Gərginlik tipli baş ağrısı

Əsas məqamlar

• Gərginlik tipli baş ağrısı baş ağrılarının ən çox rast gəlinən səbəbidir. Lakin, bu patologiyanın əsasında duran mexanizm hələ də dəqiq məlum deyil.
• Gərginlik tipli baş ağrısına həm əzələ gərginliyi, həm də emosional stress səbəbindən baş verən baş ağrıları daxildir. 
• Əzələlərin palpasiyasında qeyd edilən tapıntılar baş ağrısının yaranması ilə uzlaşmır.  
• Mürəkkəb hallarda gərginlik tipli baş ağrısı miqrenlə yanaşı gedə bilər.
• Bu patologiyanı periferik ağrı sensitizasiyasından ayırd etmək vacibdir.  
• Müalicə əsasən qeyri-farmakolojidir: fiziki çalışmalar, erqonomika, masaj, relaksasiya 

Simptomlar

• Adətən, axşama doğru tədricən pisləşən məngənəyə bənzər davamlı basıcı və sıxıcı bir ağrı  
• Gicgahlarda, ənsədə və ya kəllə qapağında lokalizə olunmuş ağrı; adətən ikitərəflidir, lakin birtərəfli də ola bilər.
• Kəllə qapağı üzərində bıçaq kimi əzabverici ağrılar hiss olunur.
• Bəzən gecələr yuxarı ətraflarda keyləşmə baş verir. 
• Oturduqda və ya ayağa qalxdıqda müvazinətin ani itkisi hissi ilə birlikdə başgicəllənmə hiss edilə bilər.
• Yanaşı olaraq çox zaman depressiya tipli yuxu pozğunluğu qeyd edilir.

Diaqnoz

• Anamnez və kliniki müayinəyə əsaslanır.
• Nevroloji status normalır.
• Palpasiya zamanı bəzi pasiyentlərdə gicgah və ya ənsə nahiyələrində həssaslıq, eləcə də boyun və çiyinlərdə gərginlik vardır.
• Əgər onurğa sütununun sadə rentgen müayinəsi aparılırsa çox zaman lordozun düzləşməsi aşkar edilir.
• Yalnız ciddi bir xəstəliyə şübhə olduqda görüntüləmə müayinəsinə göstəriş vardır. 
• Beynəlxalq təsnifat komitəsinin (Baş ağrısı Pozğunluqlarının Beynəlxalq Təsnifatı-2004-cü il: CHD 2004) verdiyi tərifə uyğun olaraq bu baş ağrıları epizodik (< 15 baş ağrısı günü/ay) və xroniki (> 15 başağrısı günü/ay) tiplərə bölünür.

Differensial diaqnostika

• Aurasız miqren (daxildir: prodromal symptomlar, ürəkbulanma/qusma, fizki gərginliklə simptomların artması)
• Baş nahiyəsi dərisində ağrı hissinin sensitizasiyası (həssaslığının artması) çox zaman miqrenlə əlaqəlidir. 
• Dişləm pozulması (ağrının lokalizasiyası, bruksizm)
• Sinusit (Rentgen müayinəsi)
• Temporal (gicgah) arteriit (çox zaman birtərəfli; eritrositlərin çökmə sürətinin artması) 
• Hipertiroidizm
• Hiperparatiroidizm
• Böyük ənsə sinirinin kompressiyası (innnervasiya edilən sahənin hüdudları daxilində ağrı; birtərəfli) 
• Baş beyin şişi (səhərlər ürəkbulanma, proqressiv pisləşən baş ağrısı, digər müvafiq simptomlar) 

Radioloji müayinələr

• Baş ağrılarında başın kompüter tomoqrafiyası və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası müayinəsi üçün göstərişlər:
  • Subaraxnoidal qansızma şübhəsi 
  • Proqressiv olaraq pisləşən baş ağrısı 
  • Baş ağrısı ilə əlaqəli olaraq təkrarlanan və ya davamlı qusma
  • Baş ağrısı ilə əlaqəli olaraq qeyri-normal nevroloji status
  • Baş ağrısı yalnız öksürmə ya fiziki gərginliklə əlaqədar baş verir.
  • Huşun itirilməsi epizodu baş ağrısı ilə əlaqəlidir.
  • Bədən vəziyyətindən asılı olan baş ağrısı 
  • Endokrin pozğunluq baş ağrısı ilə əlaqəlidir.
  • Pasient və ya onun ailə üzvündə neyrofibromatoz xəstəliyi vardır.

Müalicə

Epizodik gərginlik tipli baş ağrısı 

• Fiziki çalışmalar, əzələlərin genəlməsinə yönəlik fiziki hərəkətlər
• Parasetamol və ya QSİƏD-lərin  (ən yaxşı sübutlar cəld təsir edən ibuprofen ilə bağlıdır) qısa müddətli (5 günlük) kursu; əgər lazımdırsa, əzələ relaksantı (miorelaksant) və ya benzodiazepinlə kombinə edilməklə istifadə edilə bilər.  

Xroniki gərginlik tipli baş ağrısı 

• Əgər bu baş verərsə ağrıkəsicilərin ifrat istifadəsinin dayandırılması
• Fiziki çalışmalar, (skandinaviya sayağı yeriş) yeriş (trenajor zalında çalışmalar və qaçış məsləhət deyil), massaj, sauna
• İş yerində erqonomikanın qiymətləndirilməsi
• Relaksasiya; məsələn, yoqa və pilates tövsiyə edilməlidir.  
• Stress faktorlarının qiymətləndirilməsi: müdaxilə etmək mümkündür? 
• Fizioterapiya, ortopedik manual müalicəvi fiziki terapiya (ortopedik manual terapiya: OMT) 
• Akupunktura
• Trigger nöqtələrə yerli anestetiklərin və/və ya kortikosteroidlərin inyeksiyaları
• Dərman müalicəsi
  • Amitriptilin 10–25 mq, axşamlar
    • Xoşagəlməz təsirlərə yorğunluq, ağızda quruluq, başgicəllənmə daxildir.
  • Axşamlar amitriptilin və xlordiazopeksidin kombinə olunmuş preparatı 1-2 tablet (məsələn, hazırlanmadan asılı olaraq hər tabletdə müvafiq olaraq 12,5 mq/5 mq) 
    • 3 aydan çox olmamaq şərtilə 
  • Axşamlar nortriptilin 25–50 mq; əgər ehtiyac varsa doza xoşagəlməz təsirləri monitorinq etməklə qaldırıla bilər. 
    • Xoşagəlməz təsirlər amitriptilinlə olduğu kimidir
  • Tizanidin 6 mq/gün təklikdə və ya digər dərmanlarla kombinə olunmaqla 
  • Dərman müalicəsi haldan asılı olaraq 1-3 ay ərzində davam etdirilir 
  • Serotoninin geriyə  tutulmasının selektiv inhibitorlarının (SSRİ) və ya venlafaksinin xroniki gərginlik tipli baş ağrısının müalicəsində heç bir faydası yoxdur.
• Gərginlik tipli baş ağrısı üçün botulinum toksini müalicəsinin faydaları cüzidir "?>.

Müvafiq resurslar

• Koxran icmalları
• Digər elmi sübutların icmalı
• Ədəbiyyat

Jackson JL, Kuriyama A, Hayashino Y. Botulinum toxin A for prophylactic treatment of migraine and tension headaches in adults: a meta-analysis. JAMA 2012;307(16):1736-45.