Periferik Üz İflici

Əsas

• Periferik üz iflici adətən səbəbi bilinməyəndir (idiopatikdir) (Bellin iflici kimi tanınır), lakin herpes virusu, borrelioz, otit, travma və ya nadir hallarda bir şiş səbəb ola bilər.
• Bell iflicinin diaqnozu digər səbəbləri nəzərə alınmadan müəyyən edilir.
• Xarakterik bir Bell iflici olan yetkin bir adam ilkin tibbi yardımda müayinə və müalicə edilə bilər.Periferik üz iflici uzanarsa və ya klinik mənzərə baçqa cür olarsa, xəstə araşdırma və müalicə üçün bir KBB mütəxəssisinə yönləndirilməlidir. Uşaq xəstələri həmişə bir KBB mütəxəssisi və ya bir pediatrın təcili konsultasiyasına göndərilməlidir.
•  Periferik üz iflici adətən səbəbi bilinməyəndir (Bellin iflici &#x2019kimi tanınır), lakin bunu həmçinin Varisella zoster virusu (Ramsay Hunt sindromu kimi tanınır)  meydana gətirə bilər, Lyme xəstəliyi (borreliya) ilə əlaqəli ola bilər və ya nadir hallarda bir şiş  bu səbəb ola bilər.Mərkəzi üz iflici, üz sinirinin digər qollarının funksiyaları təsirsiz qaldıqda, ağızın kontralateral bucağının aşağı düşməsi kimi özünü göstərir.

Simptomlar və iş

• Üz ifadəsinin əzələlərinin funksiyası adətən yalnız bir tərəfdə ay zədələnmiş olur ya da heç olmur.Təsirə məruz qalan tərəfdə, qaşın qaldırılması və alnın qırışları zərər görmüş, göz düzgün bağlana bilmir və ağız bucağını qaldırmaq (gülümsəmək, ağız-burunu əymə) və dodaqlar ilə fit çalmağa çalışmaq ya zədələnmiş, ya da mümkün deyil.
• İflic dərəcəsi üzün müxtəlif yerlərində dəyişə bilər və ilk iki gündə daha da pisləşə bilər. Əgər ağız bölgəsində  iflic varsa ilk dəfədən Bell iflicini mərkəzi iflicdən fərqləndirmək çətin ola bilər, amma yenedə gözlər bağlana bilər. Ona görə də siz xəstədən gözlərini sürətli qirpmasını istəyin əgər təsir olunmuş hissədəki göz geri qalsa deməli göz iflic bölgəsinə daxildir.
  • Kiçik uşaqlarda, xüsusən də uşağın kortəbii üz ifadələrindən üz funksiyası müəyyənləşdirilməli və ya uşaq ağlayarkən üz sinirinin aşağı şöbəsinin təcrid olunmuş zəifliyi çox vaxt səhv başa düşülür.Üz sinirinin funksiyası pozulduğundan  alt dodaq dişlərə tərəf dönür və təsirlənməmiş tərəfdəki ağız bucağı uşaq ağlayarkən təsirlənən tərəf hərəkət etmədiyindən aşağı çəkilir. Ağzının təsirlənməmiş tərəfdəki bucağı, iflic əlaməti olaraq düşmə kimi yanlış şərh edilə bilər.
• Üz iflici tez-tez dad pozğunluğu, gözyaşının  ifrazının azalması, qulaq ətrafındakı ağrı və təsirlənmiş tərəfdən baş ağrısı və hiperakusiya (səslər çox yüksək kimi qəbul olunur) ilə əlaqələndirilir.
• Kəskin və ya xroniki iltihab və digər xəstəliklərin olmadığını yoxlamaq üçün  qulaq müayinə edilir və eşitmə qabiliyyətini yoxlamaq üçün fork testi həyata keçirilir.
• Şişin olmaması üçün vəz palpasiya edilir.
• Bir herpes (demirov) infeksiyasını ifadə edən suluqları axtarın (bax Shingles)
• If the patient has a history of cancer, which could have recurred or metastasized to the head area, or if the ear on the side affected by the paralysis has been operated on, be very careful before diagnosing Bell's palsy.
• Xəstənin baş bölgəsində təkrarlanan və ya metastazlaşa bilən xərçəng xəstəliyi varsa və ya iflicdən təsirlənən tərəfdəki qulaqda əməliyyat olunarsa, Bell iflici diaqnozundan əvvəl çox diqqətli olun.
• Central facial paralysis (dysfunctional lower part of the face but functional forehead and eye areas) always requires neurological examination.
• Mərkəzi üz iflici (üzün disfunksiyalı aşağı hissəsi, lakin funksional alın və göz bölgələri) həmişə nevroloji müayinədən keçməlidir.

