Depressiyanın tanınması və diaqnozu

Ümumi müddəalar

• Qeyri - adi hissiyyatlar və ayrı - ayrı simptomların arxasında gizlənən depressiyanı aşkarlayın
• Depressiyanın ciddiliyini müəyyənləşdirin ; bu addım müvafiq müalicə formasının seçilməsində həlledici rol oynayır .
• Psixotik simptomlara diqqət yetirin və intihar etmək riskinin olduğu hallarda məcburi yardım həyata keçirmək lazımdır. 
• Anadangəlmə affektiv xəstəliklərin və bipolyar xəstəlik ehtimalını istisna edin . 
• Paralel sindromlar müalicə və diqqət tələb edə bilər :
  • Narahatlıq 
  • maddə asılıllığı
  • şəxsiyyət pozğunluğu
  • somatik xəstəlik 

İzahı

Depressiya ola bilər

•  tez - tez itkilər və xəyal qıırıqlığı ilə əlaqədar normal müvəqqəti emosional reaksiya 
•  depresif hal ; bu depresif sindromun əsas sindromlarından biri olan uzunmüddətli ( müddət - həftələr, aylar)  emosional vəziyyət deməkdir . 
• sindrom kimi təqdim edilən həqiqi klinik depresif hallar .
•  ICD-10  diaqnostik təsnifatına görə depressiya bölünür
  • Əsas depressiya  (F32)
  • uzunmüddətli müalicənin nəzərə alınması lazım olan, təkrarlanan depressiya (F33) .
• Depressiya əlamətləri uşaqlarda, yaşlılarda, kişilərdə və qadınlarda qismən fərqlidir. 
• Depressiyanın müxtəlifliyi və dəyişkənliyi və eyni vaxtda baş qaldıran zehni sindromlar xəstə üçün çətindir, xəstəliyin kliniki cəhətdən tanınmasını və müalicəsini çətinləşdirir. 

Depressiyanın risk faktorları

• Əvvəlki depressiya halları
• Ailədə depresif pozğunluqlar
• Həyatında mənfi dəyişkənlik 
• Şəxsiyyətin predispozisiya edən amilləri 
• Qadın cinsi 
• Postpartum  dövrü 
• Uzunmüddətli somatik  xəstəliklər 
• Aşağı sosial- iqtisadi vəziyyət 
• Boşanma, dul qalma və ya tək yaşamaq 
• Uzunmüddətli işsizlik 
• Alkoqol və ya narkotik istifadəsi , sərxoş olmaq məqsədi ilə içmək  

Depressiyanın tanınması 

•  Depressiya diaqnozu kliniki baxışa əsaslanır. Tanınma yoxlamaların təhlükəsiz və sərbəst atmosferdə aparılması ilə asanlaşdırıla bilər ki, bu da əhval - ruhiyyə ilə bağlı suallarınızı verməyə imkan yaradır. 
• Konsultasiya zamanı pasiyent əsasən somatik şikayətlər və ya yuxu çətinliyi, yorğunluq kimi depressiya ilə əlaqəli simptomlar irəli sürür."?>
• Müsahibə zamanı depressiyanın  simptomlarını müəyyən etmək məqsədi ilə daha çox qapalı suallardan istifadə edilir. 
• Söhbət  aşağıdakılara əsasən qurulur  
  • simptomlar və depressiyanın ciddiliyi 
  • mümkün psixotik simptomlar 
  • digər əsas psixi simptomlar 
  • həyatındakı mənfi dəyişikliklər  (ailə və iş)
  • iş qabiliyyətində pozuntular 
  • tözünü məhv etmək düşüncələri, intihar cəhdləri və planları 

Qiymətləndirmə şkalası 

• Depressiyanın tanınmasına və qiymətləndirilməsinə kömək etmək üçün müxtəlif təsdiqlənmiş simptom şkalalarından istifadə edilə bilər ( DEPS, BDI = Beck Depressiya İnventarlaşdırılması Inventory,  HDRS = Hamilton  depressiya reytinq şkalası və ya  MADRS = Montgomery-Åsberg depressiya reytinq şkalası PHQ - 9 )
• Depressiya olan xəstənin funksional qabiliyyəti SOFAS şkalası ilə qiymətləndirilə bilər.
• Xəstədə intihar riskini qiymətləndirmək üçün Kolumbia İntiharın Ciddiliyinin Ölçülməsi Şkalası (C-SSRS) istifadə edilə bilər 

