra, kəmərlərin köməyilə   uğurlu şəkildə müalicə oluna bilir.  
• Əgər ağrı gecələr  pisləşirsə, qarın hissəni dəstəkləyən  pazabənzər balıncdan  istifadə edilə bilər. 

Qidalanma, həyat tərzi, siqaretçəkmə və narkotik maddələr istifadəsi 

Qidalanma 

• Eneriyə tələbat adətən normal balanslaşdırılmış qidalanma ilə qarşılanır. Mikroelementlərin adekvat qəbulunun təmini  məqsədilə yeməyin qidalanma dəyərinə  diqqət yetirilməlidir. 
• Qidalanması məhdud olan yaxud natamam qidalanan və ya xüsusi pəhrizə əməl edən və çəkisi çox olan qadınlara  xüsusi diqqət yetirilməli və qidalanma tövsiyyələri verilməlidir.
• Ana allergiyanın uşaqda baş verməsinin qarşısını almaq məqsədilə, antigendən qaçmaq  üçün xüsusi dieta gözləməməlidir. 
• Profilaktik dəmir qəbulu ilə bağlı zidiyyətli fikirlər üstünlük təşkil edir. Hamiləlik zamanı rutin olaraq təyin olunmuş dəmir əlavəsi perinatal və  postnatal olaraq 6 həftə müddətində  HB-nin aşağı konsentrasiyasının yaranması hallarının qarşısını alır, lakin ana və uşağın səhhəti ilə bağlı məlumatlar yoxdur.
• Təqribən, hamilə qadınların 1/3-də dəmir ehtiyatı əhəmiyyətli dərəcədə azdır və ən azından bu  pasient qrupu üçün dəmir əlavəsinin istifadəsi  nəzərdə tutulmalıdır.
• 0.4 mq  gündəlik fol turşusunun istifadəsi bütün hamilə qadınlara tövsiyyə olunur.
• Sinir borusunun defektlərinin qarşısının alınması üçün hamiləliyin başlanğıcından birinci trimestrin sonunadək  əlavə  olaraq fol turşusu əlavəsinin iistifadəsi aşağıdakı hallarda tələb olunur:
  • Gündəlik  1mq (tabletlər) fol turşusu əlavəsi əgər anada
    • epilepsiya,  diabet,seliakiya, yaxud bağırsaqların xroniki iltihabi xəstəlikləri varsa
    • Çox miqdarda alkoqol qəbul edirsə, və ya onun qidası çox az balanslaşdırılmış olarsa.
  • Gündəlik fol turşusu istifadəsi 4 mq  (tabletlər )  əgər 
    • sinir borusunun qüsurları olan uşağın doğulma ehtimalı ortasəviyyədən yüksək olarsa.
    • Sinir borusu qüsurları ilə yaxın ailə anamnezi varsa  (valideynlərin xəstə uşağı yaxud uşağın  valideynlərindən birinin  başqa bir tərəfdaşla xəstə uşağı  yaxud da ana və ata hər ikisinin xəstə olması) 
  • Əlavələr tibbi nəzarət altında istifadə edilməlidir. Pasient vitamin B₁₂ çatışmazlığı üçün əvvəlcədən  və  ehtiyac olduqda  əlavələrin qəbulu zamanı yoxlanmalıdır.
• Vitamin D əlavəsi  (xolekalsiferol, yəni, vitamin D3) 10 µq/gündə  il ərzində bütün hamilə analaraxüsusilə də günəşsiz iqlimlərdə  tövsiyyə olunur.
• Kalsiumun tövsiyyə olunan gündəlik dozası  900 mq-dır.

Fiziki məşqlər 

• Hamiləlik zamanı  fiziki məşqlər ananın fiziki formada saxlanmasını təmin etmək məqsədilə xoşagələn fəaliyyət olmalıdır. 
• Anaya  "bədənini dinləmək "tövsiyyə olunmalıdır . Xüsusilə də,  hamiləliyin sonrakı dövrlərində uşaqlığı sıxa biləcək və onun sıçrayıcı hərəkətlərə məruz qoyan  fəaliyyət növləri-  yüksək riskli idmanlar və fiziki məşq növlərindən   çəkinmək lazımdır. 
• Əgər anada ağırlaşmalar olarsa, fiziki məşqlərin həcmi məhdudlaşdırılmalıdır.

Cinsi həyat 

•  Cinsi əlaqələr normal hamiləlik zamanı təhlükəli deyil 
• Əgər ana vaginal qanaxmadan əziyyət çəkərsə və anamnezdə vaxtından qabaq doğuç riski olarsa, əlqələr məsləhət görülmür.

