Uşaqda xroniki öskürək

Əsas məqamlar 

• Uzun müddətli öskürək 6-8 həftədən artıq sürən bir öskürəkdir.  
• Öskürəyin ən çox mümkün ola bilən səbəbi uşağın yaşına uyğun surətdə dəyişir.
• Astma bütün yaşlarda olan uşaqlarda mümkündür.

Etiologiya

• Körpədə ən çox rast gəlinən səbəblər: 
  • infeksiya (ən çox rast gəlinən səbəbdir; otit, bronxiolit, bronxit)
  • astma, daha nadir
  • bəzən tənəffüs yollarının struktur anomaliyaları (toxumaların yumşalması, stenoz, traxeo-ezofaqal fistula, vaskulyar həlqə).
• Məktəbəqədər yaşda olan uşaqda ən çox rast gəlinən səbəblər: 
  • infeksiya (otit, sinusit, bronxit)
  • astma
  • tənəffüs yollarında yad cisim.
• Məktəb yaşda olan uşaqda ən çox rast gəlinən səbəblər:  
  • astma
  • infeksiya (məsələn, sinusit)
  • psixogen səbəblər.
• Öskürək nəfəs alınan havada siqaret tüstüsü və ya havanın soyuqluğu kimi müxtəif qıcıqlandırıcılarla provokasiya edilə bilər.
• Qastro-ezofaqal reflüks (QER) hər hansı bir yaşda mümkündür. 
• Həmçinin, öskürək psixogen mənşəli ola bilər və ya tik pozğunluğu səbəbindən törənə bilər.
• Allergik rinitlə əlaqəli olaraq burun boşluğundan udlağın arxa divarı boyunca axıntı (post-nazal axıntı) və əng ciblərində iltihabdan selikli qişanın irritasiyası da xroniki öskürəyin çox rast gəlinən bir səbəbidir.   
• Öskürəyin çox nadir səbəblərinə sistik fibroz, bronxların epitelial kirpikciklərinin qeyri-normallığı, tənəffüs yollarına və diafraqmaya azan sinirin artmış təsiri, plevrit və ya perikardın irritasiyası daxildir. 

Diaqnostik işarələr

• Bronxial hiperreaktivlik özünü xüsusilə gecə yarısından sonrakı saatlarda gecə öskürəyi, fiziki çalışma və ya soyuq havada öskürək kimi göstərə bilər. Lakin əgər öskürək astmanın bir simptomudursa, uşağın əksər hallarda nəfəsvermədə çətinlikləri və təngənəfəsliyi olur.
• QER mənşəli öskürək ən çox gecə vaxtları qeyd edilə bilir və ifrat gəyirmə və ya requrgitasiya ilə əlaqəli ola bilər. 
• Tənəffüs yolarında yad cisim adətən qəfil öskürək tutmasına səbəb olur, lakin uşaqda anamnezdə bir neçə həftə, hətta aylar ərzində öskürək də ola bilər. Yalnız radioloji qeyri-şəffaf olduqda, yad cismi rentgenoloji müayinə ilə təsdiq etmək mümkündür. Digər hallarda bronxoskopiya tələb olunur. 
  • Kəskin vəziyyət üçün baxın .
• Bronxial irritasiyadan xəbər verərək, öskürək tənəffüs yollarının bir çox infeksiyalarının sağalma (konvalessensiya) dövründə bir neçə həftə ərzində davam edə bilər. Belə infeksiyalara aiddir: rinovirus, koronavirus, paraqrip virusu, respirator-sinitsial virus infeksiyaları, eləcə də göyöskürək və  Mycoplasma pneumoniae  və ya Chlamydia pneumoniae tərəfindən törənən infeksiyalar.

Diaqnostik müayinələr 

• Qanın ümumi analizi üstəgəl trombositlərin sayı (əgər eozinofillərin miqdarı maraq dairəsindədirsə, leykoformula ilə birlikdə edilməsi mümkündür) 
• Mikrob etiologiyasını müəyyənləşdirmək üçün müayinələrə göyöskürəyə, mikoplazmaya və xlamidiyalara qarşı (kəskin və konvalessensiya dövründə zərdabda) anticisimlərin təyini daxildir. Əgər kəskin infeksiya diaqnozu qoyulubsa, astma ilə bağlı müayinələr təxirə salına bilər.
• Rentgen müayinələri yalnız lazım bilindikdə nəzərdən keçirilə bilər
• Əgər anamnezə əsasən göstəriş varsa allergiya üçün müayinələr 
• Əgər astma barədə şübhələnməyə əsaslar varsa (baxın )
  • 10-12 yaşdan yuxarı uşaqlarda pik nəfəsvermədə axın göstəriciləri (düzgün texnika barədə təlimatlandırın!)
  • məktəb yaşlı uşaqlarda spirometriya, məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda ossillometriya.
• İxtisaslaşmış müəssisələrdə, ətraflı nəzərdən keçirdikdən sonra aşağıdakılar təyin edilə bilər:
  • Ağciyər funksiyası sınaqları, qaçış-fiziki çalışma sınağı (baxın )
  • Qida borusunda pH təyini
  • Histopatoloji müayinə üçün nümunələr alınması ilə bronxoskopiya və ezofaqoskopiya 
    • Əgər kirpikcikli epitel hüceyrələrinin pozğunluğuna şübhə varsa (birincili siliar diskineziya) tənəffüs yollarının kirpikcikli epitel hüceyrələrinin biopsiyası
  • İmmunoqlobulin miqdarlarının ölçülməsi, alfa-1-tripsin, tərləmə sınağı
  • Nəfəsvermə havasında azot-oksid fraksiyasının (fractional exhaled nitric oxide - FeNO) ölçülməsi
  • Məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda ossillometriya, eləcə də fiziki çalışma sınağı istifadə edilə bilər.
• Kiçik yaşlı uşaqlarda astma diaqnozu adətən kliniki qiymətləndirmə, anamnezdə obstruksiya simptomlarının təkrarlanan epizodlarının olması və risk faktorlarının nəzərdən keçirilməsi əsasında qoyulur.

Müvafiq resurslar

• Koxran icmalları
• Ədəbiyyat

McCallum GB, Bailey EJ, Morris PS et al. Clinical pathways for chronic cough in children. Cochrane Database Syst Rev 2014;(9):CD006595. Chang AB, Oppenheimer JJ, Weinberger M et al. Use of Management Pathways or Algorithms in Children With Chronic Cough: Systematic Reviews. Chest 2016;149(1):106-19. Chang AB, Oppenheimer JJ, Weinberger M et al. Children With Chronic Wet or Productive Cough--Treatment and Investigations: A Systematic Review. Chest 2016;149(1):120-42.