Yuvenil idiopatik artrit (yuvenil revmatoid artrit)

Əsas məqamlar

• Simptom adətən gizli şəkildə özünü büruzə verir. Belə ki, uşaq nadir hallarda ağrıdan şikayətlənir.
• Artrit şübhəsi olan bütün uşaqlarda oynaqlar sistemli şəkildə müayinə olunmalıdır.
• Diaqnostik tədqiqatlar həmişə sonradan da aparılır və xüsusi bölmədə müalicə ilə bağlı uzunmüddətli qərarlar qəbul edilir.

Təsvir və epidemiologiyası

• Yuvenil idiopatik artrit (JIA) əvvəllər yuvenil revmatoid artrit (JRA) adlandırılırdı.
• Altı aydan çox davam edən artrit, artritin digər səbəbləri kifayət qədər əminliklə aradan qaldırılarsa, JİA hesab olunur.
• Xəstəliyə tutulma halları 15-19 / 100 000 və yayılma isə təxminən 1/1000 təşkil edir.

Əlamətlər və Simptomlar

• Səhər vaxtı hərəkətsizlik və axsamaq ən geniş yayılmış ilkin simptomlardır.
• Uşaq nadir hallarda ağrıdan şikayətlənir (axsamaq ayaq biləyi və ya dizdəki ağrıları yüngülləşdirir!).
• Ayaq biləyi, diz və çanaq nahiyələrdə oynaqlar hər zaman olduğu kimi şişlik və / və ya məhdudlaşdırılmış və ağrılı hərəkətlər sayəsində daha tez zədə alır.
• Üst nahiyələrə təsir edən artrit çox zaman özünü uşağın əl hərəkətində dəyişikliklər yaranması və ya valideynlərin onun barmağının şişdiyini gördüyü formada büruzə verir.
• Boyunda uzun çəkən ağrı və əyriboyunluluq, servical onurğa bel nahiyəsinə təsir edən JİA'nın erkən bir əlaməti ola bilər.
• Çox zaman klinik əlamətlər yalnız sistematik oynaqların müayinəsi yolu ilə aşkara çıxarıla bilər.
• Sistemli JİA-da (Still xəstəliyi) uzun müddət davam edən yeganə simptomlar düşüb-qalxan temperatur və qızdırma zamanı yuxarı gövdədəki eritematoz makula səpmələri ola bilər.  

JIA şübhəsinin aradan qaldırılması 

• JIA  xaric etmə diaqnozudur; Bax: məqalə “Arthritis in children (Uşaqlarda aritmiya).” 
• Trombosit sayı, CRP, ESR, streptokok boğaz kulturası və kimyəvi sidik analizi ilə əsas qan analizi bütün xəstələrdə aparılır.
• Əgər simptomlar 2 həftədən çox davam edirsə, antinüvə antikorları, streptokok antikorları (ASO və anti-DNase B), həmçinin Borrelia, Yersinia, Campylobacter və Salmonella-ya qarşı antikorlar yoxlanılır (uşaqda əvvəl ishal olubsa və 5 yaşdan yuxarıdırsa).
• Vizual tədqiqatlar (ultrasəs və ya rentgen)qeyri-müəyyən hallarda aparılanda və simptomun və ya tapıntının mərkəzdə olduğu hallarda bir nəticə verir.

JIA Alt növləri

1. Oligartrit ((1–4 zədələnmiş oynaqlar, bütün xəstələrin təxminən 50%)
   • Adətən məktəb yaşından qabaq başlayır.
   • Xəstələrin 80% -i qızdır.
   • Əksər hallarda əvvəlcə diz və ya ayaq biləyi zədə alır.
   • Antinüvə antikorları (ANAs) 80% hallarda aşkar edilir.
   • Xəstələrin təxminən üçdə birində xroniki, adətən asimptomatik iridotsiklit var ki, müalicə edilmədikdə görmənin itirilməsi ilə nəticələnə bilər.
   • Proqnozu yaxşıdır.
   • İki fərqli növü mövcuddur:
   • • 1a. Xəstəlik oligartikulyar olaraq qalır (yalnız 1–4 oynaq zədə alır)
     • 1b. Xəstəlik başlanandan bəri ən azı 6 ay keçdikdə bir neçə oynaq zədələməyə davam edir (oligartritlərin təxminən 20-30% -i)
2. Entezitlə əlaqəli artrit (bütün xəstələrin təxminən 10%)
   • Sakroiliak oynaqları da daxil olmaqla alt əzaların böyük oynaqları zədə alır.
   • 6-15 yaşlı uşaqlarda rast gəlinir.
   • Xəstələrin 90% -i oğlanlardır.
   • HLA-B27 75% hallarda müsbətdir.
   • İnsult (entsit) geniş yayılmış bir klinik xüsusiyyətdir.
3. Seroneqativ poliartrit (bütün xəstələrin təxminən 30%)
   • 1-15 yaş arası uşaqlarda rast olunur.
   • Böyük oynaqlardan əlavə, kiçik oynaqlar, temporomandibulyar oynaqlar və servikal bel oynaqları tez-tez zədələnir.
   • Xəstələrin 70%-i qızlardır.
   • ANAs 25% hallarda aşkar edilir.
4. Seropozitiv poliartrit (bütün xəstələr < 5% )
   • 8-15 yaşlı uşaqlarda rast gəlinir.
   • Böyüklərdə seropozitiv revmatoid artriti ilə eyni xəstəlikdir.
   • Xəstələrin 80%-I qızlardır.
   • Revmatoid amil üçün test nəticəsi müsbətdir.
   • Sümük eroziyaları digər xəstəlik formalarına nisbətən daha sürətli inkişaf edir.
5. Sistemli JIA (bütün xəstələr < 5%)
   • Yüksək hərarət və səpmə ilkin əlamətlərdir. Oynaq simptomları daha sonra inkişaf edir və ya bəzi hallarda ümumiyyətlə inkişaf etmir.
   • Neytrofilik leykositoz və artan ESR və CRP aşkar edilir.
   • ANAs və revmatoid amil üçün testlər neqativdir.
   • Xəstələrin təxminən 50% -ində poliartrit inkişaf edib.
6. Pzoriatik artrit (<5%) uşağın xroniki artrit ilə eyni vaxtda psoriaz xəstəliyinə tutulması (nadir) vəziyyətidir. Xəstədə artritdən əlavə, aşağıdakılardan ən azı 2-si: daktilit, tipik dırnaq anormallıqları və ya birinci dərəcə psoriaz olduqda, xəstəlik pzoriatik artrit kimi təsnif edilir:

