Uşaqlarda ağır hava yolu obstruksiyasının və astma şiddətlənməsinin müalicəsi

Əsas müddəalar

• Kəskin mərhələnin müalicəsi: uşağın vəziyyətinə uyğun olaraq istirahətlə yaxşı ümumi müalicə, göstəricilərə görə antipiretik vasitələr, adekvat maye istehlakı və optimal oksigenasiya (doyma hədəfi  > 95%).

• Astmanın başlanması dərhal müəyyən edilməli və müntəzəm terapevtik müalicə başlanmalıdır.

• Astma ilə mübarizə üzrə yazılı fəaliyyət planının məqsədi təcili səfərlərin sayını azaltmaq və xəstəxanaya yerləşdirilmənin zəruriliyindən ibarətdir.

Əlamətlər və müayinələr"?>

• Hava axını obstruksiyası və xırıltı
  • uşaqda öz ən yaxşı PEF dəyərinin dəyişməsi cinsiyyət və böyüməyə əsaslanan istinad dəyərlərindən daha həssas bir ölçüdür.
  • 20% azalma = ev müalicəsinin intensivləşdirilməsi
  • 30% azalma = həkimə müraciət
• Əlamətlər adətən bir neçə gün ərzində inkişaf edir və onların ağırlığı lazımınca qiymətləndirilmir.
• Vizual müşahidə, auskultasiya, yoluxma məkanları, dəri, ən yüksək tənəffüs axınının ölçülməsi (PEF) (Şəxsi rekordun 70% - i PEF-ə qədər təcili yardımdan imtina etmək olmaz)
• Astma kəskinləşmə səviyyəsinin qiymətləndirilməsi, cədvələ baxın.
•  

Uşaqlarda astmanın kəskinləşmə səviyyəsinin ölçülməsi cədvəli

Əlamət və ya nəticə	Yüngül	Orta	Ağır
Sayıqlıq	Normal	Normal	Normal / azalıb
Dəri rəngi	Normal	Solğun	Solğun /siyanotik
Danışma qabiliyyəti	Qüsurlar yoxdur	Natamam cümlələr	1–2 söz
Tənəffüs tezliyi	Normal	> 50/dəq, under 1 yaş
		> 40/dəq, 1–5 yaş
		> 30/dəq, 5 yaşdan yuxarı
Tənəffüs zamanı çətinlik	Yoxdur/yüngül	Orta	Kəskin
Qabırğalararası/suprasternal çəkilmələr	Adətən olmur	Orta	Kəskin
Sternokleidomastoid əzələ çəkilmələri"?>	Adətən olmur	Orta	Kəskin
Auskultasiyanın nəticələri	Nəfəs vermənin sonunda xırıltı	Nəfəsi vermə zamanı aşkar xırıltı, alma zamanı da olma ehtimalı	Tənəffüs zamanı səslərin eşidilməsi
Nəfəs alma:vermə nisbəti	2:1 (normal) və ya 1:1	1:2	1:3
Köməkçi tənəffüs əzələlərindən istifadə	Yoxdur/yüngül	Aşkar	Kəskin, burun dəliklərinin genişlənməsi
Oksigen doyumluluğu	> 95%	90–95%	< 90%
PEF (%-lə, əvvəlki ən yaxşı nəticə)	> 70	40–70	< 40

Müalicə "?>

•  
• Yüngül hava axını tıxanması
  • Dozajlaşdırılmış respiratorun (MDI) köməyi ilə salbutamol -  yaxşı olar ki ,speyser (saxlama kamerası) vasitəsilə : 0,1 mq/dozajlaşdırılmış inhalyasiya (qullab), əvvəlcə 4-8 qullab 3 dəfə hər 20 dəqiqədən bir təkrarlanmaqla, sonra isə lazım olduqda 2-4 qullab hər 1-4 saatda .
  •                 Nebulayzerin köməyi ilə salbutamol: nebulayzerin 0,15 mq / kq həlli (5 mq-a qədər; cədvəl )
  •                 Astma özünümüalicə yoxlaması
    •  Əgər uşaqda bir və ya bir neçə kəskin pisləşmə olduqda ondan sonrası yoxlanmalıdır: inhalyasiya texnikasının düzgünlüyü, müalicə rejiminə riayət olunması və ətraf mühitindəki bilinən allergenlərinin mövcud olub-olmadığını.
    •  Uşaq mütəmadi olaraq astma dərmanları qəbul edirsə, astma ilə mübarizə üçün yazılı fəaliyyət planı yenidən nəzərdən keçirilməlidir və müntəzəm müalicənin müddəti ən azı iki həftə artırılmalıdır. Sonrakı qəbul vaxtı təyin edilməlidir.
  •                 Astmalı uşaq yazılı fəaliyyət planı ilə təmin edilməlidir.
• •  

