Beyindaxili qansızma

Əsas məqamlar

• Kəllədaxili qansızma insultların təxminən 15%-nin səbəbidir. 
• Hipertenziya kiçik serebral qan damarlarının divarlarında dəyişikliklərə apardığından kəllədaxili qansızmanın ən çox rast gəlinən səbəbidir. 
• Kəllədaxili qansızma (xüsusilə, erkən mərhələlərdə) heç də həmişə baş ağrısı ilə əlaqəli deyil."?>
• Hipertenziyanın yaxşı idarə olunması həm birincili, həm də ikincili profilaktikanın əsas tərkib hissəsidir.

Epidemiologiya

• Hipertenziyanın idarə edilməsində yaxşılaşmanın nəticəsi olaraq beyindaxili qansızmaların rastgəlmə tezliyi aşağı düşmüşdür. 
• Kəllədaxili qansızmada kəskin mərhələdə ölüm göstəricisi baş beyin infarktına nisbətən daha yüksəkdir. .

Etiologiya

• Hipertenziya ilə əlaqəli qansızma ən çox rast gəlinən formadır. 
  • Qnasızma tipik olaraq qabıqaltı nüvələr və talamus, beyincik və ya baş beyin kötüyündə yerləşir. 
  • Adətən dərin hemiparez və huşun pozulmasına aparır.  
  • Qanaxma həmçinin, serebrospinal maye sahəsində də baş verə bilər. 
• Kəllədaxili qansızmanın əsasında duran digər səbəblərə alkoqolun ifrat istifadəsi, arteriovenoz malformasiya, serebral amiloid angiopatiya, kavernoz hemangioma və bədxassəli baş beyin şişləri daxildir. 
  • Şiş ehtimalını artıran faktorlara qansızmanın qeyri-adi lokalizasiyası və hipertenziyanın olmaması aiddir. 
  • Qanın böyük miqdarda olması səbəbindən kəskin mərhələdə çəkilən KT görüntüləməsində şişi müəyyən etmək həmişə mümkün deyil. Adətən ən geci bir neçə aydan sonra  MRT və ya KT angioqrafiyası ilə diaqnoz qoyulur. 
• Baş beynin hemorragik mikroangiopatiyası çox rast gəlinən bir fenomendir. Bu halın xüsusilə antikoaqulyant terapiyası zamanı, həmçinin, ola bilsin ki, antitrombosit dərman müalicəsi zamanı kəllədaxili qansızmanın riskini artırması görünür və əksər hallarda trombolitik terapiyaya əks-göstərişdir."?>
• Gicgah payında qanzıma çox zaman orta beyin arteriyasının anevrizmindən qaynaqlanır. Bu halda qansızmanın subaraxnoidal təbiətli olması hesab edilə bilər.
• Differensial diaqnozda venoz sinus trombozu nəzərdən keçirilməlidir. Serebrospinal mayedən qanın digər səbəbləri üçün baxın: 

Simptomlar

• Huşun pozulması, qusma ilə əlaqəli ola bilən sürətli proqressiv hemiplegiya və ya huşsuz vəziyyətlə əlaqəli olan qıcolma.
• Nevroloji əlamət və simptomlar serebral infarktla görülənlərlə eyni olub qansızmanın yeri və dərəcəsindən asılıdır. Lakin kəllədaxili qansızmada ilkin klinik mənzərə baş beyin infarktına nisbətən daha proqressivdir və arterial təzyiqin yüksəlməsi tipikdir.
• Beyinciyə qansızma: başgicəllənmə, qusma, ataksiya, eləcə də nistaqm və göz hərəkətlərində digər pozğunluqlar ən çox rast gəlinən simptomlardır. Huşun səviyyəsi sürətlə pisləşə bilər və cüzi simptomları olan bir pasiyentdə serebrospinal mayenin dövranının qəfil dayanmasına görə tənəffüsün dayanması baş verə bilər.
• Beyin kötüyündə qansızma üçün tipik simptomlara huş səviyyəsində pozulmalar və müxtəlif baş beyin kötüyü simptomları daxildir.
• Körpüyə qansızmanın tipik simptomları huşsuzluq və daralmış bəbəklərdir."?>
• Əgər qansızma genişdirsə və ya beyincikdə/baş beyin kötüyündə yerləşibsə, kəllədaxili təzyiqin yüksəlməsi riski vardır .
• Pasiyentlərin ən azı 50%-də beyindaxili qansızma ilk saatlarda artıq ən güclü olur və adətən 24 saat ərzində davam edir.

