Uşaqlarda elektrokardioqramın təsviri

Əsas xüsusiyyətlər

• EKQ hər zaman uşağın yaşına uyğun olaraq təsvir edilməlidir.
• 12 aparıcı EKQ malik müasir səs qeydetmə cihazları çox zaman tapıntıların xülasəsini verir. Təsvirin etibarlılığı istifadə olunan istinad dəyərlərindən asılı olaraq nəzərə çarpan şəkildə dəyişir. Sözügedən təsvir‚ xüsusilə də ritm qiymətləndirildiyi zaman yanlış ola bilər. Çox zaman bu xülasəyə "ehtimal olunan hipertrofiya" kimi təsvir daxil edilir. Bu‚ aparıcı tək səs qeydetmə cihazında ölçülən yüksək gərginlik səbəbilə ola bilər. Belə ki, həkim hər zaman EKQ-ni obyekt olaraq qiymətləndirməlidir.
• Geniş fərdi dəyişkənlik və yaşla əlaqəli baş verən dəyişikliklər səbəbilə istinad intervalları olduqca geniş yer tutur. Məsələn, uşaqlarda EKQ, ventrikulyar hipertrofiyanı qiymətləndirmək üçün olduqca həssas və dəqiq metod xarakteri daşımır.

Ürək ritmi

• Cədvəl

Ürək ritmi 

Yaş	İstinad limitlər, dəqiqədə döyüntü (ortalama)
1–11 aylıq	105–185 (130)
1–2  yaş arası	90–150 (120)
3–7 yaş arası	65–140 (105)
8–15  yaş arası	60–130 (90)

Keçirmə aralıqları və QRS oxu

• Yenidoğulmuş çağa və körpənin EKQ-si adətən,sağ mədəciyin dominantlığını göstərir və ürəyin elektrik oxu sağa doğru +180° -ə qədərdir. uşaq böyüdükcə elektrik oxu sola doğru yerini dəyişir. 8-12 yaş arası uşaqlarda, +120°-ə qədər olan sağ mədəciyin dominantlığı hələ də üstünlük təşkil edə bilər və QRS oxu yetkin yaşdakılara nisbətən daha çox sağa doğru meyl edir. Yeniyetmə yaşına qədərki EKQ, yetkin yaşdakılara bənzəməz və elektrik oxu +90°-dən çox olmaz.  
• Cədvələ baxın.

Müxtəlif yaş qruplarında keçiricilik intervalları (saniyə) və QRS oxu (dərəcə)  

	Yenidoğulmuş	0.5–3  yaş arası	3–15  yaş arası
P dalğası (saniyə)	< 0.09	< 0.09	< 0.10
PR intervalı (saniyə)	< 0.14	< 0.16	< 0.18
QRS müddəti (saniyə)	< 0.07	< 0.08	< 0.11
QRS oxu (dərəcə)	+60 – +165 (+130)	+5 – +110 (+60)	0 – +110 (+60)

QT intervalı

• Ürəyin sistoluna uyğundur. Bu intervalın müddəti ürək ritmindən asılıdır.
• Cədvəl

Müxtəlif ürək ritmlərində ən uzun normal QT intervalı (saniyə)

Ürək ritmi (/dəq.)	Ən  uzun normal QT intervalı ritmi (saniyə)
50	0.49
60	0.44
70	0.42
80	0.39
100	0.35
120	0.32
150	0.28
170	0.27

ST seqmenti və T dalğası 

• ST seqmenti, ümumiyyətlə, ətraf hissələrdə əsas xətdən bir mm qədər, prekordial uc hissələrdə isə bir az daha yuxarı qalxa və ya düşə bilər.
• T dalğası I və II hissələrdə ümumiyyətlə, hər zaman müsbətdir.  III hissədə isə müsbət və ya mənfi ola bilər və aVR hissədə adətən mənfi olur.
• T dalğası 16 yaşa qədər uşaqlıq illəri ərzində sağ tərəfli prekordial hissələrdə mənfi olur. T dalğası, körpələrdə və məktəbəqədərki uşaqlarda V1 hissədə sağ mədəciyin hipertrofiyasını nəzərdə tutur.

