Neyroradioloji müayinələrin klinik istifadəsi

Əsas məqamlar

• Müayinənin mümkün faydasının şüalanmaya məruz qalma nəticəsində pasiyentə dəyən zərərdən daha böyük olub-olmamasını həmişə nəzərdən keçirin.
• Kompüter tomoqrafiyası (KT) kəllədaxili qansızmaların müəyyən edilməsi və baş beynə qansızma ilə baş beyin infarktı arasında kəskin mərhələdə differensial diaqnoz üçün ən asan və ən sürətli müayinə üsuludur. 
• Maqnit rezonans tomoqrafiya (MRT) baş beyin və onurğanın müayinəsi üçün ən yaxşı üsuldur. Lakin KT ilə müqayisədə MRT daha ləngdir və onun qədər geniş yayılmamışdır.
• Kompüter tomoqrafik angioqrafiya (KTA) və maqnit rezonans angioqrafiya daha geniş yayıldığından karotid və serebral angioqrafiyaların (rəqəmsal subtraksion angioqrafiya) istifadəsi xüsusi vəziyyətlərlə məhdudlaşmışdır."?>
• Yuxu arteriyasının ultrasonoqrafiyası (karotid ultrasonoqrafiya) yuxu arteriyası stenozu və arteriya divarlarında dəyişiklikləri aşkar etmək üçün bir qeyri-invaziv və asanlıqla əldə edilə bilən birinci sıra prosedurudur. Bu müayinə baş beyin qan dövranın pozulmalarının etiologiyasının müayinəsi üçün tez-tez istifadə edilir.
• Onurğa sütununun adi rentgenoqrafiyası onurğa kanalı proseslərini inkar etmir. Mieloqrafiya müntəzəm qaydada daha istifadə edilmir."?>

Kompüter tomoqrafiyası (KT)

• Sürətliliyi və asasnlıqla əldə edilə bildiyinə görə, xüsusilə baş beyin qan dövranının kəskin pozulmalarında adətən ilkin müayinədir. Ehtiyac olduqda angioqrafiya və perfuziya müayinələri ilə kombinə edilə bilər.
• KT müayinəsinin nəticələri baş beynin kəskin infarktının ilkin mərhələsində (< 3 saat) çox zaman normaldır. Bu müayinə trombolitik terapiyanı başlamazdan öncə baş beynə qansızmanı inkar etmək üçün istifadə edilə bilər. 
• Əgər xəstəlik prosesi nəticəsində hematoensefalik baryer zədələnirsə və ya qeyri-normal neovasklulyarizasiya varsa, kontrast maddə ilə gücləndirmə diaqnozun dəqiqliyini artıra bilər. Lakin çox zaman tapıntıların daha sonrakı qiymətləndirməsi üçün MRT müayinəsinə ehtiyac vardır. 
• Sümük strukturları barədə məlumatın əldə edilməsi istisna olunmaqla, KT görüntüləməsi onurğa kanalı proseslərinin müayinəsi üçün uyğun deyil.  

KT angioqrafiyası (KTA) 

• Yüksək dərəcəli şüalanmaya məruz qalma mütləq nəzərdə saxalanılmalıdır.
• KTA yuxu arteriyalarının görüntüləməsi üçün, məsələn, ultrasonoqrafiya müayinəsində stenoz şübhəsi yarandıqda və endarterektomiya planlaşdırıldıqda istifadə oluna bilər. 
• Təxirəsalınmaz KT angioqrafiyası üçün göstərişlər:
  • təzə subaraxnoidal qansızma 
  • venoz sinus trombozu şübhəsi (venoz sinusların KT angioqrafiyası) 
  • yuxu arteriyasının disseksiyası şübhəsi 
  • əgər təxirəsalınmaz endarterektomiya planlaşdırılıbsa yuxu arteriyasının ultrasonoqrafiya müayinəsi ilə aşkar edilmiş kritik/əhəmiyyətli dərəcəli stenozu.
• Bu müayinə üsulu klinik xəstəlik halından asılı olaraq yuxarıda göstərilənlərdən daha geniş göstərişlər üçün də istifadə oluna bilər. "?>

Maqnit rezonans tomoqrafiya (MRT)

• Həmçinin, baxın 
• Bu müayinədə ionlaşdırıcı şüalanma istifadə olunmur.
• Müxtəlif proyeksiyalarda olan kəsiklərdə təsvirlər və dəyişiliklərin qiymətləndirilməsinə kömək edən müxtəlif tipli təsvirlər əldə edilir. 
• Bu üsul vasitəsilə müayinənin hədəfi problemə uyğun şəkildədir. Uğurlu müayinə üçün yaxşı tərtib edilmiş göndəriş vacibdir. 
• MRT onurğa kanalının boylama müayinəsi üçün uyğundur və çox zaman KT ilə müqayisədə baş beyinlə bağlı daha çox məlumat əldə edilir. Arxa kəllə çüxuru və baş beyin kötüyündəki proseslər yalnız MRT vasitəsilə inkar edilə bilər. 
• Maqnit rezonans angioqrafiyası (MRA) qan damarlarını görüntüləmək üçün istifadə edilə bilər. MRA subaraxnoidal qansızmalı ailələrdə anevrizmaların skrininqi üçün uyğundur. Əgr KT angioqrafiyası mümkün deyilsə (məsələn, böyrək çatışmazlığında) yuxu arteriyalarının MRA müayinəsi endarterektomiyanın planlaşdırılması üçün istifadə edilir. Baş beyin damarlarının MRA müayinəsi, məsələn, serebral vaskulit və ya anevrizmaya şübhə olduqda istifadə olunur."?>
• Əks-göstərişlər
  • Peysmeyker (hazırda həmişə mütləq əks-göstəriş deyil) və implantasiya olunmuş digər elektron qurğular 
  • Bədən daxilində maqnit çəkən metal cisimlər (köhnə anevrizm klipləri), daxili qulağın metal protezləri 
  • Klaustrofobiya (lazım olduqda sedasiya istifadə edilə bilər) 