Simptomlar və diaqnoz 

•  ICD-10  meyarlarına görə depressiyanın əsas simptomları daxildir  
  • depresif vəziyyət
  • zövq və maraq hisslərini itirmək
  • özünə inam və hörmətin itirilməsi
  • əsassız özünü tənqid və ya günahkarlıq hissi
  • ölüm və ya intihar,intihar haqqında təkrar düçüncələr 
  • təşəbbüsün olmaması, qətiyyətsizlik və ya konsentrasiya pozğunluqları 
  • psixomotor ləngimə və həyəcan
  • yuxu pozğunluğu
  • iştaha və çəkidə dəyişiklik
• Depressiya diaqnozu   (F32–F33)  ən azı 2 həftə ərzində yuxarıda göstərilən 4 simptomun eyni vaxtda olmasını tələb edir . Bundan əlavə ilk 3 simptomdan ən azı ikisi olmalıdır.  
•  ICD-10 meyarlarına görə depressiyanın ciddiliyi simptomların sayına görə müəyyən edilir :
  • yüngül : 4-5 simptom 
  • orta : 6 - 7 simptom
  • kəskin: 8  10 simptom.
• Digər paralel gedən psixi pozğunluqlar (narahatlıq və ya şəxsiyyət pozğunluğu , maddə asılılığı ) və ya bu pozğunluqlar əleyhinə dərman qəbulu, hətta ağır depressiya əlamətlərini gizlədə bilər. 
• Depressiyadan əziyyət çəkən xəstələr tez -tez depressiyaya aid olan somatik hissləri təsvir edirlər , lakin depresif əlamətləri təsvir edə bilmirlər və ya onları gizlədirlər. 

Simptomların ciddiliyi, xəstənin funksional imkanları və diqqət səviyyəsi 

• Depressiya diaqnozu  (F32–F33) xəstənin ağır depressiya sindromundan əziyyət çəkdiyini göstərir . 
• Depressiya simptomların ciddiliyinə, sayına və keyfiyyətinə  görə kateqoriyalara bölünə bilər .
• Depressiyanın ciddiliyi ilə xəstənin funksinal qabiliyyəti arasında aydın, lakin birmənalı olmayan əlaqə mövcuddur.
• Yüngül depressiya 
  • İlkin tibbi yardım zamanı müşahidələr 
  • Xəstə ümumiyyətlə iş qabiliyyətlidir
  •  
• Orta depressiya 
  • Xəstə həmişə iş qabiliyyətli olmur  və gündəlik işlərin öhdəsindən gələ bilmir  və xəstənin məzuniyyətə göndərilməsi göstərişdir.
• Kəskin depressiya
  • Bəzi xəstələr yəni ağır komorbidlik müşahidə olunan , özünü məhv edən davranışlar və ya uzun müddət fəaliyyət qabiliyyəti olmayan xəstələr ixtisaslaşmış psixiatrik müalicəyə göndərilir.
• Psixotik depressiya :
  • Kəskin depressiya əlamətlərindən başqa xəstədə psixotik əlamətlər olur (xülya, halüsinasiyalar) Psixiatrik xəstəxana şəraitində müalicə və ya intensiv ambulator müalicə .

Diferensial diaqnoz

• Xəstənin əhval - ruhiyyəsində bipolyar affektiv pozğunluqlar olubmu? Hal Pozğunluqları Anketi  (MDQ) faydalı ola bilər.
• Xəstə şizoaffektiv göstərəcək şizofreniya ilə əlaqəli xəyal qiriqlığı və ya halüsinasiyalar keçiribmi?
• Affektiv pozğunluq . somatik xəstəlik, dərman və ya digər kimyəvi maddə (alkoqol və ya narkotik) səbəb ola bilər .

 

Mənbələr

 

• Koxreyn icmalı
• Ədəbiyyat