Radikulopatiya

Əsaslar

• Təsirə məruz qalmış (zədələnmiş) sinir kökündən innervasiya olunub onurğadan  ətraf nahiyəyə yayılan ağrı sinir kökü kompressiyasının ən səciyyəvi  əlamətidir.
• Sinir kökü sıxılmasının ən geniş yayılmış səbəbinə lumbar və ya servikal nahiyələrdə disk sürüşmələri və onurğanın degenerativ dəyişiklikləri aid edilir.
• Təcili müdaxilənin tələb oluna biləcəyi halları nəzərdə saxlayın: cauda equina sindromu, onurğa beyni kompressiyası sindromu və qəfil başlayan paraneal sinirin L5-kökunə aid parezlər

Simptomlar və əlamətlər

• Sinir köklərinin sıxılması nəticəsində yaranmış yayılan ağrılarda artmış kompressiya ağrının daha da güclənməsinə, azalmış kompressiya isə ağrının azalmasına səbəb olur.
• Yüngül hallarda təsirlənmiş sinir kökləri tərəfindən innervasiya olunan nahiyələrdə ağrı əvəzinə yayılmış paresteziyanı müşahidə etmək mümkündür.
• Müxtəlif sinir kökləri tərəfindən innervasiya olunan sahələr arasında müəyyən fərqlilik və oxşarlıqlar olur. Buna görə də hətta bir sinir kökünün tamamilə itməsi  belə hissiyyatın tamamilə itməsinə səbəb ola bilməz.
• Sinir köklərinin innervasiya etdiyi əzələlərin zəifliyi və xronik mərhələdə atrofiyası. Əzələlər həmçinin bir neçə kök tərəfindən də innervasiya oluna bilər. Xronik kök anomaliyaları özündə fasikulyasiyanı ehtiva edə bilər. 
• Sinir köklərinin innervasiya etdiyi reflekslər saatlar içində azala və yaxud da itə bilər.
• Sinir kökü anomaliyalarında klinik tapıntılar: cədvələ nəzər yetirin

 Kontrol siyahısı . 

Sinir kökü anomaliyalarında klinik tapıntılar

SERVİKAL SİNİR KÖKLƏRİ
Kök	Yayıldığı nahiyyələr	Təsirlənmiş əzələlər	Refleks
C2 - C3	Boyunardı nahiyyə
C4	Boyun
C5	Çiyin, bazu	Çiyin, bazu	Biceps (ikibaşlı əzələ)
C6	Baş barmaq	Bazu, said	Biceps (ikibaşlı əzələ)
C7	Orta barmaq	Said, əl	Triceps (üçbaşlı əzələ)
C8	Kiçik barmaq (Çeçələ barmaq)	Əlin daxili əzələləri	Triceps (üçbaşlı əzələ)
TORASİK SİNİR KÖKLƏRİ
Kök		Hissiyyat səviyyəsi
Th1		Körpücük sümüyünün altı
Th5		Döş gilələri
Th10		Göbək
Th12		Qasıq
LUMBAR SİNİR KÖKLƏRİ
Kök	Yayılır	Zəiflik	Refleks
L2	Çanağın əsası	Lumbar fleksiya
L3	Çanağın önü	Dizdə vətərlərin və bağların gərilməsi
L4	Çanağın önü və baldır	Dizdə vətərlərin və bağların gərilməsi	Diz qapağı
L5	Ayağın baş barmağı	Ayaqda baş barmağın əzələ gərilməsi və oynaq fleksiyası
SAKRAL SİNİR KÖKLƏRİ
Kök	Yayılır	Pozğunluq	Refleks
S1	Daban və ayağın altı	Ayaq barmaqları üzərində durmaq	Axilles vətəri
S2 - 4	Sağrı və perianal nahiyyə	"Yəhər" denervasiyası, sidik kisəsi, bağırsaq, cinsi funksiya	Perianal