Müalicə

• Üz iflici tez-tez dad pozğunluğu, gözyaşının  ifrazının azalması, qulaq ətrafındakı ağrı və təsirlənmiş tərəfdən baş ağrısı və hiperakusiya (səslər çox yüksək kimi qəbul olunur) ilə əlaqələndirilir.
• Kəskin və ya xroniki iltihab və digər xəstəliklərin olmadığını yoxlamaq üçün  qulaq müayinə edilir və eşitmə qabiliyyətini yoxlamaq üçün fork testi həyata keçirilir.
• Şişin olmaması üçün vəz palpasiya edilir
• Bir herpes(demirov) infeksiyasını ifadə edən suluqları axtarın (bax Shingles)
•  Xəstənin baş bölgəsində təkrarlanan və ya metastazlaşa bilən xərçəng xəstəliyi varsa və ya iflicdən təsirlənən tərəfdəki qulaqda əməliyyat olunarsa, Bell iflici diaqnozundan əvvəl çox diqqətli olun.
• Mərkəzi üz iflici (üzün disfunksiyalı aşağı hissəsi, lakin  funksional alın və göz bölgələri) həmişə nevroloji müayinədən keçməlidir.

Bell iflici

• 16-18 yaşdan yuxarı xəstələr ağızdan bir qlükokortikoidlə mümkün qədər erkən başlayaraq (tərcihən 48-72 saatdan az müddətdə)müalicədən faydalanırlar (5 gün ərzində gündə bir dəfə 60 mq prednizolon, sonradan doza 10 mq azaldılır müalicənin ümumi müddəti 10 gündür).
• .Bir qlükokortikoid ilə birlikdə antiviral dərmanların (viruslara qarşı)(məsələn, 1q valaciclovir gündə 3 dəfə 7 gün  ) qlükokortikoid ilə birlikdə sağalmanı təşviq edib-etməməsi məlum deyil (antiviral dərman tək kömək etmir). Finlandiyada antiviral dərmanların müntəzəm istifadəsi tövsiyə edilmir; digər ölkələrdə təcrübə dəyişir.
• Bell iflici olan uşaqların farmakoterapiyası ilə bağlı yaxşı bir araşdırma yoxdur. Təcrübə müxtəlif ölkələrdə dəyişir.
• Bell iflicinin proqnozu yaxşıdır, lakin xəstələrin üçdə birində üzün funksiyalarında qalıq pozğunluğu müəyyən dərəcədə yumşaq olsada qalacaq.

Bell iflicinin ’s diaqnozu digər səbəbləri nəzərə alınmadan müəyyən edilir.  Üzün motor funksiyaları sakit və hərəkət şəklində araşdırılır. Üzün hərəkətsiz olduğu halda simmetriyanı yoxlamaq üçün  palpebral qırıq, nazolabial qat  və ağzın vəziyyəti üzün təsirlənməmiş tərəfi ilə müqayisə edilir.Əzələ funksiyalarının zəifləməsi təsirsiz tərəflə müqayisə olunaraq araşdırılır: qaşların qaldırılması (alının qırışması), gözlərin yavaş bağlanması, gülümsəmə, burnun qırışması, fit. Məcburi əzələ gərilmələrinin şiddəti (həmçinin  sinkinez adlanır) qiymətləndirilir. Vəziyyət tez-tez dad pozğunluğu, gözyaşının  ifrazının azalması, qulaq ətrafındakı ağrı və təsirlənmiş tərəfdən baş ağrısı və hiperakusiya (səslər çox yüksək kimi qəbul olunur) ilə əlaqələndirilir. Müalicə nəmləndirici göz damlalarından istifadə etməklə göz quruluğunun qarşısını almaqdan və gözü qorumaqdan ibarətdir. Xəstələr ağız kortikosteroidi ilə müalicədən (5 gündə 60 mq prednizolon, doza gündə 10 mq azaldılır) mümkün qədər erkən başlamalı (tərcihən 72 saat ərzində) lakin antiviral dərmanlardan və ya kortikosteroidin və antivralların birləşməsindən yararlanmamalıdırlar. Bells ’s   iflicinin proqnozu yaxşıdır, lakin xəstələrin üçdə birində üz sinirinin funksiyalarında müəyyən dərəcədə  qalıcı pozğunluq olacaq.  3 aydan çox davam edən üz iflicinin müalicəsində bir otorinolaringoloq, oftalmoloq və plastik cərrah arasında əməkdaşlıq lazımdır.

