Doğuşun həyata keçrilməsi (Xəstəxanadan kənarda)

• Körpə xəstəxanadan kənarda gözlənilmədən dünyaya gəlirsə,doğuş prosesi adətən, çətin olur. Körpə heç bir xüsusi köməyə ehtiyac olmadan kortəbii şəkildə doğulur.

Tibbi tarixçə

• Əvvəlki doğuşların sayı (doğuş sayı)?

• Hamiləlik neçə həftəlikdir?

• Hamiləlik dövründə hər hansı xüsusi simptom və ya xəstəlik müşahidə olunub mu?

Klinik tapıntılar

• Dölün başı və ya sonu görünürmü?
• Dölün ürək döyüntülərinin auskultasiyası (stetoskop, dopton, ultrasəs müayinə)
• Qan təzyiqi, bədən temperaturu, ananın nəbz sayı

Doğuşun həyata keçirilməsində yardım

• Ananı mümkün qədər təbii pozisiyaya gətirin və onun üçün isti yer hazırlayın.
• Ananın altını təmizləyin.
• Zəruri avadanlıqları təmiz hala gətirin (əmzik, hemostatik sıxac)
• Əl gigiyenası
• Uşağın ilk görünən hissəsinin (baş) çıxmasını əliniz ilə dəstəkləyərək yavaşladın.
• Əgər ilk olaraq dölün sonu görünürsə, o zaman çiyinlər və baş ana bətnindən çıxana qədər uşağa toxunmayın. 

Uşaq doğulduqdan sonra

• Onu qurulayın. Uşağı isti saxlamağı unutmayın.
  • Mümkün qədər tez bir zamanda körpəni yumşaq dəsmal və ya parçaya bükün.
  • Körpələr ananın çılpaq qarnı üzərinə qoyula bilər.
  • Körpəni isti saxlamaq üçün  üzərini örtük ilə örtün. Uşağın rənginə və tənəffüs həcminə nəzarət etməyi unutmayın (normalda dəqiqədə 40-70 tənəffüs hərəkəti).
• Hava yollarını yoxlayın və lazım olduqda, aspirasiya prosedurundan istifadə edin.
• • Amniotik maye şəffafdırsa və hava yollarında selik yoxdursa, bu zaman aspirasiya proseduruna ehtiyac yoxdur.
  • Amniotik maye yaşıl rəngdədirsə, dərhal burun və udlağı aspirasiya edin, çünki körpənin ağciyərlərə mekonium aspirasiyası edilməsi üçün kifayət qədər vaxtı yoxdur.
  • Amniotik maye qatı və yaşıl rəngdədirsə, eyni zamanda, mədə möhtəviyyatı da aspirasiya edilə bilər.

Körpənin yaxşı olduğuna dair göstəricilər 

• Ətrafların elastik olması, əzələ tonusunun yaxşı olması
• Körpənin dərhal stimulasiyaya reaksiya verməsi.
• İlk öncə, körpə kortəbii şəkildə nəfəs almağa və ya doğuşdan 1 dəqiqə sonra ağlamağa başlayır.
• Lazım gələrsə, uşağın tənəffüs prosesi yüngülcə sinəsinə toxunmaqla  stimullaşdırıla bilər.
• Ürək dəqiqədə 100 dəfədən çox döyünür.
• Dərinin rəngi qırmızı və ya bir qədər göyərir.

APQAR ŞKALASI

• Cədvələ baxın.
• APQAR şkalasına əsasən göstəricilər adətən uşaq dünyaya gəldikdən sonrakı 1-5 ərzində qiymətləndirilir.

APQAR şkalası

Ölçülmüş dəyərlər	0 xal	1 xal	2 xal
Ürək döyüntüsü	0	< 100	> 100
Respirasiya cəhdi	Apneya	Nizamsız, dayaz,və ya nəfəs çatışmazlığı	Sağlam və ağlayır
Körpənin rəngi	Solğun, mavi	Ətrafların rənginin solğun və göyərməsi	Çəhrayı
Əzələ tonusu	Yoxdur	Passiv və zəif tonus	Aktiv hərəkət
Qıcıqlanma refleksi	Yoxdur	Üz-gözün büzüşdürülməsi	Aktiv  şəkildə özünü kənarlaşdırmağa çalışmaq

Göbək ciyəsinin kəsilməsi

• Göbək ciyəsi iki steril Koçer və ya ona bərabər olan sıxac alətlərlə sıxılır və steril qayçı vasitəsilə kəsilir. Göbək ciyəsi sap ilə tikilə və xəstəxanada kəsilmək üçün saxlanıla bilər.
• Kəsilmiş hissə antiseptik məhlul (məsələn, tərkibində spirt olan xlorheksidin) ilə yuyulur və xəstəxanada rezin və ya plastik sıxaclarla bağlanır. Xəstəxana xaricində təmiz bir ip və ya sapdan istifadə edilə bilər.
• Tirotropin (tiroksin stimullaşdırıcı hormon, TSH) analizi üçün plasentadakı göbək damarından şpris vasitəsilə göbək qanını ya analiz qabına yeridin, ya da göbək ciyəsini kəsdikdən sonra qanın birbaşa analiz qabına axmasına imkan yaradın.

Canlandırmaya ehtiyac

• Uşaq nəfəs almağa başlamazsa, rəngi solğun və hərəkətsiz olarsa, eyni zamanda auskultasiya zamanı nəbz sayı dəqiqədə 100-dən azdırsa, ressusitasiyaya ehtiyac olacaqdır.
• • Əksər hallarda, oksigen maskası ilə (havanın istifadə edilməsi) respirasiya kifayət edir.
  • Ventilasiya-kompressiya nisbəti = 1: 3
  • Döş səviyyəsindən döş sümüyünə doğru iki barmağınızla sıxın.
  • Nəbz oksimetriyasının nəzarəti altında hədəf oksigen saturasiyası 90-95% təşkil edir.

Uşaqlığın daralması və plasentanın çıxarılması

• Xəstəxanaya transfer edildikdən sonra anaya uterusun daralmasını stimullaşdırmaq və həddindən artıq qanaxmanın qarşısını almaq üçün intravenoz şəkildə 5 vahid oksitosin verilir. Oksitosin yoxdursa, doğuş zamanı qanaxmanı dayandırmaq üçün mədənin üzərindən basaraq uşaqlığı ovuşdurmaq (masaj etmək) mütləqdir.
• Əgər anada qanaxma yoxdursa, o zaman plasentanın çıxarılması təcili hesab olunmur və bir müddət sonra da mamaça tərəfindən xəstəxanada çıxarıla bilər.
• Əgər plasenta çıxarılmışdırsa və anada hələ də qanaxma varsa, daha çox oksitosindən istifadə olunur və uşaqlıq masajına davam etdirilir. Bu zaman ananın qarnının üzərinə buz torbası qoyula bilər.
• Misoprostol tabletləri (200 µg) vardırsa, preparatın təkrar olaraq rektal tətbiqi ilə eyni vaxtda iki tablet istifadə edilməklə, uşaqlığın daralması sürətləndirilə bilər.
• Xəstəxanaya transfer
  • Məsləhət almaq və gəlişiniz barədə məlumat vermək üçün xəstəxanaya zəng edin.

Müvafiq mənbələr

• Cochrane icmalları