Hamiləlik dövründə təsadüf edilən sistem xəstəlikləri

Əsasları

• Zəif müalicə edilmiş və ya heç müalicə edilməmiş sistem xəstəlikləri fertilliyi pozur; adekvat yolla aparılan bir müalicə fertilliyi effektiv bir şəkildə bərpa edəcəkdir.
• Prekonsepsion müayinə və sistem xəstəliklərini müalicə edən mütəxəssis həkim və mamanın hər ikisi ilə aparılan məsləhət, hamiləlik və doğuş üçün mövcud olan fərdi risklərin qiymətləndirilməsi üçün vacibdir.
• Sistem xəstəlikləri, yüksək riskə malik hamiləlik hallarında hamiləlik boyu yaxından nəzarət altında saxlanılmalıdır. Prenatal klinika ilə doğum xəstəxanası arasında uğurlu bir əməkdaşlığın yaradılması vacibdir.
• Uşaq dünyaya gətirmənin orta yaş səviyyəsi yuxarı qalxdıqca hamilə qadınlar arasında xroniki xəstəliklərin rast gəlmə tezliyi də artmış olur.
• Həmçinin nəzərər yetirin.

Ürək və damar xəstəlikləri

• Bir dəqiqə ərzində sol mədəcikdən qovulan qanın miqdarı (eng. cardiac output) hamiləliyin ilk trimestrində artmağa başlayır və bu, 30-50% təşkil edir. Bu, ürək üçün artmış sirkulyasiya yükü deməkdir. Həm ürək göstəriciləri, həm də qovulan qanın həcmi artmış olur və periferik vaskulyar rezistentlik aşağı düşür.
• Ürək-damar sisteminin fiziki yükə cavab verə bilmə qabiliyyəti məhdudlaşır bu, xüsuliə üçüncü trimesterdə baş verir.
• Diafraqmanın qalxması və ektopik vurğulara meyilliliyin artması səbəbilə ürək oxu üfüqi və bir qədər sola sürüşür.
• Hamiləlik zamanı sidik kisəsi yuxarı boş venanın (lat. vena cava superior) supin pozisiyada (arxasıüstə uzandıqda) obstruksiyasına səbəb olur. Bu, venoz qayıdışı azaldır. Bu səbəblə də hamilə qadın hər müayinə zamanı və ya uzun müddət davam edən müalicə prosesi zamanı mütləq sol lateral uzanıqlıq pozisiyasında yerləşdirilməlidir.

Hipertenziya

• Nəzər salın və
• Fertillik yaşında olan bir qadın üçün normal qan təzyiqinin limiti  130/80 mmHg hesab edilir. Dəyişmə həddi 140/90 mmHg təşkil edir.
• Hamiləlik zamanı hipertenziya, 70% pasiyentdə pre-eklampsiya, 30% pasiyentdə isə xroniki hipertenziya ilə əlaqəli olaraq meydana gəlir.
• Şimali Avropada xroniki hipertenziya halları 2-4% təşkil edir. Hipertenziya riski 30 yaşdan sonra artmış olur.
• Fetal risklər xroniki plasental çatışmazlıq ilə, məsələn, yenidoğulmuşun hestasional yaşının kiçik olması və fetal hipoksiya ilə əlaqələndirilir. Çox ağır hipertenziya zamanı maternal risklərə sirkulyator beyin pozğunluqları, ürək çatışmazlığı və üst-üsə düşən pre-eklampsiya (xroniki arterial təzyiqə malik qadınlarda pre-eklapsiyanın inkişaf etməsi) nəticəsində yaranan ağırlaşmalar aid edilir.
• Arterial təzyiqin albuminuriya olmadan həfif və ya orta dərəcədə artması yüksək riskə dəlalət etmir. Doğum xəstəxanasının ambulator şöbəsində hamiləliyin yaxından izlənilməsi vacibdir. Albuminuriya meydana gələrsə, gələcək ana xəstəxanaya yerləşdirilməlidir.
• Antihipertenziv dərman preparatlarının əksəriyyəti hamiləlik zamanı faydalı sayılır. Adrenergik beta-reseptor blokator maddələrdən labetolol, ən çox istifadə edilən dərman preparatı hesab edilir. Atenolol fetal böyümənin geriliyinə səbəb ola bilər. Metoprolol və nifedipin də həmçinin tətbiq edilə bilər. Diastolik təzyiq 100 mmHg-nu keçdikdə farmakoterapiya başlanılır. Müalicə ananın malik olduğu riskləri xüsusilə azaldır. Dərman müalicəsi qan təzyiqinin yüngül və ya orta dərəcədə yüksəlməsi zamanı ana ya da uşağa verdiyi faydalar barədə mübahisəsiz bir dəlilə malik deyildir.
• ACE inhibitorları, artıq hamiləliyin planlaşdırılması zamanı digər dərman maddəsi ilə əvəz edilməlidir. Onlar döldə böyrək çatışmazlığına, yenidoğulmuşda isə anuriyaya səbəb olurlar. Onlar həmçinin vaskulyar sistemin normal hestasional inkişafını da inhibə edirlər. ATR blokatorlar da həmçinin əks göstəriş olaraq qəbul edilir. 
• Plazma həcminin azalmasının xroniki hipertenziya və xüsusilə pre-eklampsiya ilə əlaqəli olduğu üçün diuretik dərman preparatları da həmçinin tövsiyə edimir.