Siqaretçəkmə

• Nikotin asanlıqla plasentadan keçir və döl də  eyni dərəcədə anadakı qədər konsentrasiyaya məruz qalır. 
• Siqaret çəkən analrın yenidoğulmuş körpələri çox zaman qıcıqlı  olub və çoxlu ağlamağa meyllidirlər. 
•  Oğlanlarda, dölün nikotinin təsirinə məruz qalması,  gələcəkdə sperma istehsalının azalması və    bunun da öz növbəsində, daha sonralar mayalanma ilə bağlı  problemlərə gətirib çıxarması göstərilmişdir. 
• Siqaretlər  ciftin  fəaliyyətini zədələyir və ciftin ayrılması riskini artırır. Siqaretçəkmənin dayandırılması ciftin funksiya pozğunluqları və dölün çəkisinin az olması qeyd olunan hallarda xüsusilə,  mühüm əhəmiyyətə malikdir. 
• Nikotin əvəzedici terapiya hamiləlik dövründə istifadə edilə bilər.  Qısa təsir müddətli preparatlar tövsiyyə olunur. 

Alkoqol

• Həmçinin baxın 
• Alkoqol plasentadan asanlıqla keçir və döldə konsentrasiyaları hətta anadkından yüksək ola bilər. 
• Həddindən çox alkoqol qəbului və xüsusilə də əyyaşlıq  hamiləliyin erkən mərhələlərində ürək və ətrafların malformasiyalarına səbəb ola bilər.  
•  Hamiləliyin məlum olmasından sonra da çox alkoqol istifadəsi  ( ilk trimesterdən sonra ) FASP (fetal alkohol spektrli Pozuntular  ) səbəb ola bilər ki,  bu da  böyümə defisiti, mikrosefaliya, müxtəlif nevroloji simptomlar, inkişaf qüsurları və qeyri-normal üz cizgiləri ilə xarakterizə olunur.  
• Doğum evinə  müraciət aşağı bir həddə   dilməlidir.
• Müvafiq  orqanlara uşağın  müdafiəsi  barədə  hesabat verilməsi  ilə bağlı yerli təlimat və qaydalara  da əməl edin .
• Mütəxəssis konsultasiyası həmişə nəzərdə tutulmalıdır."?>

Digər  narkotik maddələrin istifadəsi  

       Həmçinin bax.

• Maddə asılılığı  (alkoqol, qeyri-leqal narkotiklər, və qeyri-terapevtik  təsirlər  üçün tibbi preparatların istifadə edilməsi )  ciddi psixo-sosial problemdir və xüsusilə də hamiləlik dövründə aradan qaldırılmalıdır.
•   Maddələrdən asılılıq çox zaman psixiatrik problemlər və və şəxsi münasibətlərlə bağlı olur. Daha sonrakı dövrlərdə uşaqların müdafiəsi ilə bağlı məsəslələr nəzərdən keçirilməlidir.
• Doğum evinə göndərilmə. Müvafiq orqanlara  uşaqların müdafiəsi barədə hesabatın verilməsi  ilə bağlı  yerli təlimat və qaydalara riayət edin.  
• Həşiş və marixuana 
  • Aktiv tərkib hissəsi tetrahidrakannabioldur, asanlıqla plasentadan keçir.
  • Malformasiya və düşük riskinin artması göstərilməyib. 
  • Plasentanın qan dövranı, və beləliklə də dölün qidalanması azalacaqdır və az çəkili dölün doğulma ehtimalını artıracaqdır.  
• Amfetaminlər
  • Ürək problemləri,  başın və beynin  inkişaf qüsurları, həmçinin də  qurdağızlılıq  kimi qüsurlara səbəb ola bilər. 
  • Pis qidalanma və balanslaşdırılmamış qidalanma riski.
  • Plasentanın qan dövranının pozulması  döl inkişafının ləngiməsinə səbəb olacaq.
  • Qan təzyiqinin yüksəlmə riskinin artması, qişaların vaxtından qabaq ayrılması  vaxtından qabaq doğuş və infeksiya riskinin artması  
• Kokain
  • Görmə sinirinin atrofiyası və gözlərin digər inkişaf qüsurlarına səbəb ola bilər. 
  • Plasentanın qan dövranının  pozulması dölün inkişafının ləngiməsinə gətirib çıxaracaqdır.
  • Vaxtından qabaq doğuş və plasentanın ayrılma riskinin artması 
• Opioidlər
  •  Xüsusi  bir malformasiya riski təyin olunmamışdır. 
  • Ananın qan itirmə və plasentanın  ayrılması riskinin artması 
  • Döldə  oksigen aclığı riskinin artması olacaqdır.  f
  • Qişaların erkən ayrılması, vaxtından qabaq doğulma və infeksiya riski. 
  • Yenidoğulmuş ağır abstinensiya simptomlarından əziyyət çəkə bilər.  

Müvafiq mənbələr 

• Koxreyn icmalları 
• digər məlumatların xülasəsi
• Klinik Təlimatlar 
• Ədəbiyyat

Benitz WE. Perinatal treatment to prevent early onset group B streptococcal sepsis. Semin Neonatol 2002 Aug;7(4):301-14. Verani JR, Schrag SJ. Group B streptococcal disease in infants: progress in prevention and continued challenges. Clin Perinatol 2010;37(2):375-92. Stocky A, Lynch J. Acute psychiatric disturbance in pregnancy and the puerperium. Baillieres Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol 2000 Feb;14(1):73-87. Kaaja RJ, Greer IA. Manifestations of chronic disease during pregnancy. JAMA 2005 Dec 7;294(21):2751-7.