Səbəblər

Kompressiya 

• Disk sürüşməsi
  • Lumbar sahədə ən çox rast gəlinən səbəb
  • Aşağı ətrafların zəifliyi ilə gedən kök-səbəbli hallarda ağrı, adətən kürəkdə və/və ya yayılmış ağrı aşağı ətraflarda hiss olunur. Əgər zəifliklə yanaşı gedən ağrıya təsadüf edilmirsə radikulopatiyadan başqa səbəblərdən də şübhələnmək lazımdır (onurğa beyni pozğunluqları və ya yeriş pozğunluqları). 
  • Onurğanın servikal (boyun) nahiyəsində disk sürüşməsi.
    • Simptomlar adətən başın hərəkət etdirilməsi zamanı meydana gələn kəskin boyun ağrısıyla başlayır.
    • Ağrı, yuxarı ətrafa yayılır və başın ağrı istiqamətinə çevirilməsi zamanı intensivləşir.
    • Boyun adətən gərgin olur.
    • Ən çox təsirlənən nahiyyə C5 - C6; növbəti ən çox təsirlənən nahiyyə isə C4 - C5 və C6 - C7.
  • Medial sürüşmə, onurğa beynini sıxa bilər və səviyyədən asılı olaraq yuxarı və aşağı ətrafın və yaxud yalnız aşağı ətrafın zəifliyinə səbəb ola bilər; bu hallarda müalicəyə təcili olaraq başlamaq lazımdır.
  • Yüngül hallar üçün müalicə konservativ yolla aparılır. Cərrahi müalicə: parezlər, ağır hissiyyat pozğunluqları, davamlı ağrı.
• Şişlər
  • Simptomlar yavaş - yavaş proqressivləşib bir neçə kökə qədər yayıla bilər.
  • Əgər şiş boyunda və ya onurğanın döş nahiyəsində yerləşibsə, bu halda da onurğa beyni kompressiyasına xas simptomlara rast gəlmək olar.
  • Neyronoma (sinir toxumasında inkişaf edən xoşxassəli şişlər), sinir kökü kanalında, hətta sadə rentgenoqramda görülə bilən genişlənmələrə səbəb olur (C2 kök kanalı adətən digərlərindən daha geniş olur; hər iki sahə müqayisə olunmalıdır).
• Degenerativ dəyişikliklər
  • Kök kanalının, xüsusilə onurğanın servikal (boyun) nahiyəsində daralması köklərin qıcıqlanmasına xas simptomların yaranmasına səbəb ola bilər.
  • Funksional diaqnostika metodlarının və klinik əlamətlərin ikisinin də eyni seqment səviyyəsini göstərib göstərmədiyini qeyd etmək lazımdır.
  • Funksional diaqnostika üsullarından əldə edilmiş nəticələr əksər hallarda asimptomatk daralmış fəqərəarası dəliyi meydana çıxardır.

İltihab

• Herpes zoster. 
• Radikulit
  • Etiologiyası adətən bilinməyən bir və ya bir neçə sinir kökünə təsir edən radikulitlər, həm servikal, həm də lumbar nahiyələri əhatə edir. "Lyme" xəstəliyi kimi hallar mümkün səbəbə aid edilə bilər.
• Poliradikulitlər
  • Bir neçə gün içində inkişaf edir və artan simmetrik əzələ zəifliyinə səbəb olur. Müalicəyə təcili olaraq başlamaq lazımdır.

Diabet

• Toratik nahiyənin diabetik radikulopatiyası unilateral əhatə olunmuş ağrıya, hissiyatın pozulmasına və lokallaşmış əzələ zəifliyinə səbəb olur.

Diaqnoz

• Diaqnoz, qorxulu "qırmızı bayraq" əlamətlərinin möcud olmadığı  kəskin mərhələnin klinik təzahürünə əsaslanır.
• Funksional diaqnostika üsullarının aparılması lazım bilinərsə adi rengenoqram digərlərindən öncə aparılmalıdır.
• Daha sonrakı müayinələr üçün isə MRT aparılması gərəkən ilkin müayinə üsulu sayılır. Simptomların səviyyəsindən asılı olaraq ya bütünlükdə onurğa beyninin, ya da onurğanın lumbar nahiyəsinin MRT-si həyata keçirilir.
• ENMG, kök və digər periferik sinir pozğunluqları arasında diferensiasiyanın aparılmasında və pozğunluğun davam etmə müddəti barəsində məlumatın əldə edilə bilməsində yardımçı olur.
• Denervasiya 2 - 3 həftə sonraya qədər inkişaf etmir; buna görə də ENMG-nin, təcili müalicənin gərəkdiyi hallarda heç bir yardımı toxunmur.

Müalicənin aktuallığı

• Təcili hallar
  • "Cauda equina" sindromu
  • İncik sinirinin (lat. pereneus) qəfil başlanğıclı L5-kökünə aid tam parezi
  • Onurğa beynin kompressiyası simptomları (gövdənin hissi demarqasiya xətti, aşağı ətrafların bilateral zəifliyi və ya tetraplegiyası).
• Təcili
  • Sinir kökü-asılı paralitik simptomlar
  • Dözülməyən ağrı

Referans

• Konservativ müalicə
  • 6 həftədən daha az davam edən ağrı simptomların qorxulu olmadığına işarə edir.
  • Əgər bel ağrısı 6 həftədən daha çox bir müddətdə davam edərsə, diaqnozu  qoymaq və reabilitasiya planını tərtib etmək üçün adətən əlavə müayinələrə ehtiyac duyulur.
• Cərrahi müalicə
  • Ortopediya: lumbar nahiyə
  • Neyrocərrahiyyə: servikal nahiyə, onurğanın döş nahiyəsi, şişlər
• Qeyri - müəyyən halların diaqnostikası
  • Nevrologiya