Ürək xəstəlikləri

• Hamiləlik yükünün artması, məsələn, mitral stenozda təzyiq yükü ilə əlaqəli olaraq, anadangəlmə ürək xəstəliklərində isə hipoksiya ilə əlaqəli olaraq ən ciddi bir hal olaraq qəbul edilir. Mitral stenozu olan analar səyriyən aritmiyanın yüksək riskinə və pulmonar ödem formasında kəskin çatışmazlığa malik olurlar.
• Marfan sindromu ilə əlaqədar olaraq aorta kökünün genişlənməsi səbəbilə ana ölümünün baş verməsi ehtimalı 50%-qədərdir. Risk, aorta kökünün genişlənməsinin 4.5 sm-dən çox olması halında yüksəlmiş olur. Pulmonar hipertenziya daha çox və ya oxşar risklərə malik olur. Ayzenmenger sindromu (Eyzenmenger sindromu) və ağır kardiomiyopatiyalar da həmçinin eyni risk qrupuna daxil olurlar. 
• Əgər ana fiziki qabiliyyəti ölçən NYHA şkalasına görə I və ya II sinifə aid edilirsə, və ya angina ağrısının intensivliyini ölçən CSS şakalsında eyni sinifə aid edilirsə, hamiləlik, onun üçün heç bir ciddi bir risk təşkil etmir.
• Xüsusilə hamiləlikdən əvvəl ürək vəziyyətinin tam qiymətləndirilməsinin və tibbi nəzarətin aparılmadığı hallarda NYHA\CSS III-IV sinif ürək xəstəliyində ana ölümü təxminən 10% təşkil edir. Risk səviyyəsi miokard infarktından sonrakı ilə eynilik təşkil edir.
• Tibbi müalicə, ürək xəstəlikləri və xəstənin vəziyyətinə əsasən seçilir.

Trombotik ağırlaşmalar

• Dərin venaların trombozunun residivləşməsi riski və ya pulmonar embolizm hamiləlik zamanı 40 dəfə artmış olur.
• Əsas laborator test olaraq mümkün lupus antikoaqulyant sindromunu təyin edmək üçün APTT və əlavə olaraq ATIII,  protein-C və protein-S təyin edilir.
• Erkən venoz tromboz və pulmonar embolizm APTT , AT_III, protein-C və protein-S çatışmazlığı ilə müşahidə edildikdə, artıq 6-cı hestasional həftədə aşağı molekul çəkili heparinlə trombozun profilaktikasına başlayıb doğuşa 3 ay qalana qədər davam etmək lazımdır. AT_III defisiti hallarında doğuş zamanı AT_III konsentratı tətbiq edilir.
• Əgər erkən tromboz APTT , AT_III, protein-C və protein-S çatışmazlığı olmadan meydana gələrsə, profilaktik müalicə 20-24-cü hestasional həftədə başlayıb doğuşdan 6-12 həftə sonra sonlandırılır.
• Müalicədə istifadəsinə üstünlük verilən dərman, gündə bir dəfə tətbiq edilən aşağı molekul çəkili heparin sayılır. Müalicənin monitorinqinin aparılmasına ehtiyac duyulmur. 24-cü hestasion həftədən sonra eyni zamanda ananın çəkisi 75 kq-dan çox olduqda da ikiqat dozaya ehtiyac duyulur.
• Müalicə doğuş vaxtı dayandırılmalıdır, doğuşun başlamasından 12 saat əvvəl.
• Varfarin, teratogenik maddə olaraq tanınır. Bu səbəblə də ondan protez ürək klapanına malik xəstələr istisna olmaqla istifadə edilmir. Aşağı molekul çəkili heparin alternativ müalicə variantıdır, plasentanı keçmək qabiliyyətinə malik deyildir.
• Həmçinin nəzər salın.

