Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə yaranan intihar düşüncələri

Ümumi məlumat

• Uşaqlar intihar hərəkətlərini bir çox üsulla, məsələn, yolun ortasına atlanmaq və ya hücum etməklə, həm də özünü asmaq və ya vurmaq, ya da dərman və spirt daxil olmaqla zəhərli maddələr qəbul etməklə planlaşdırıraraq həyata keçirə bilərlər.
• Bu cür intihar hadisələri bir çox hallarda uşaqlar və yeniyetmələr tərəfindən tətbiq edildiyinə görə tez-tez qəza və ya uğursuz hadisələr kimi təsnif edilir. 
• Gənclərin törətdiyi intiharlar barədə xəbərlərin qəzetlərdə dərc edilməsi tövsiyyə edilmir və intihar davranışına dair xəbərdarlıqlar yetkinlik yaşına çatmayanlara ünvanlanmamalıdır. 

Epidemiologiya

• İntihar düşüncələri uşaqlarda və yeniyetmələr arasında daha çox yayılmışdır və heç vaxt psixopatologiyanın digər əlamətləri ilə əlaqələndirilə bilməz.
• Son bir neçə onillikdə uşaqların intihar düşüncəsi və intihar davranışları kimi halar daha da artmışdır. Yetkinlik yaşına çatmamışdan əvvəl intiharlar çox nadir müşahidə olunur, lakin yeniyetməlik dövründə getdikcə daha çox müşahidə olunur. 
• Oğlanlar qızlardan daha çox intihar edirlər.
• Psixiatrik konsultasiya mərkəzinin təcili yardım şöbəsinə müraciət edən uşaqlar ümumiyyətlə intihar davranışlarını nümayiş etdirirlər.
• İntihar hərəkətlərinin daha sonradan həyatda təkrarlanma riski yüksəkdir,  lakin fərdi olaraq uşaqlıq və yeniyetmə yaşlarında baş verən intihar risklərini qiymətləndirmək daha çətindir.

Kontekst

• İntihar edən uşaqlar ümumiyyətlə depressiv olurlar və bu hallar daha çox xaotik ailələrdən gələn uşaqlarda olurlar.
• Çətin həyat təcrübələri və valideyn boşanması, yaxın adamın itkisi, zorbalıq, sevgi münasibətinin sona çatması, məktəbdə, eləcə də, valideynlə münasibətdə baş verən müxtəlif problemlər gəncləri intihar etməyə meylləndirir.
• Əlavə risk yaradan faktorlara alkoqol və dərmanların istifadəsi, əvvəllər baş vermiş intihar hərəkətləri, cinsi oriyentasiya azlığı, eləcə də fiziki və ya cinsi zorakılıq daxildir. 
• İntihar davranışları ümumi əhaliyə nisbətən qohumlarda daha çox müşahidə olunur.

Simptomlar

• İntihar davranışına intihar cəhdləri və baş verən intiharlar kimi ölmək istəkləri və düşüncələri daxildir.
• Uşaqlar və yeniyetmələr ümumiyyətlə müxtəlif intihar üsullarının ölümcüllüyünü yüksək qiymətləndirirlər, buna görə də intihar niyyəti olan gənclərin əksəriyyəti ölümcül bir hərəkət edə bilmirlər. 
• Uşaqların və yeniyetmələrin ifadə etdiyi intihar düşüncəsi və davranışları hər zaman ciddi qəbul edilməlidir. İntihar aktlarının manipulyativ təhdidlərini ciddi intihar düşüncəsindən fərqləndirmək həmişə asan olmur.
• Depressiyaya, digər psixi simptomlara və maddə asılılığına daima diqqət yetirin.
• Uşaqlarda intihar münasibəti qaçmaq və ya qəza halları kimi özünü göstərə bilər
• Destruktiv(Dağıdıcı) pozğunluqlar, asosial davranış, maddə asılılığı, narahatlıq və əhval-ruhiyyə pozğunluqları uşaqların və xüsusən də yeniyetmələrin intihar düşüncəsi ilə əlaqələndirilir. 
• İntiharla hədələyən uşaqlar ətrafdakılardan onların çarəsiz olduqlarını dərk etmələrini istəyirlər və istəkləri nəzərə alınmadıqda planlarını həyata keçirə bilərlər.

Müalicə

• Həm kəskin (akut) dəyərləndirmə, həm də psixi pozğunluqlar ilə əlaqədar sonradan aparılan psixiatrik müalicə daxildir.  İntihar edən bir gənc həmişə psixiatrik konsultasiyaya göndərilməlidir.
• Depressiyaya və ya digər psixi simptomlara və alkoqol və maddə asılılığına daima diqqət yetirin.
• İntihar davranışının ciddiliyi aşağıdakı məlumatlardan istifadə etməklə qiymətləndirilməlidir:
  • Gənc intiharın nə demək olduğunu başa düşürmü?
  • İntihar əlamətləri hansılardır və hansı vəziyyətlərdə gənc tərəfindən həyata keçirilir?
    • İntihar aktı uşaq və ya yeniyetmə tərəfindən ətraflı şəkildə planlaşdırılıb?
  • Gəncdə narahatlıq və ya huşunu itirmə əlamətləri müşahidə olunur?
  • Ailə hər zaman gənci intihar cəhdlərindən qorumağa qadirdirmi?
  • İntihar düşüncəsi və cəhdləri ilə əlaqədar risk faktorlarının qiymətləndirilməsi.
• Bu hallarda xəsətəxanaya təcili müraciət etmək lazımdır
  • Konsultasiya zamanı intihar düşüncəsi və davranışı daima göstərildikdə
  • Narahat olan gəncin psixoloji vəziyyəti normal olmadıqda və qeyri-sabit vəziyyəti onun davranışını gözlənilməz hala gətirdikdə
  • Psixi sağlamlıq mərkəzlərində məsləhətləşmə baş tutana qədər valideynlər təhlükəsiz bir mühitə və daimi nəzarətə zəmanət verə bilmədikdə
  • Valideynlər öz psixoloji reaksiyalarına görə gəncə dəstək verə bilmədikdə.
• Təcili konsultasiyanın zəruri olmaığı hallarda
  • Ən qısa müddətdə gənci psixiatrik məsləhət üçün yönləndirin.
  • Məsləhətləşmənin təxirə salınmadan baş tutacağını telefon vasitəsi ilə təsdiqləyin. 
  • Təhlükəsiz mühit barədə valideynlərlə müzakirə edin və evdə silah, spirt, narkotik və ya digər zərərli maddələrin olmadığından əmin olun.
  • Lazım gələrsə, valideynlərə təcili yardım bölməsi ilə əlaqə qurmağı tövsiyyə edin.
  • Ailə ilə psixi sağlamlıq mərkəzlərində məsləhət alınana qədər telefon vasitəsi ilə əlaqə saxlayın. Planlaşdırılan tədbirlərin həyata keçirilməsində ailəyə dəstək olmaq vacibdir, çünki intihar əlamətləri müəyyən dərəcədə yüngülləşərsə gəncin intihar ideyasını rədd etmək meyli yüksək olacaqdır.
• Müalicə fərdi olaraq planlaşdırılır və ümumiyyətlə ambulator və ya stasionar müalicə səklində psixoloji kriz terapiyası olaraq başladılır və individual və ya ailə terapiyası olaraq davam etdirilir.