• Orta hava axını tıxanması

• MDI Speyser vasitəsilə salbutamol-un təkrar tətbiqi (yuxarıya bax) və ya 100% əlavə O2 ilə nebulayzer: ilkin olaraq 3 dəfə hər 20 dəqiqədən bir təkrar və sonra, zəruri hallarda, hər 1-4 saatda bir doza   (belə əllərdə tremor, taxikardiya və ya nəzərəçarpan narahatlıq kimi əks təsirləri meydana çıxdığı halda, doza yarıya qədər azaldıla bilər)
•                 Əgər uşaq yaxınlıqda yaşayırsa, onda ambulator şəraitdə dispanser müşahidəsi aparmaq mümkün ola bilər. İnhalyasiya hər 2-4 saatda bir neçə dəfə təkrarlanmalıdır.
•                 Sistem qlukokortikoidləri (ağızla prednizolon )
•  Salbutamolun təkrar tətbiqinə baxmayaraq, simptomlar davam edərsə başlanılır.
•  Sistemli qlükokortikoidlər adətən kiçik uşaqlarda bronxiolitin müalicəsində faydalı olmur və onların istifadəsi bu uşaqlarda stasionar müalicə ilə məhdudlaşdırılmalıdır. Həmçinin 5 yaşdan kiçik uşaqlarda obstruktiv bronxitin müalicəsində sistemli qlükokortikoidlərin ən böyük faydası bronxial astmanın inkişaf riski yüksək olan məhdud sayda uşaqlar qrupunda əldə edilir (aşağıya bax).
•  Sistemli qlükokortikoidlər, adətən, xəstəxanaya yerləşdirilmiş, uzun və ya ağır təngnəfəslikdən əziyyət çəkən uşaqlara, astma diaqnozlu uşaqlara və astmanın inkişafının ən azı orta dərəcədə kəskinləşməsi və əhəmiyyətli dərəcədə astma riski olan uşaqlara tətbiq olunur (astmanın valideyn anamnezləri, atopik dermatit həkim diaqnozu və ya aeroallergenlərə qarşı həssaslıq əlamətləri və ya aşağıdakıların hər ikisi: qida allergenlərinə qarşı həssaslıq, soyuqdəymə və ya qan eozinofillərindən doğmayan xırıltılar 0,4% - 4 > 4% /l).

Dozaj

• Başlanğıc doza 1-2 mq/kq (maksimum 60 mq)
•  8-12 saatdan sonra 1-2 mq/kq / gün iki dozaya bölünür ( ilk dozadan sonra 60 mq / günə qədər xəstəxanada və 40 mq / gün evdə )
•  3 yaşa qədər olan uşaqlar: 3 günlük müalicə; 3 yaşdan yuxarı uşaqlar: 3-5 günlük müalicə
•  Ağız müalicəsi işə yaramırsa, metilprednizolonun eyni dozası əzələdaxili və ya venadaxili yeridilə bilər.
• Salbutamol ilə müalicəyə baxmayaraq simptomlar davam edərsə,başladılmalıdır. Bundan əlavə, sistemli kortikosteroidlər adətən xəstəxanaya yerləşdirilmiş uşaqlara, astma diaqnozu qoyulan uşaqlara və əhəmiyyətli dərəcədə astma risk olan uşaqlara (astmanın valideyn anamnezləri, atopik dermatit həkim diaqnozu və ya aeroallergenlərə qarşı həssaslıq əlamətləri və ya aşağıdakıların hər ikisi: qida allergenlərinə qarşı həssaslıq, soyuqdəymə və ya qan eozinofillərindən doğmayan xırıltılar ; 4% və ya 0.4 l/104 l) tətbiq edilir. Başlanğıc doza 1–2 mg/kq (maksimum 60 mg) 8&#x2013 vasitəsilə;12 saat, 1– 2 mg/kq/gün iki dozaya bölünür (ilk dozadan sonra 60 mq / günə qədər xəstəxanada və 40 mq / gün evdə) 3 yaşa qədər olan uşaqlar: 3 günlük müalicə; 3 yaşdan yuxarı uşaqlar: 3-5 günlük müalicə; Ağız müalicəsi işə yaramırsa, metilprednizolonun eyni dozası əzələdaxili və ya venadaxili yeridilə bilər.?>
•  Astma Özünümüalicə yoxlanılması, yuxarıya bax.
• Daimi və ya uzun müddətli obstruksiya
•  Salbutamol inhalyasiyanın yenidən tətbiqi
•  İnhalyasiya texnikasının öyrədilməsi və ya respirator vasitəsilə dərman tətbiq edilməsi mümkün deyilsə (qeyd! İnhalyasiya həmişə müalicə yolunun ilk marşrutudur), salbutamolun ağızla həlli və ya tablet 0,2-0,3 mq / kq / gün içərisində üç dozaya bölünərək ağız yolu ilə verilə bilər.
  • Bundan əlavə, sistem qlukokortikoidləri (prednizolon,ağızla), yuxarıya baxın.
  •  Astma özünümüalicə yoxlaması, yuxarıya bax.
  •  Sistemli qlukokortikoidlərin tez-tez qəbuluna ehtiyac varsa (2 kurs 6 ay ərzində 5 yaşına çatmamış bir uşaqda, 3 kurs 12 aylıq yaşlı bir uşaqda), daha ətraflı qiymətləndirmə üçün uşaq astması üzrə ixtisaslaşan həkimə müraciət etmək lazımdır.