Metabolik pozğunluqlar

Diabet''?>

• İnsulindən asılı diabet səbəbilə ağırlaşmaların müşahidə edildiyi hamiləlik, günümüzdə mamalığın ən vacib risk qrupuna daxildir.  Bu kimi halların az təsadüf edilməsi səbəbilə diabetik kontrolun aparılması universitetlərdə və mərkəzi xəstəxanalarda mərkəzləşdirilməlidir.
• Diabetlər malformasiyanın artmış riskinə malik olurlar, lakin bu hal yaxşı bir perikonsepsion qlükoza balansı ilə aradan qaldırıla bilər. Mamaça, diabetik tibb bacısı, terapevtik diyetoloq və daxili xəstəliklər üzrə mütəxəssis hamiləlik boyunca keçirilən baxışlarda iştirak etməlidirlər.
• Prenatal klinikada ciddi monitorinqin aparılması hamiləliyin ilk trimesterindən etibarən 1-4 həftə intervalı ilə həyata keçirilir. Doğuş şöbəsinin antenatal hissəsinə qısa müddətli qəbul yalnız lazım olduqda həyata keçirilir.
• Hamiləliyin 28-ci həftəsindən etibarən yaranan maternal risklərə böyrək çatışmazlığı, qlükoza balansının pozulması, diabetik retinopatiyanın kəskinləşməsi, pre-eklampsiya riskinin artması və amniotik mayenin artması (eng. polyhydramnios) aid edilir. Döl risklərinə isə malformasiyalar, spontan abort və vaxtından əvvəl doğuş, intrauterin ölüm, çiyin distosiyası ilə makrosomiya və Erb parezi aid edilir. Hipoqlikemiya, hipokalsemiya, hiperblirubinemiya və respirator pozğunluq sindromu da daxil olmaqla neonatal adaptasiya problemləri artır.
• İnsulin terapiya, normoqlikemiyanın hədəf seçilməsilə multi-inyeksiya müalicəsi olaraq tətbiq edilir. Əgər kontrol müayinələrin tezliyi kifayət qədər sıxdırsa (1-4 həftə intervalı ilə), müalicə, hamiləlik boyu ambulator şöbədə davam etdirilə bilər. Qısa müddətli hosbitalizasiya periodları ehtiyac duyulduqda fərdi olaraq planlaşdırıla bilər. Ağırlaşmalar baş verdiyi təqdirdə davamlı nəzarətə göstəriş yaranır.
• Oral antidiabetik dərman preparatları (xüsusilə metformin), günümüzdə hestasional diabetin və ya hamiləlik zamanı diabetin müalicəsində tətbiq edilir. Təcrübələr qənaətbəxşdir, lakin hələ də kifayət miqdarda deyildir. Hestasional diabet üçün hər beş qadından birində insulin müalicəsinə başlanılır.
• Doğuş vaxtına yaxın mamalığa görə mümkün olduğu təqdirdə vaginal doğuş planlaşdırılır. Çanaq disproporsiyası, doğuşun ilk mərhələsində yaranan fetal təhlükə, ağırlaşan pre-eklampsiya və dölün anormal gəlişi kimi səbəblərdən qeysəriyyə kəsiyi ilə doğuşun həyata keçirilməsinə göstərişin verilməsi qərarı mama-ginekoloqa aiddir. Maternal proliferativ retinopatiya və böyrək çatışmazlığı da həmçinin doğuşun Qeysəriyyə kəsiyi ilə aparılmasına göstəriş hesab edilir.

Hipotiroidizm

• Müalicə edilməmiş hipotiroidizm, fertilliyin azalmasına və düşük risklərinin artmasına səbəb olur.
• Tiroksinin dozası hamiləlik zamanı gün ərzində 25–50 µg qədər artırılmalıdır. Doza, hamiləlik başlayan kimi gün ərzində  25 µg artırılmalıdır; Bu, serum TSH konsentrasiyasına müvafiq olaraq uyğunlaşdırılmalıdır, beləki o, 2–3 mU/l-dən aşağı səviyyədə saxlanılmalıdır.
• Terapevtik balans mayalanmadan əvvəl, birinci prenatal baxış zamanı və 20-24-cü hestasional həftədə qiymətləndirilməlidir. Həfif hipertiroidizm ana və döl üçün təhlükəli sayılmır. Tiroid vəzi xəsrçənginin keçirilmiş əməliyyatından sonra TSH konsentrasiyası təyn edilməməlidir.
• Müvafiq dərman preparatları, xüsusilə dəmir, tiroksinin absorbsiyasına mane olur; bu dərman maddələri fərqli vaxtlarda qəbul edilməlidir.
• Doğuşdan sonra tiroid əvəzləyici terapiya prehestasional səviyyəyə qədər azaldıla bilər.