Uşaqlarda prekordial hissələrdə fizioloji T inversiyaları

Hissə	Yaş
V1	ad 16  yaş
V2	ad 12  yaş
V3	ad 10  yaş
V4	ad 5  yaş
V5	ad 15 saatlıq
V6	ad 8  saatlıq

Ventrikulyar hipertrofiyanın qiymətləndirilməsi

• Prekordial hissələrdə ventrikulyar hipertrofiyanın dərəcəsini qiymətləndirmək olduqca asandır. Bununla belə, elektrik oxunun sağa doğru sapması sağ mədəcik hipertrofiyasına işarə edir və sola doğru sapma isə sol mədəcik hipertrofiyasını göstərir. 
• Lakin ventrikulyar hipertrofiyanı qiymətləndirərkən, yadda saxlamaq lazımdır ki, 8-12 yaş arası uşaqlarda həm R, həm də S dalğaları böyüklər ilə müqayisədə 0,5 ilə 1 mV qədər (gücləndirmə 10 mm / mV olduqda 5 ilə 10 mm təşkil edir) daha yüksəkdir. Belə ki,  bu yaşda olan uşaqlarda ventrikulyar hipertrofiya sadəcə Q, R və S dalğalarının cəmindən əmin olaraq ölçülə bilməz.
• Ventrikulyar hipertrofiyanı qiymətləndirərkən, EKQ qeydə alma cihazında istifadə olunan gücləndirməni yoxlayın: 5 mm / mV yoxsa 10 mm / mV?

Elektrik oxu

• İki ətraf hissələrdə R və S üst nöqtələrinin cəmini hesablayın (məsələn, hissə I = üfüqi ox və aVF = şaquli ox; R = müsbət dəyər, S = mənfi dəyər). İki müvafiq oxun hər biri üzərində vektor çəkin (uzunluğu ölçülmüş RS cəminə bərabər olsun). Bu vektorların uc hissələrinə uyğun olaraq 90° bucaq altında xətləri çəkin. Sonra isə vektorların başlanğıc nöqtəsini və bu xətlərin kəsişmə nöqtəsini birləşdirən bir xətt çəkin. Bu şəkildə tərtib edilmiş yekun vektor elektrik oxunu göstərir.
• Müasir EKQ cihazları ilə analizatorlar, R dalğasının elektrik oxunu avtomatik  şəkildə hesablayır.

Sağ mədəciyin hipertrofiyası

• RV1, yaşa uyğun olaraq normadan daha yüksəkdir.
• SV6, yaşa görə normaldan daha dərindir.
• Dünyaya gəldikdən bir həftə sonra uşaqlıq dövründə V1 hissədə müsbət T dalğası
• V1-də QR kompleksi
• V1-də RSR 'morfologiyası ilə QRS kompleksi; 1 mV-dən (10 mm) yuxarı olan R', ya sağ mədəcik hipertrofiyası, ya sağ ürək bloku ya da hər ikisini nəzərdə tutur.
• Müxtəlif yaş qrupları üçün istinad dəyərləri: cədvələ baxın.

Uşaqlarda QRS voltajı üzrə üst limitlər (mm)

Təsvir	Hissə	Yaş
		< 1  aylıq	1–12  aylıq	1–15  yaş
Sağ mədəcik hipertrofiyası	R V1	27	20	18
	S V6	10	7	6
Sol mədəcik hipertrofiyası	S V1	23	18	25
	R V6	16	23	27
Sağ və sol mədəcik hipertrofiyası	R+S V4	53	62	54

Sol mədəcik hipertrofiyası

• RV6, yaşa uyğun olaraq normadan daha yüksəkdir.
• SV1, yaşa görə normaldan daha dərindir.
• Dünyaya gəldikdən bir gün sonra V5-V6 hissələrində mənfi T dalğası
• Sol tərəfli prekordial hissələrdə Q dərinliyi (1 yaşdan kiçik körpələrdə, Q dalğası 3 mm-dən daha dərin, 1-5 yaş arası uşaqlarda, Q dalğası 3,5 mm-dən daha dərindir).
• Müxtəlif yaş qrupları üzrə istinad dəyərləri: cədvələ baxın.