Hava axınının kəskin obstruksiyası

•  Tam olaraq oturmuş maska vasitəsilə 100% oksigenin əlavə edilməsi ilə salbutamol inhalasiyası
•  Prednizolon 2 mq/kq
•  Yuxarıdakı müalicə zamanı lazımi reaksiya əldə edilmədikdə, antixolinerqik vasitənin əlavə edilməsi ehtimalını nəzərdən keçirmək lazımdır: hipratropium bromidin nebulayzerin köməyi ilə (nebulizer həll 0.25 mg/ml) gündə 4 dəfə. 1 yaşa qədər olan uşaqlar üçün doza 0,5 ml, 1-12 yaş üçün 1,0 ml və 12 yaşdan yuxarılar üçün isə 2,0 ml-dən çox təşkil edir (salbutamol ilə qarışdırılmış).
•  Uşaqlarda kəskin mərhələdən sonra antikolinerjik preparatın sübut edilmiş üstünlüyü olmur, buna görə də o, simptomlar aradan qaldırıldıqdan sonra dayandırılmalıdır.

Çəki (kq)	Salbutamol (ml)
< 10	< 0.3
11–15	0.3–0.4
16–20	0.5–0.6
21–25	0.7–0.8
26–30	0.8–0.9
31–35	0.9–1.0
36–40	1.1–1.2
41–45	1.3–1.4
45–50	1.4–1.5
> 50	1.5

Digər müalicə üsulu

• ağır kəskinləşmə zamanı, xüsusilə kiçik uşaqlarda, rasemik adrenalinə də cəhd edilə bilər.

• otit, sinuzit və ya pnevmoniyanın müalicəsi üçün nəzərdə tutulan mikrob əleyhinə preparatlar

• lazımi halda venadaxili mayelər

• teofil artıq astmanın kəskin ağırlaşmasında istifadə edilmir, çünki o, yalnız minimum əlavə fayda verir və öz növbəsində müxtəlif yan təsirlərə malikdir.

• əzələdaxili yeridilən adrenalin, anafilaksiya və qırtlaq ödemi üçün faydalıdır, lakin astmanın şiddətlənməsinin gündəlik müalicəsində fayda vermir (1-də 1 000 (1 mg/ml) həllində, 0,01 ml/kq və ya 0,1 ml/10 kq, maksimum doza 0,3 ml). Doza ilk olaraq 20-30 dəqiqədən sonra təkrarlana bilər və sonra  hər 20-30 dəqiqə intervalla iki dəfə azaldılmış doza).

Xəstəxana və mütəxəssis məsləhətxanası istiqamətli göstərişlər

Hava axınının kəskin obstruksiyası və astmanın kəskinləşməsi adətən ilkin tibbi-sanitariya yardımı zamanı müalicə olunur.

Təcili köçürmə

• Ağır kəskinləşmə
• Müalicəsonrası həkim qəbul uşağın astma müalicəsindən adətən cavabdeh olan mütəxəssis ilə təyin olunmalıdır

• Təkrar müalicədən sonra da bronxodilatorlarla hava axınının obstruksiyasında yaxşılaşma olmadıqda

• Hava axınının (müvəqqəti yaxşılaşma ilə) uzun müddətli obstruksiyası və uşaqda əldən düşmə əlamətləri özünü göstərməyə başlayır.

• Uşaq nə qədər azyaşlıdırsa, xəstəxanaya qəbul edilmə o qədər aşağı olur.

• Valideynlər körpə haqqında narahat olduğu zaman.

Müntəzəm müraciət

Əlaqədar mənbələr

• Kokreyn rəyləri
• Digər dəlil xülasələri
• Kliniki təlimatlar
• Digər İnternet resursları

National Asthma Education and Prevention Program. Expert Panel Report 3 (EPR-3): Guidelines for the Diagnosis and Management of Asthma-Summary Report 2007. J Allergy Clin Immunol 2007;120(5 Suppl):S94-138. Global initiative for asthma. Global strategy for asthma management and prevention (update 2018).