Hipertiroidizm

• Diaqnoz qoyulmamış və müalicə edilməmiş hipertiroidizm spontan aborta və ya vaxtından əvvəl doğuşa səbəb ola bilər. 
• Hamiləlik vaxtı hipertiroidizmi müəyyən etmək çətin olur, çünki simptomların və əlamətlərin çoxu normal hamiləlik zamanı baş verən dəyişikliklərlə oxşarlıq təşkil edir (taxikardiya, həyəcan, təşviş, periferik vazodilatasiya, qalxanabənzər vəzinin böyüməsi (zob), həfif ekzoftalm).
• Hipotiroidizmdə olduğu kimi biokimyəvi monitorinq: serum TSH və sərbəst tiroid hormonları, əlavə olaraq serum tiroid-stimulyasiya antitelləri. Bu antitellər plasentanı keçərək yenidoğulmuşda hipotiroidizm riskini artıra bilər.
• Farmakoloji müalicə tirostatik dərmanlardan (karbinazol) ibarət olur. Doza elə uyğunlaşdırılır ki, laborator testlər həfif tiroid hiperaktivliyi  göstərmiş olsun. Fetal hipotiroidizm bu hallarda yalnız 1% olur. 
• Bəzən cərrahi əməliyyat həyata keçirilir. Radioaktiv yod terapiyasının həyata keçirilməsi mümkün deyildir.
• Bəzən hissəsi tiroidektomiyaya ehtiyac duyulur. Radoaktiv yod terapiyasının həyata keçirilməsi mümkün deyildir.''?>

Piylənmə

• Ananın prehestasional bədən çəkisinin 90 kq-dan çox olması normal bədən çəkisinə malik analarla müqayisədə 4 dəfə çox hestasional hipertenziya, 1.5 dəfə çox isə hestasional diabet riski ilə müşahidə edilir.
• Piylənmə həmçinin tromboembolik ağırlaşmalar riskini də artırır, xüsusilə yataq şəraitinə ehtiyac duyulduqda.
• Fetal makrosomiya riski artmış olur və bu da doğuş aktının uzanmasına, Qeysəriyyə kəsiyi ilə doğuşun həyata keçirilməsinə ehtiyacın artmasına və çiyin distosiyasına səbəb olur.
• Piylənmədən əziyyət çəkən hamilə qadın üçün çəki artımı 4-9 kq-dan çox olmamalıdır. Hamiləlik dövründə çox miqdarda ağırqlamaq tövsiyə edilmir.