Maqnit rezonans angioqrafiya (MRA)

• MRA qan damarlarını görüntüləmək üçün istifadə edilə bilər. Bu müayinə üsulu məsələn, subaraxnnoidal qansızmalı ailələrdə anevrizmlərə görə skrininq üçün müvafiqdir.
• Əgər KT angioqrafiyası mümkün deyilsə (məsələn, böyrək çatışmazlığında) yuxu arteriyalarının MRA endarterektomiyanın planlaşdırılmasında istifadə edilir.  
• Baş beyin arteriyalarının MRA müayinəsi məsələn, serebral vaskulitə və ya anevrizmaya şübhə olan hallarda istifadə olunur.

Yuxu arteriyalarının ultrasonoqrafiyası

• Bu müayinə təcrübəli həkim tərəfindən aparıldıqda nəticələri angioqrafiya müayinəsindəki tapıntılarla yaxşı uyğun gəlir. 
• Bu prosedur aşağıdakı hallarda istifadə edilir: 
  • baş beyin qan dövranında pozğunluqları olan pasiyentlərdə yuxu arteriyasının stenozu ilə bağlı skrininq üsuslu kimi 
  • koronar arteriyalar üzərində cərrahiyyədən öncə yuxu arteriyalarının anesteziyaya təsir göstərə bilən simptomsuz mümkün stenozlarının müəyyən edilməsi üçün.

Rəqəmsal subtraksion angioqrafiya (DSA)

• Əksər neyroradioloji angioqrafiyalar üçün pasiyentin xəstəxanaya yatızdırılması tələb olunur.
• Yuxu arteriyası angioqrafiyası üçün göstərişlər 
  • Yuxu arteriyası stenozuna görə endarterektomiyanın planlaşdırılması  hal-hazırda KTA və ya MRA ilə həyata keçirilir. Rəqəmsal subtraksion angioqrafiya yalnız istisna hallarda (endovaskulyar prosedurun planlaşdırılması və icra edilməsi) aparılır.
  • Subaraxnoidal qansızma, istisna hallarda anevrizmaya şübhə (KTA birincili müayinə metodudur); anevrizmaların endovaskulyar sarğac olunmaqla (embolizasiyası) müalicəsi.
  • Arteriit və ya digər serebro-vaskulyar xəstəlik şübhəsi (bir qayda olaraq, MRA istifadə edilir) "?>
  • Cərrahiyyədən öncə baş beynin məlum şişinin və ya arterio-venoz malformasiyanın vaskulyarizasiyasının müayinəsi. Bu müayinə ilə yanaşı olaraq, adətən endovaskulyar müalicə aparılır.
• Onurğa arteriyasının angioqrafiyası üçün göstərişlər
  • Proses vertebrobazilyar qan dövranında yerləşdikdə, bu prosedura göstərişlər, ümumiyyətlə, yuxu arteriyası angioqrafiyasında olduğu kimidir.  
  • Ağırlaşmaların riski yuxu arteriyası angioqrafiyası ilə müqayisədə aydın surətdə yüksəkdir və bu müayinə yalnız gənc yaşlı pasiyentlərdə (təxminən, 50 yaş və daha aşağı) aparıla bilər.
• Aorta qövsü angioqrafiyası üçün göstərişlər
  • Əgər endovaskulyar müalicə nəzərdə tutulursa; körpücükaltı oğurluq sindromu (KTA və ya MRA müayinələri diaqnostika üçün kiafayətdir). 
• Qeyd edilən bütün angioqrafiya müayinələri təxminən 1% insult riski daşıyır. 

Yuxu arteriyalarının ultrasonoqrafiyası. Bu müayinə təcrübəli həkim tərəfindən aparıldıqda nəticələri angioqrafiya müayinəsindəki tapıntılarla yaxşı uyğun gəlir. Bu prosedur baş beyin qan dövranında pozğunluqlar olan pasiyentlərdə yuxu arteriyası stenozlarına görə bir skrininq üsulu kimi və koronar arteriyalar üzərində cərrahiyyədən öncə yuxu arteriyalarının anesteziyaya təsir göstərə bilən simptomsuz mümkün stenozlarının müayinəsi üçün isitfadə edilir. "?>

Exoensefaloqrafiya

• Açıq əmgəkli körpələrdə birincili müayinədir 
• Yenidoğulmuşlarda periventrikulyar və intraventrikulyar qansızmaların aşkar edilməsi və hidrosefaliya şübhəsi halında baş beyin mədəciklərində serebrospinal maye miqdarının qiymətləndirilməsi 
• Baş beynin mərkəzi hissələri strukturlarının qiymətləndirməsi 

Radioizotop müayinələri  

• Radioizotop müayinə üsullarının (pozitron emission tomoqrafiya, tək fotonlu emission kompüter tomoqrafiyası) differensial diaqnozun çətin olduğu bəzi hallarda struktur görüntüləmə üsullarına əlavə müayinələr kimi klinik əhəmiyyəti vardır.   

Müvafiq resurslar 

• Koxran icmalları
• Digər elmi sübutların xülasələri