Müalicə prinsipləri

• Müalicə qərarları, müalicəyə cavabdeh olan çoxşaxəli komandanın olduğu xüsusi bir müəssisədə verilir.
• Müalicənin məqsədi normal böyüməyə və funksional qabiliyyətə zəmanət vermək və oynaqlarda nasazlıqlar və zədələnmənin qarşısını almaqdır. 
• Qeyri-steroidal iltihab-əleyhinə dərmanlar lazım olduqda qəbul edilə bilər (naproksen, gündə 10-20 mq / kq, diklofenak 1-3 mq / kq / gün, ibuprofen 20-40 mq / kq / gün). Soyuq kompres ağrı və şişkinliyi aradan qaldırır. NSAID dərman terapiyası və soyuq kompres terapiyası yalnız xəstəlik şübhəsi olduqda başlana bilər.
• Yerli qlükokortikoidlər şişmiş və ya orta və ya ağır simptomlu oynaqlara yeridilə bilər (uşaqlarda ümumi anesteziya altında tətbiq olunur).
• Həftəlik metotreksat sistemli müalicənin qızıl standartına çevrilib. Metotreksat təsirsiz olduqda və ya həddən çox yan təsirlərə malik olduqda alternativ müalicə üsullarından istifadə olunurmu "?>.
• Metotreksat alternativlərinə sulfasalazin, leflunomid və azatiofrin daxildir.
• Yuxarıda göstərilən monoterapiya ilə lazımi müalicəyə reaksiya əldə edilmədikdə, bir neçə antirevmatik dərman və ya bioloji reaksiya dəyişdiricilərinin (bioloqlar) birləşdirilməsinə cəhd oluna bilər.  Sonuncu qrupa şiş nekroz amili (TNF) inhibitorları, interleykin-1 və interleykin-6 inhibitorları, həmçinin T və B limfositlərinə yönəlmiş dərmanlar daxildir "?>.
• Dərman təhlükəsizliyinin monitorinqi üçün laboratoriya testləri ilkin tibbi yardım müəssisəsində aparıla bilər; "Revmatizm artriti" (“Rheumatoid arthritis “) məqaləsində cədvələ baxın.
• Fizioterapiya lazım olduqda təmin edilməlidir.
• Peyvəndlərə remissiya zamanı üstünlük verilməlidir.
• Bir qayda olaraq, yetkinlik yaşına çatmayan idiopatik artrit olan bir uşaqda infeksiyalar ümumi prinsiplər əsasında müalicə olunur. Antirevmatik dərman qəbul edən bir xəstədə vərəmlə əlaqəli bir şübhə varsa və ya varisella əleyhinə peyvənd vurulmayan bir xəstədə varisella aşkarlana bilərsə, uşağın müalicəsi üçün cavabdeh olan mütəxəssislə dərhal əlaqə saxlanılmalıdır.
• Məktəbdə xəstəliklə mübarizə müəllimlər və valideynlər arasında əməkdaşlıq sayəsində mümkündür. Uşaqda simptomlar davam edərsə, yetkinlik dövründə karyera seçiminə dair məsləhətləşmə vacib hesab olunur.

Müraciət meyarları və sonrakı qiymətləndirmələr

• Yetkinlik yaşına çatmayanların idiopatik artriti ilə bağlı şübhə yaranarsa, (həmişə oynaqların hərəkət dairəsində məhdudluq aşkar edildikdə və ya simptomlar bir neçə həftə davam etdikdə və NSAID dərmanlarına baxmayaraq oynaqlarda şişkinlik davam edərsə),xəstə xüsusi şöbəyə göndərilir. Xəstəliyin kəskin mərhələsində müalicəyə JIA üzrə təcrübəli bir mütəxəssis məsul olur.

Müvafiq mənbələr

• Koxreyn icmalları
• Ədəbiyyat

PPrakken B, Albani S, Martini A. Juvenile idiopathic arthritis. Lancet 2011;377(9783):2138-49.