Nevroloji xəstəliklər

Epilepsiya

• Antiepileptik dərman maddələrinin prekonsepsion olaraq  yaxşı bir şəkildə tənzimlənməsi vacibdir.
• Antiepileptik dərman maddələrin ümumi prinsipi mümkün olduğu halda monoterapiyadan ibarət olur. Mayalanmadan əvvəl tətbiq edilən dərmanların qəbulu adətən hamiləlik boyu da davam etdirilir.
• Epileptik ananın uşaqları təxminən iki dəfə daha çox malformasiya riskinə malik olur. Bunun kiçik bir hissəsinin farmaseptivlərlə əlaqəli olduğu düşünülür''?>. Valproik turşusunun istifadəsinin uşaqların təxminən 10%-də fetal malformasiyaya, 30-40%-də isə neyro-koqnitiv əks təsirlərə səbəb olduğu aşkarlanandan bəri məhdudlaşdırılmışdır. Bu səsəblə də hamilə qadın və ya fertillik yaşında olan qadın epilepsiyanın və ya bipolyar pozğunluqların müalicəsində digər effektiv dərmanların tapılmadığı təqdirdə valproik turşusundan istifadə etməməlidir. Digər dərmanlarla əlaqəli risklər dərmanın dayandırılması ilə yaranan risklərlə müqayisədə daha aşağıdır: ümumi epileptik qıcolmalar, ananın oksigenasiyasının pozulması səbəbilə fetal hipoksiyaya səbəb olur.  Dərman qəbulunun bir neçə sxem üzrə aparılması malformasiya riskinin artması ilə müşahidə edilir''?>.
  • Sağlam döl hipoksiya epizodlarına tab gətirə bilər, lakin onlar sağlam olmayan döl üçün təhlükəli ola bilər.
• Fol turşusunun və antiepileptik dərman preparatlarının serumda konsentrasiyaları hamiləlik boyunca mütləq hər ay yoxlanılmalıdır. Dərman səviyyəsi plazmanın həcminin artması səbəbilə adətən normal həddən aşağı olur. Sərbəst sirkulyasiya edən preparatın konsentrasiyasının güclü azalması baş vermədiyindən konvulsiv qıcolmalar riski yalnız həfif dərəcədə artmış olur. Antiepileptik dərmanların dozası doğuş aktı zamanı epileptik tutmaların yüksək riski səbəbilə doğuşa yaxın artırılmalıdır.
• Fol turşusunun yetərli miqdarda qəbul edilməsinə diqqət yetirin, xüsusilə birinci trimester ərzində (həmçinin nəzər yetirin).
• Vaginal doğuş obyektiv bir qərardır. Qeysəriyyə kəsiyi ilə əməliyyata göstəriş mamalığa aiddir, lakin cərrahi doğuşa qərar verilməsi ehtimalı kontrollardakından iki dəfə çox olur. Yenidoğulmuş üçün vitamin K inyeksiyası zəruridir.
• Ana südü ilə qidalanma adətən mümkün olur. Ana südü ilə sekresiya edildikləri və yuxusuzluğa səbəb olduqları üçün yalnız böyük dozada fenemal və diazepam aadətən na südü ilə qidalanmaya mane olur.

Miqren

• Hamiləlik zamanı gərginlik baş ağrısına miqrendən daha çox hallarda təsadüf edilir."?>
• Miqren tutmalarının baş vermə tezliyi ən çox hamiləliyin ilk trimesterində və sonuncu ayında, ən az isə ikinci trimesterində müşahidə edilir.
• Doğuşa yaxın pre-eklampsiyaya bənzər simptomlar (görmə problemləri, yuxarı qan təzyiqi, baş ağrısı və subdiafraqmatik ağrı) differensial diaqnostik problemlərə səbəb olur.
• Hamiləliyin birinci trimesterində NSAIDs və asetilsalisil turşusu, eləcə də proxlorperazin və ürəkbulanma üçün metoklopramin istifadə edilə bilər. Erqotamin törəmələri qadağan edilmişdir.
• 28-ci hestasion həftədən sonra dölün arterial axacağı  NSAIDs qarşı daha asan reaksiya verməyə başlayır. Bu səbəblə də bu qrupa aid dərmanlar yalnız çox ciddi bir dəyərləndirmədən sonra tətbiq edilir. Uzunmüddətli müalicə zamanı axacaq, uşaqlıq daxilində bağlanaraq yenidoğulmuşun qan dövranının tənzimlənməsində böyük bir problemə səbəb ola bilər. 
• Propranolol kimi adrenergik beta-reseptor blokator maddələr həmlələrin residivləşməsi hallarında profilaktik məqsəd üçün tətbiq edilir.
• 5HT₁ antoqonistləri (triptanlar) hamiləlik və laktasiya zamanı diqqətli dəyərləndirmələrdən sonra və xüsusi hallarda istifadə edilə bilər. Təcrübələr qənaətbəxşdir, lakin olduqca azdır. Düşük riskinin artması ehtimal edilir.
• Sumatriptan laktasiya dövründə kəskin miqren tutmalarının müalicəsi məqsədilə istifadə edilə bilər.

Serebral sirkulyasiya pozğunluqları

• Trombotik insult riski hamiləlik zamanı təxminən on dəfə artmış olur. Serebral anevrizmanın cırılma riski və arteriovenoz anomaliyalar da həmçinin artmış olur. 
• Müalicə prinsipləri hamilə olmayan qadın ilə eynilik təşkil edir. Əgər anevrizmanı əməliyyatla müalicə etmək mümkün olarsa, növbəti hamiləlik əlavə bir riskə səbəb olmayacaqdır. Qeyri-operativ hallar isə əksinə olaraq hamiləlik və doğuş üçün əks göstəriş hesab edilir. Doğuş elə aparılmalıdır ki, ananın gərginləşməsinə və güc verməsinə ehtiyac duyulmasın.

