Parkinson xəstəliyi zamanı demensiya və Levi cisimcikli demensiya
EBM Klinik protokolları
01.09.2017 • Sonuncu dəyişiklik 01.09.2017
JuhaRinne
TimoErkinjuntti
Baxın: Mərkəzi sinir sisteminin yavaş inkişaf edən virus infeksiyaları
Əsaslar
Parkinson xəstəliyi zamanı demensiya diqqətin azalması, icra funksiyalarının enməsi, eləcə də təşəbbüskarlıq qabiliyyətinin azalması kimi davranış simptomları ilə müşayiət olunur.
Levi cisimcikli demensiya koqnitiv simptomlardan əlavə olaraq vizual halüsinasiyaların, ekstrapiramidal simptomların, eləcə də ayıqlıq səviyyəsi və koqnitiv funksiyalarda enmə və qalxmaların təkrarlanması ilə müşayiət olunur.
Parkinson xəstəliyi zamanı demensiya
Parkinson xəstələri arasında proqressiv yaddaş pozğunluğunun yaranması ümumi əhali arasındakı nisbətdən 4-6 dəfə yüksəkdir. Hazıki tədqiqatlar Parkinson xəstələrinin 60-70%-ində yaddaş pozğunluğunun olduğunu bildirir.
Parkinson xəstəliyi zamanı demensiyanın yaranmasına səbəb olan amillər bunlardır: yüksək yaş həddi, bradikineziyalı ağır parkinsonizm, postural dayanıqsızlıq və yerişin pozulması, eləcə də yaddaşdan erkən şikayətlər.
PXD üçün meyarlar:
proqressiv sürətdə koqnitiv qabiliyyətin enməsindən əvvəl ən azı bir il müddətində Parkinson xəstəliyi diaqnozunun qoyulması
koqnitiv simptomlar: diqqətin, icra funksiyalarının, vizual-məkan funksiyalarının və yaddaşın pozulması
davranış simptomları: təşəbbüskarlığın olmaması, şəxsiyyət dəyişiklikləri, halüsinasiyalar, deluziyalar, gündüz vaxtları həddindən artıq yuxu.
Patologiya kortikal levi cisimiklərinin mövcudluğuna, bununla yanaşı Altsheymer xəstəliyi zamanı dəyişikliklərə, fərqli neyromadiator sistemlərin pozulmasına və yabu prosseslərin kombinasiyasına əsaslanır. Koqnitiv simptomlar xolinergik sistemlərin fəaliyyətinin enməsi ilə də əlaqəlidir.
Asetilkolinesteraza inhibitorları PXD-nın müalicəsi üçün ilkin mərhələdir. Rivastiqmin bu qrupda PXD-nın rəsmi göstəricisi olan yeganə dərmandır.
Dementia with Lewy bodies (DLB) Levi cisimcikli demensiya (LCD)
Parkinson xəstəliyi zamanı levi cisimciklər adətən beynin qara maddə adlanan törəmələrində və subkortikal düyünlərdə ortaya çıxır. LCD xəstələrinin yarısında Altsheymer xəstəliyi üçün xarakterik olan serebral dəyişikliklər müşahidə olunur.
Müxtəlif formaları daxil olmaqla LCD 75 yaşdan yuxarı şəxslərə təxmini 5% təsir edir.
İlkin mərhələ ləng inkişaf edir və xəstəliyin ortalama müddəti 8 ildir.
Əsas xüsusiyyətlər (LCD-nin diaqnozu üçün ikisi əsas şərtdir.)
diqqət və ayıqlıq funksiyalarındakı dəyişiklik ilə koqnitiv funksiyalarda baş verən enmə və qalxmalar
təkrarlanan vizual halüsinasiyalar
ekstrapiramidal simptomlar, bu parkinsonizmin xüsusiyyətləridir. (sərtləşmə, ləngimə, yerişin pozulması, bəzən tremor)
İlkin mərhələ üçün yaddaş pozğunluğu səciyyəvi deyil. LCD xüsusiyyətləri ilə birlikdə epizdik yaddaşın fəaliyyətinin erkən artan enməsi Altsheymer xəstəliyinin yaranması üçün təşviqedici rol oynayır.
Bu xəstələr antipsikotiklərə qarşı həssasdırlar və hətta kiçik doza konfuziyaya və yerimə qabiliyyətinin itirilməsinə səbəb ola bilər.
İkinci nəsil antipsikotiklərin (klozapin, risperidon, quetiapin) köməyi ilə konfuziya və vizual halüsinasiyaları nəzarətdə saxlamaq mümkündür.
Asetilkolinesteraza inhibitorlarının (donepezil, qalantamin, rivastiqmin) LCD zamanı ortaya çıxan diqqət pozğunluğu və davranış simptomları üçün faydalı olduğu göstərilmişdir. Effektivliyinə baxmayaraq asetilkolinesteraza inhibitorları LCD-də istifadə üçün lisenziyaya malik deyil. LCD/AX zamanı diaqnoz qoyulur.
Hərəkətliliyi qorumaq üçün fizioterapiya və gəzinti məşqlərinə erkən başlanılmalıdır.