Periferik nevropatiyalar: pasiyentin müayinəsi

Əsas məqamlar

• Pozuntu səviyyəsini müəyyənləşdirin; aşağı göstərilənlərdən hansı biri var:
  • perifierik sinir sisteminin zədələnməsi (məsələn, sinir kələfinin pozğunluğu)
  • yalnız bir sinirin zədələnməsi (yəni, mononevropatiya)
  • periferik sinirlərin generalizə olunmuş zədələnməsi (yəni, polinevropatiya).
• Simptomlar hərəki, hissi, vegetativ və ya bunların  kombinasiyası şəklində ola bilər. 
• Bir çox nevropatiyaların səbəbi sistem xəstəlikdir və onların sırasında ən çox rast gəlinənlər şəkərli diabet və alkoqolun ifrat istifadəsidir. 

Simptomlar

• Hərəki simptomlar:
  • Əzələ zəifliyi, yorğunluq, əzələ qıcolmaları (ağrıları), fassikulyasiyalar ("tik). 
• Hissi simptomlar:
  • Hissi çatışmazlıqlar, dizesteziya, ağrı, yanma hissi, ataksiya.
• Vegetativ sinir sistemi simptomları:
  • Postural hipotenziya
  • Həzm traktı, sidik sistemi və ya tərləmə funksiyasında pozulmalar 
  • İmpotensiya

Anamnez

• Risk qrupları
  • Şəkərli diabet xəstələri 
  • Spirtli içkilərdən sui-istifadə edənlər
• Pasiyentdən anamnezin toplanması: 
  • Əvvəlki xəstəliklər 
  • Dərmanlar
  • Xarici mühit toksinlərinin təsirinə məruz qalmaq
  • Gənə dişləməsi təsirinə məruz qala bilmək
  • Alkoqol istifadəsi barədə anamnez 
  • Digər ailə üzvlərində və qohumlarda qeyd edilən simptomlar 
  • Bu nevropatiya ilə hansısa sistem xəstəliyin yanaşı olub-olmaması 
  • Xəstəliyin gedişatı: kəskin, yarımkəskin (bir neçə həftə, bir neçə ay), xroniki (aylar, illər) və ya residiv verən 

Kliniki müayinə

• Periferik sinir pozğunluqlarının cəld diaqnostikası: cədvələ baxın 
• Əzələ zəifliyi və ya atrofiya 
• Hissi çatışmazlıqlar və bütün hissiyat növləri üçün dizesteziya  
  • Təmas 
  • Ağrı 
  • Vibrasiya 
  • Onyaq-əzələ vəziyyəti (propriosepsiya)
• Zəifləmiş və ya itmiş vətər refleksləri, azalmış əzələ tonusu 
• Sinir zədələnməsi səbəbindən dəridə xoralaşmalar
  • Toxumaların qidalı maddələr və oksigenlə kifayət dərəcədə təmin olunmaması səbəbindən baş verir 
• Vegetativ sinir sistemində qeyri-normallıqlar 
  • Bəbəklərin qeyri-normal ölçüləri və/və ya işığa qarşı azalmış cavab
  • Quru corablar (anhidroz)
  • Ürəkdöyünmələr (ürək çırpıntıları)
  • Postural hipotenziya 

Ən çox rast gəlinən periferik sinir pozğunluqlarında tipik simptomlar və kliniki tapıntılar 

Sinir	Pozulma	Atrofiya	Hissi pozulma
Qeyd: Yüksəlmiş reflekslər, spastiklik, yöndəmsizlik və periferik sinir və ya sinir kökcük sahələri ilə uyğun gəlməyən parez və  hissi pozulmalar mərkəzi sinir sisteminin pozğunluğunu göstərir.
Orta sinir	Baş barmağın qarşılaşdırılması	Tenar	I–III (IV) barmaqların ovuc səthləri
Mil siniri	Bilək və əl barmaqlarının açılması	Saidin mil tərəfi	Əlin arxa tərəfi, barmağın əsası
Dirsək siniri	Əl barmaqlarının yaxınlaşdırılma və uzaqlaşdırılması (adduksiya və abduksiya)	Sümüklərarası, hipotenar əzələləri	Çeçələ barmaq və adsız (IV) barmağın ulnar tərəfi
Bud sinri	Diz oynağının açılması, düz vəziyyətdə aşağı ətrafın qaldırılması	Budun dördbaşlı əzələsi	Budun ön səthi
İncik siniri	Ayaq barmaqlarının və ayağın açılması (dabanlar üstə durduqda zəiflik)	Ön qamış əzələsi ("qılınca bənzər" qamış sümüyü)	Baldırın bayır tərəfi, I-II ayaq barmaqlarının əsası
Qamış siniri	Ayağın bükülməsi, aşıq-baldır oynağının açılması (ayaq barmaqlarının ucları üstə qalxdıqda zəiflik)	Kiçik plantar əzələlər	Baldır, daban, III–V ayaq barmaqları
Budun bayır dəri siniri	–	–	Budun ön-bayır səthi

Nevropatiya tipləri 

Polinevropatiya

• Baxın
• Ən çox rast gəlinən kliniki mənzərə: qalxan və simmetrik distal dizesteziya ("corab və əlcək" tipli), əzələ zəifliyi, əzələ yorulması və vətər reflekslərinin azalması ilə xarakterizə olunan hissi-hərəki (sensor-motor) nevropatiya. 
• Tamamilə hissi (sensor) və ya hərəki (motor) polinevropatiyalar nadirdir.
• Etiologiya: baxın

Çoxsaylı mononevropatiya

• Müxtəlif ətraflarda iki və daha artıq sinir zədələnib (məsələn, dirsək siniri və incik siniri)  
• Klassik təzahür düyünlü periarteriit və kollagen xəstəliklər, eləcə də şəkərli diabet ilə əlaqəlidir. Çoxsaylı mononevropatiya həmçinin, Şeqren sindromu və paraneoplastik fenomen ilə əlaqəli olaraq təsvir olunmuşdur. 

Mononevropatiya 

• Bəzi mononevropatiyalar müəyyən etiologiyalar üçün tipikdir.
  • Bud siniri və göz-hərəki sinirin parezi: şəkərli diabet 
  • Üz sinirinin parezi: sarkoidoz, borrelioz 
• Həmçinin, baxın: Sinir sıxılması və kompression nevropatiyalar 

Diferensial diaqnostika 

• Yuxarı motoneyronun kəskin pozğunluqlarında vətər refleksləri əvvəlcə zəif çağrıla, lakin sonradan yüksələ bilər və əzələ tonusu da arta bilər. Həmçinin, pasiyentdə baş beyin və ya onurğa beyni ilə əlaqəli zədələnmənin digər əlamətləri qeyd edilə bilər.
• Əzələ və motoneyron (YAS-yan amiotrofik lateral skleroz) pozğunluqlarıında dizesteziya qeyd edilmir. 
• Sümük-əzələ sisteminin xəstəlikləri (artrit, osteoartrit, tendinit və s.) refleks dəyişiklikləri və ya dizesteziya ilə əlaqəli deyil. Oynaq və ya vətər ağrısı tez-tez təzahür olunan simptomdur. 
• Poliradikulit periferik sinirlərin sürətli və ağır dərəcəli inkişaf edən xəstəliyidir. Buna görə də diaqnoz mütləq cəld təyin olunmalıdır. 

 

Müvafiq resurslar

 

• Ədəbiyyat