Böyrək xəstəlikləri

• Qlomerulyar filtrasiya hamiləlik zamanı 30-50% artmış olur. Bu, olazma kreatininin konsentrasiyasının azalmasına səbəb olur;  < 80 µmol/l səviyyəsi normal qəbul edilir. Xüsusilə sağ tərəfdə olmaqla həmçinin müəyyən dərəcədə hidronefroz və sidik kisəsinin dilatasiyası (eng. hydroureter) da baş verə bilər.
• Əgər anada hamiləlikdən əvvəl hipertenziya və ya plazma kreatininin konsentrasiyasında yüksəlmə və proteinuriya hallarına təsadüf edilsə, hamiləliyin proqnozu yüksək dərəcədə pisləşir. Hamiləliyin olmadığı zaman diastolik qan təzyiqi 90 mmHg-nu keçərsə, və ya plazma kreatininin konsentrasiyası 125–175 µmol/l olarsa, hamiləlik tövsiyə edilmir. Mövcud olan orta dərəcəli böyrək çatışmazlığı (kreatinin kleransı 30-50 ml / dəq / 1,73 m²) hamiləliyin proqnozunu əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirir.
• Hamiləliyin izlənilməsi çox yaxından aparılmalıdır və bu proses, bu hallar üzrə ixtisaslaşmış xəstəxanalarda həyata keçirilməlidir.
• Hipertenziya və pre-eklampsiya hətta az ağır böyrək çatışmazlığı hallarının 50%-dən çoxunda meydana gəlir və zəif plasental funksiyaya, dölün böyümə geriliyinə və vaxtından əvvəl doğuşa səbəb olur.
• Hamiləliyin proqnozu lupus nefropatiya, membran qlomerulonefrit, skleroderma və düyünlü poliartrit tərəfindən və hətta böyrək funksiyasının test nəticələri hələ nəzərə çarpacaq dərəcədə anormal olmadıqda belə əsaslı dərəcədə təsirlənmiş olur. Bu səbəblə də bu hallar hamiləlik üçün müvafiq əks göstəriş hesab edilir.
• Asimptomatik bakteriuriya məs. nitrofurantoin, sefalosporin və ya mesillinam ilə artıq hamiləliyin birinci trimesterində müalicə edilməlidir. Əgər müalicəsiz buraxılsa, polinefrit riski təxminən 30-40% təşkil edir.
• Qızdırmalı bir pielonefrit xəstəsinin müalicəsi ən yaxşı şəkildə xəstəxanada aparılır. Antibiotik terapiya parenteral olaraq başlanılır məs. sefalosporinlərlə və həssaslıq testinə əsasən davam etdirilir. Peroral antibiotik terapiya 3 həftə ərzində davam etdirilir. Əgər hamiləlik zamanı infeksiya residivləşərsə, hamiləliyin sonrakı dövrü ərzində profilaktik müalicə təyin edilir. Ən geniş tətbiq edilən dərman maddələrinə nitrofurantoin 50-75 mq, sefaleksin 250 mq və ya axşamlar pivmesillanam 200 mq aid edilir.
• Əgər böyrək funksiyası və immunosupressiv terapiya ilə əlaqəli bir problem yoxdursa, böyrək transplantasiyasından sonra 1-2 ildən tez bir müddət ərzində hamiləlik tövsiyə edilmir. Bu tip hamiləliklər bu şərtlərin yerinə yetirilməsi halında yaxından aparılan təqiblə sona qədər çatdırıla bilir.