Diaqnoz və müalicə

• Bütün pasiyentlər insult bölməsi və ya nevroloji bölmədə müalicə edilməlidir. 
• Başın KT skanı və ehtiyac olduqda baş beyin arteriyalarının KT angioqrafiyası seçim diaqnostik müayinə üsuludur.
• Kəllədaxili qansızmalı pasiyentin müalicəsi baş beyin infarktı olan pasiyentin müalicəsindən az fərqlənir; baxın. Kəskin mərhələdə pasiyent çarpayı rejimində saxlanılır. Əgər bərpa üçün şanslar varsa və/və ya pasiyent kifayət qədər hərəkətli edilənə kimi anti-emboliya kompressiyaedici corabları və ya pnevmatik kompressiyaedici corablar istifadə edilirsə, antikoaqulyasiya və qanaxmaya hər hansı bir meyllik mütləq aradan qaldırılmalıdır."?>
• Kəskin mərhələdə arterial təzyiqin idarə olunması həkimin nəzər nöqtəsinə əsasən müəyyənləşir və bununla bağlı standart prosedur mövcud deyil. Yerli kliniki təlimatlara riayət olunmalıdır. Bir Avropa təlimatına əsasən əgər sistolik təzyiq 140 mm c.süt-dan yüksəkdirsə kəskin mərhələdə arterial təzyiqin aşağı salınması məqsədəmüvafiq ola bilər. Lakin arterial təzyiqin qəfil və kəskin azalmasından qaçınılmalıdır. 
• Kəskin mərhələdə epileptik qıcolmalar əsasən venadaxili antiepileptik dərmanlarla müalicə edilir. 
• Trombozun profilaktikası dərialtı aşağı molekulyar çəkili heparin və/və ya fasiləli pnevmatik kompressiya corabları ilə pasiyent adekvat dərəcədə hərəkətli olanadək aparılır. 
  • Aşağı molekulyar çəkili heparinlə profilaktika başın nəzarət KT görüntüləməsindən sonra 24 saatdan tez olmamaq şərtilə başlanılır. Doza: dərialtı enoksaparin 20 mq  gündə iki dəfə və ya dərialtı deltaparin 2500 BV gündə iki dəfə. 
• Müalicənin ən azından ikinci gününə kimi reanimasiya tədbirləri aparmamaq barədə müzakirələr təxirə salınmalıdır.
  • Əgər pasiyentin yaşamaq üçün heç bir şansı yoxdursa, orqan donorluğu imkanı nəzərdə saxlanılmalıdır. Orqan donorlarının əksəiyyəti kəllədaxili qansızma keçirənlərdir.
• Rehabilitasiya müalicənin hətta ikinci günü kimi tez bir müddət olmaqla, ilkin mərhələdə başlanılmalıdır. İnsult pasiyentinin rehabilitasiyası üçün baxın .
• Təkrar qanaxma riski arterial hipertenziyanın effektiv müalicəsi ilə azalır.
• Beyindaxili qansızmanın erkən mərhələsində ölüm göstəricisi yüksəkdir, lakin sağ qalan pasiyentlərin pronozu baş beyin infarktı pasiyentlərinin proqnozu ilə eynidir.

Neyrocərrahi müalicə

• Aktiv müalicəsi aparılan kəllədaxili qansızmalı pasiyentin vəziyyəti pisləşdikdə mütləq neyrocərahla konsultasiya edilməlidir.
• Huş səviyyəsinin enməsi ilə əlaqəli olan beyincik qansızmasında cərrahi müalicə həyatı xilas edə və yaxşı dərəcəli bərpa ilə təmin edə bilər.  .  
• )."?> Baş beyin yarımkürələrinə qansızmada cərrahiyyənin faydası sübut olunmamışdır. Lakin əgər pasiyentin vəziyyəti pisləşirsə, cərrahiyyə həyatı xilas edə bilər.  

Müvafiq resurslar 

• Kokran icmalları 
• Ədəbiyyat 

Steiner T, Al-Shahi Salman R, Beer R et al. European Stroke Organisation (ESO) guidelines for the management of spontaneous intracerebral hemorrhage. Int J Stroke 2014;9(7):840-55.