Diferensial diaqnozlar

• Borrelioz (həmçinin bax)
  •  Üz iflicinin xüsusilə yaz və payızın əvvəllərində meydana çıxanda mümkün olansəbəbləri xatırlanmaq.
  •  İkitərəfli iflicdə, borreliozdan ilk növbədə şübhələnilməlidir.
  •  Endemik bölgələrdə uşaqlarda üz iflici hallarının 30% -ə qədəri və böyüklərdə olanların təxminən 3% -i borrelioz xəstəliyinə bağlıdır.
  •  Diaqnozlar seroloji və onurğa beyni mayesi testləri ilə təsdiqlənir.
  •  Müalicə gec simptomların qarşısını almaq üçün antibiotik dərmanlarından ibarətdir.
  • Üz iflici Lyme borreliosisdə ən çox görülən tək nevroloji əlamətdir.Üz iflicinin xüsusilə yaz və payızın əvvəllərində meydana çıxanda mümkün olan səbəblərini xatırlamaq. Uşaqlarda yaranan üz iflici hallarının 30% -də, boreliya, xüsusilə iflic ikitərəfli olduqda, törədici kimi təsdiqlənir.Diaqnozlar seroloji və lazım olduqda onurğa beyni mayesinin nümunəsindən təsdiqlənir. Müalicə gec simptomların qarşısını almaq üçün antibiotik dərmanlarından ibarətdir (70 kq-dan az olan böyüklər üçün 500mq  amoxicilin gündə 3 dəfə,70 kq-dan artıq çəkili böyüklər üçün  1q gündə 3 dəfə 2 ilə 3 həftə arasında; doxycycline  100 mq gündə 2 dəfə 2 ilə 3 həftə arasında böyüklər üçün alternativdir)
• Şinqles(Herper Zoster) (həmçinin bax)
  • Ramsay Hunt adlanan sindroma (üz iflici + Şinqles) səbəb olur.
  • Üz iflici ilə yanaşı, simptom və əlamətlərə qulaqcıqda və xarici eşitmə kanalında, timpanik membranda, ağız mukozasında, üzdə və ya çiyinlərdə vesiküllərdə daxildir.
  • Vesiküllər üz iflicindən qabaq baş verə bilər (bir neçə həftəyə qədər), onunla eyni vaxtda baş verə bilər və ya yalnız iflic başlayandan sonra görünə bilər.
  • Başgicəllənməsi və eşitmə qabiliyyəti pozğunluğu ilə bağlı ola bilər.
  •  Müalicə bir qlükokortikoiddən (Bell iflicində olduğu kimi, 10 gündür) və 1qr gündə 3 dəfə 7 gün oral valasiklovirdən ibarət olmalıdır.
•  Üz iflici tipik Bell iflicini ifadə etmirsə və ya eyni tərəfdə sürətlə uzanırsa və ya sürətlə təkrarlanırsa, üz siniri boyunca nazik dilimlərdən istifadə edərək başın MRT-si tələb oluna bilər.
• Varicella zoster
• (həmçinin bax) Ramsay– Hunt adlandırılan üz iflicinə səbəb olur.  Üz iflicinə əlavə olaraq simptomlar və əlamətlər arasında qulaq və xarici qulaq kanalındakı ağrı və vesiküllər var. Valasiklovir ilə müalicə olunur,  ağız yolu vasitəsilə gündə üç dəfə 7 gün ərzində. Hamiləlik, diabet və immunosupressiya, herpes viruslarının səbəb olduğu üz iflici üçün meyillilik yaradan amillərdir. Üz iflici öyrəşilməmiş olarsa və ya uzanarsa, şişlərin qarşısını almaq üçün baş və üz sinirinin maqnetik rezonans görüntüləməsi lazım ola bilər. Parotid tüpürcək vəzinin şişləri üz iflicinə səbəb ola bilər: parotit vəzini müayinə etməyi unutmayın.Üz iflici kəskin və ya xroniki bir qulaq iltihabı və ya qulaq bölgəsinin şişləri ilə əlaqələndirilə bilər: qulaq və eşitmə nmüayinəsini unutmayın.

İstinadlar

• Cochrane reviews
•  

•  

•  

•  

•  

•  

•  

• Ədəbiyyat
•  

Engström M, Berg T, Stjernquist-Desatnik A et al. Prednisolone and valaciclovir in Bell's palsy: a randomised, double-blind, placebo-controlled, multicentre trial. Lancet Neurol 2008;7(11):993-1000. Sullivan FM, Swan IR, Donnan PT et al. A randomised controlled trial of the use of aciclovir and/or prednisolone for the early treatment of Bell's palsy: the BELLS study. Health Technol Assess 2009;13(47):iii-iv, ix-xi 1-130. Peitersen E. Bell's palsy: the spontaneous course of 2,500 peripheral facial nerve palsies of different etiologies. Acta Otolaryngol Suppl 2002;(549):4-30.