Revmatik xəstəliklər

• Hamiləlik zamanı ən çox rast gəlinən problemli revmatik xəstəliklərə revmatoidli artrit və qırmızı qurdeşənəyi, SLE aid edilir.
• Revmatoidli artritə malik qadınların 75%-i digər vaxtlarla müqayisədə hamiləlik zamanı özlərini daha yaxşı hiss etmiş olurlar. Simptomlar hələ hamiləliyin birinci trimesterinin sonunda artıq azalmış olur. Doğuşdan sonra simptomlar 90% hallarda residivləşir və adətən əvvəlkindən daha şiddətli olur.
• Qold, D-penisilamin, azatioprin, siklofosfamid, metotreksat, mikofenolat və leflunomid hamiləlik zamanı tövsiyə edilmir. İnterleykin-1 reseptor antaqonistləri və TNF blokatorları bir-biri ilə uğurlu bir şəkildə qarşılıqlı əlaqəyə girir. Asetilsalisil turşusu törəmələri ilə birlikdə, digər NSAIDs, sulfasalazin, qlükokortikoidlər və hidroksixlorokuin mümkün müalicə vasitələri hesab edilirlər.
• SLE hər zaman hamiləlik üçün təhlükə hesab edilir. Kəskinləşmə ehtimalı 30% -dən çoxdur; hamiləlik dövründə ümumiyyətlə hər hansı bir xəstədə xəstəliyin yaxşılaşması müşahidə olunmur. Trombotik pozğunluq riskinin artması səbəbindən: arterial tromboz, plasentanın erkən fibrozu, plasental infarkt, spontan abort, dölün inkişaf geriliyi, atrioventrikulyar blok və intrauterin döl ölümü; fosfolipidlərə qarşı qan dövranı antitellərinin yarandığı hallarda (məsələn, kardiolipin və ya lupus antikoaqulyant antitelləri) proqnoz xüsusilə zəif olur. SLE aktiv bir mərhələdə olduqda, istənilən müalicənin nəticəsi zəif olur. 
• Ən çox istifadə olunan müalicə üsullarına gündəlik 50 (-100) mq dozada mini aspirin və ya AMÇ heparin və ya onların birləşməsi daxil olur. Oral qlükokartikoidlər hamiləlik boyu həmçinin əsas müalicə üsuli kimi də istifadə edilmişdir. SLE o qədər nadir hallarda istifadə edilir ki, fərqli müalicə sxemləri arasında müqayisənin aparılması üçün yaxşı nəzarət edilmiş tədqiqatlar əldə etmək mümkün olmur.

Psixiatrik problemlər

• Bəzi psixoaktiv dərmanlar, məsələn, fenotiazinlər prolaktin istehsalını artıraraq ovulyasiya pozğunluqlarına səbəb olur. Fertilliyin pozulması həmçinin seksual problemlər nəticəsində də mümkündür. 
• Hamiləlik, əhəmiyyətli dərəcədə yüksək psixoloji stresin yaşandığı bir dövrdür. Hamiləlikdən əvvəl mövcud olan psixiatrik pozğunluqlar nəinki hamiləlik dönəmində hətta puerperal (postpartum) psixoz və doğuşdan sonrakı depressiya ilə əlaqədar olaraq zahılıq dönəmində də böyük bir risk yaradır. Ananın psixopatoloji keçmişə malik olması da riskin artmasına səbəb olur.
• Hamiləliyin başlanması halında əvvəlcədən qəbul edilən dərmanlar düşünülmədən kəsilməməlidir. Litium ən təhlükəli dərman maddəsidir; o, anadangəlmə ürək qüsurlarının meydana gəlmə riskini artırır. Fenotiazinlər və tioksantinlər təhlükəsiz hesab edilir. Hestasion mərhələnin ilk trimesterində trisiklik antidepressantların və butirofenonların və eləcə də benzodiazepinlərin istifadəsinə dair bir sıra şübhələr mövcuddur.
• Anadangəlmə dodaq və damaq yarıqları ilə hamiləliyin ilk 40-60 günü ərzində tətbiq edilən benzodiazepin törəmələri arasında şübhəli bir əlaqə vardır.
• Doğuş vaxtına yaxın qəbul edilən tranquilizerlər yenidoğulmuşa deppressiv təsir göstərərək yuxululuğa və əzələ atoniyasına səbəb olur.
• Birinci nəsil antipsixotiklərin (fenotiazinlər, tioksanenlər, butirofenonlara aid haloperidol) istifadəsi hamiləlik zamanı təhlükəsiz hesab edilir.
• Depressiyanın müalicəsində, müvafiq olaraq, tsiklik antidepresantlardan amitriptilin və imipramin törəmələri təhlükəsiz hesab edilir.
  • Doğuş vaxtına yaxın istifadə etdikdə nortriptilin, digər antidepressantlarla müqayisədə yenioğulmuşda daha ciddi geriyə qayıdan simptomlara (dərmanın qəbulunu dayandırdıqda yaranan simptomlar) səbəb ola bilir.
  • Həmçinin SSRI-lər (məs. sitalopram), SNRI-lər və mirtazapin tətbiq edilə bilər. Onlar indiyə qədər çox miqdarda trisiklik dərman maddələrini əvəz ediblər.
• Hamiləliyin sonuna yaxın psixofarmakoloji dərman preparatlarının qəbulunun dayandırılması yalnız güclü əsasə malik göstərişlər əsasında həyata keçirilməlidir və pasiyentin vəziyyəti hər zaman fərdi olaraq qiymətləndirilməlidir.