Biventrikulyar hipertrofiya

• Həm sağ, həm də sol ventrikulyar hipertrofiya üzrə meyarlar ayrı-ayrılıqda yerinə yetirilir.
• V3-V4 hissələrdə yüksək QRS kompleksləri (R + S> 50 mm)

Sağ qulaqcıq hipertrofiya

• II, III, aVF və V1 hissələrdə yüksək (> 2,5 mm) və kəskin P dalğaları

Sol qulaqcıq hipertrofiya

• I və II hissələrdə (P mitral) geniş P dalğaları və V1-də mənfi terminal hissəsi olan geniş ikifazlı P dalğası

EKQ-də sağ mədəcik hipertrofiyasını nəzərdə tutan nəticələrə səbəb ola biləcək anadangəlmə ürək qüsurları 

• Ağciyər arteriya dəliyinin daralması
• Soldan sağa şuntlamalar edən və ağciyər damar təzyiqini artıran müxtəlif qüsurlar
• Yenidoğulmuş körpədə koarktasiya (ümumiyyətlə)
• Qismən sağ ürək bloku, qulaqcıq çəpərinin bitişməməsi ilə əlaqədar demək olar ki, dəyişilməzdir.

EKQ-də sol mədəcik hipertrofiyasını nəzərdə tutan nəticələrə səbəb ola biləcək anadangəlmə ürək qüsurları

• Aorta stenozu (daralma)
• Böyük yaşda olan uşaqda aorta koarktasiyası (adətən EKQ-nindən əldə olunan nəticə qeyri-əsas xarakter daşıyır)
• Açıq arterial kanal (adətən EKQ-nindən əldə olunan nəticə qeyri-əsas xarakter daşıyır) 

EKQ-də biventrikulyar hipertrofiyanı göstərən nəticələrə səbəb ola biləcək anadangəlmə ürək qüsurları

• Ventrikulyar çəpər qüsurları (təzyiq və axın vəziyyətindən asılı olaraq mədəciklərin hər biri üstünlük təşkil edə bilər)

Aritmiya

Nəfəs almada dəyişiklik

• Əksər uşaqlarda, nəfəsalma və nəfəsvermə mərhələləri, döyüntü aralığında nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişkənliyə səbəb olur. P dalğası normal keçirmə aralığı ilə QRS kompleksindən qabaq olarsa, nəbz sürətindəki bu qeyri-normallıq tamamilə normal fenomen xarakteri daşıyır.

Taxikardiya

• Təxminən beş yüzdə bir uşaq anadangəlmə supraventrikulyar taxiaritmiya xəstəliyinə meylli olur. Tutma zamanı nəbz sürəti ümumiyyətlə "hesablanmaz"  hal alır,  EKQ isə əksərən nəbz sürəti 200 / dəq-dən yuxarı göstərir.
• Əgər taxikardiya ilk dəfə körpəlik dövründə ortaya çıxarsa və EKQ-də delta dalğalarına rast gəlinməzsə, demək olar ki, həmin uşaq yenidən taxikardiya keçirir.
• Wolff-Parkinson-Bəyaz sindromundab anomal yol qulaqcıqdan mədəciklərə doğru təkan verə bilər və sinus ritmi zamanı delta dalğası tez-tez görünür.
• Belə hallarda, qulaqcıq aritmiyası təhlükəli dərəcədə sürətli ventrikulyar reaksiyaya səbəb ola bilər və uşaq kardioloqu, müalicə üçün xəstə ilə bağlı qeydlər aparmalıdır. Əlavə yol və ya təkrarlanan AV düyününə səbəb olan taxikardiyada, əgər mümkündürsə, kateter ablasiyası məktəb yaşına qədər istək üzərinə təxirə salınır. 

Uzun QT sindromu

• Uzun sürən QT aralığını xaric etmək üçün huşsuzluq və ya epileptiform vəziyyə\ti olan tutma halı ilə bağlı müraciət edən hər bir uşaq EKQ-da qeydə alınmalıdır. Əgər yaxın qohumlarında boğulma ilə əlaqəli ölüm halları baş vermişsə, QT intervalını ölçmək zəruri hal alır. 
• Uzun QT-sindromu, ventrikulyar taxikardiyaya meyl edən irsi repolarizasiya pozulmasını ifadə edir. Sözügedən pozulma ümumiyyətlə, məktəb yaşında və ya gənc yetkinlik dövründə simptomatik xarakter daşıyır və fiziki məşq, həyəcan və ya qorxu ilə əlaqədar taxikardiya hissi və ya qəfil bayılma olaraq ortaya çıxır. Qəfil huşunu itirmə və ya epileptik tutma şübhəsi olan uşaqda QT aralığı, nəbz sürəti üçün nəzərdə tutulan uyğun normadan daha uzundursa (cədvəl; V4-5 və II hissədə daha yaxşı qiymətləndirilir), əlavə müayinələr mütləq lazımdır.