Bronxial astma

• Astmanın ağırlaşmasına hamiləlik zamanı hər üç qadından birində təsadüf edilsə də yüngülləşməsinə də eyni miqdarda təsadüf edilir. Bronxial astma adətən ciddi problemlərə səbəb olmur.
• Qeyd olunan dərmanlar döl üçün təhlükəsiz hesab edilir: beta₂-aqonistlər, inhalyasiya şəklində qlükokortikoidlər, teofillin törəmələri və eləcə də bir çox antihistaminlər. Hamiləlik dövründə istifadəsi ilə əlaqədar olaraq bütün antihistaminlər axıra qədər araşdırılmamışdır. Leykotrien reseptorunun antoqonistləri hamiləlik zamanı tövsiyə edilmir.
• Doğuş zamanı astmatik status real bir problem hesab edilir, çünki ananın zəif oksigenasiyası döldə hipoksiyaya səbəb ola bilər. Müalicəsi hamilə olmayan qadınlarda aparıldığı tərzdə aparılır. Dölün təcili vəziyyəti ilə əlaqədar olaraq Qeysəriyyə kəsiyi ilə əməliyyat ehtimalı artmış olur. 

Hamiləlikdə xərçəng

• Hamiləlik zamanı xərçəngin rastgəlmə tezliyi təqribən 1:1 000–2 000 doğuş olaraq qiymətləndirilir.
• Hamiləlik zamanı ən çox təsadüf edilən xərçəng növünə süd vəzinin xərçəngi aid edilir. Daha az təsadüf edilən xərçəng növlərinə leykemiya, uşaqlıq boynu, yumurtalıq, bağırsaq xərçəngi və eləcə də melanomalar aid edilir.
• Xərçəng adətən dölə yayılmış olmur. Bədxassəli melanoma istisna təşkil edir.
• Terapevtik müdaxilə (cərrahiyyə, radioterapiya və sitotoksik dərmanların təyini) birinci trimesterdə döl üçün təhlükəli hesab edilir. Sitotoksik dərmanlar radioterapiya müalicəsi kimi diafraqmanın altından verildikdə bu dövrdə xüsusilə teratogenik hesab edilir. Bu halda spontan abort riski də həmçinin yüksəlmiş olur.
• Xəstəylə ehtiyatla danışıqlar apararaq hər bir halda xərçəngi müalicə etmək vacib sayılır.
• Proqnostik tendensiya əsasən müalicədən sonra 2 il ərzində görülür: proqnozun yaxşı olduğu halda residivləşmə əlamətlərinə təsadüf edilmir; əgər proqnoz zəif olarsa, xərçəngin simptomları və əlamətləri residivləşir. 
• Əvvəllər süd vəzi xərçəngi müalicəsindən sonra 5 il ərzində hamiləlikdən uzaq durmaq tövsiyə edilirdisə, günümüzdə bu müddət 2 ilə salınıb. Hamiləliyin süd vəzi xərçənginin proqnozuna təsir etməsi barəsində aşkar dəlil mövcud deyildir; hamiləlikdəki dəyişikliklər səbəbilə süd vəzinin müayinəsi çətinləşmiş olur. 

Adiyyatı mənbələr

• Koxran nəzəriyyələri
• Digər dəlillər icmalı

Iezzoni LI, Yu J, Wint AJ et al. Prevalence of current pregnancy among US women with and without chronic physical disabilities. Med Care 2013;51(6):555-62. Weihua L, Qing G, Xiaoyan Y et al. Antihypertensive drug therapy for mild-to-moderate hypertension during pregnancy: summaries of nursing care-related systematic reviews from the Cochrane Library. J Cardiovasc Nurs 2015;30(1):13-4. .Zhu B, Zhang L, Fan YY et al. Metformin versus insulin in gestational diabetes mellitus: a meta-analysis of randomized clinical trials. Ir J Med Sci 2016;185(2):371-81. Marchenko A, Etwel F, Olutunfese O et al. Pregnancy outcome following prenatal exposure to triptan medications: a meta-analysis. Headache 2015;55(4):490-501. Diav-Citrin O, Shechtman S, Tahover E et al. Pregnancy outcome following in utero exposure to lithium: a prospective, comparative, observational study. Am J Psychiatry 2014;171(7):785-94.