Spastiklik piramidal (motor) traktında yuxarı motor neyronunun zədələnməsini əks etdirən əzələ sərtliyidir.
Spastiklik mütləq müalicə tələb etmir. Zəifləmiş əzələ gücü olan əzalara dəstək olaraq fəaliyyət göstərə bilər və hərəkətliliyi təmin edə bilər.
Dərman müalicəsi aşağıdakı hallarda tətbiq edilir:
spastikliyin yüngülləşməsi nəticəsində əzələ gücünün olduğu kimi qalaraq xəstənin gəzmək qabiliyyətini pisləşdirməyəcəyi və hətta daha da yaxşılaşdıracağı halda
əlil arabası istifadə edən xəstələrə keçidlərdə və mümkün tibbi qayğı prosedurlarında kömək etmək üçün.
spastikliyin yüngülləşməsi nəticəsində əzələ gücünün olduğu kimi qalaraq xəstənin’gəzmək qabiliyyətini pisləşdirməyəcəyi halda."?>
Etiologiya
Motor traktının zədələnməsinin ən çox yayılmış səbəbləri serebrovaskulyar xəstəliklər"?>, MS, beyin və onurğa beyni zədələri və şişlərdir.
Sərtlik adətən əzələ ani olaraq gərildiyi zaman hiss olunur. bu da uzanma davam edərkən sərbəst buraxılır.Əzələ gərilməsi davam etdikcə müqavimət də artır.
Motor traktının zədələnməsinin bu "jackknife" spastikliyi, ekstrapiramidal traktın "qurğuşun borusu" sərtliyindən fərqlənir.
Spastikliyə əlavə olaraq motor traktının zədələnməsi həmçinin aşağıdakılara da səbəb olur
Baklofen və diazepam beyin zədələrindən daha çox onurğa beyni zədələrində daha təsirli olur. Bu dərmanların hər ikisinin ən əhəmiyyətli mənfi təsiri yuxu gətirməsidir; dozası çox olduqda da çaşqınlığa, narahatlığa və qan təzyiqinin hədsiz dərəcədə aşağı olmasına səbəb olur. Dərman terapiyasını ləğv etmək epileptik tutmalara səbəb ola bilər.
Tizanidin və klonazepam həm beyin, həm də onurğa beyni zədələrində təsirli olur.
Spastikliyi azaltmaq üçün lazımi doza gündə 3 və ya 4 dəfə 4-6 mq təşkil edir. Maksimum gündəlik doza gündə 3 dəfə 12 mqdir. Alınan nəticədən asılı olaraq dozanı tədricən artırmaq məsləhətdir. Yaranan yan təsirlər dozanı effektiv həddə çatdırmağın qarşısını alır.
Mənfi təsirlərə yuxululuq, yorğunluq və ağızın quruması daxildir. Antihipertenziv dərmanlarla birlikdə istifadə olunarsa, tizanidin hipotenziya (aşağı təzyiq) və bradikardiyaya (ürək ritminin həddindən aşağı olması) səbəb ola bilər.
Başlanğıc üçün normal doza gündə 2-3 dəfə olmaqla 5 mq.
Orta doza gündə 20-30 mqdir.
Maksimum gündəlik doza 75 mqdir.
Dozanın çox olması əzələ gücünün daha da zəifləməsi deməkdir və əzələ hipotoniyasına səbəb olur.
Ən kəskin hallarda, baklofen, intratekal boşluğa daxil edilmiş bir kateter vasitəsilə onurğa kanalına bir nasosla da aparıla bilər.
Baclofen nasosundan istifadə edən xəstələrdə ümumiyyətlə onurğa beyni zədəsi olur, lakin bunlara, məsələn, dağınıq sklleroz xəstələri də aid edilir
Nasos implantasiya edilməzdən əvvəl xəstəxana palatasında bir test mərhələsi aparılır: dərman artan dozalarda ardıcıl 3 gün ərzində bel dəliyi vasitəsilə vurulur, cavab və əks təsirlər izlənilir.
Doldurma müddəti dozadan asılıdır və adətən bir neçə aydır. Nasos hər ehtimala qarşı ildə bir dəfə doldurulur. Pompanın batareyası bir neçə il (adətən5–7 il) davam edir. Çıxan simptomları aradan qaldırmaq üçün müalicəyə ara verilməməlidir. Xəstənin müntəzəm doldurma imkanı olmalıdır və batareya az olduqda yeni bir nasos quraşdırılmalıdır."?>
Spastiklik, bəzən aşağı ətraflarda və gövdədə əzələ spazmları və qıcolmalarla əlaqələndirilir. Bunlar qısa müddətlidir, lakin ağrılıdır. Onlar gecə 0.5-2.0 mq klonazepam ilə müalicə edilə bilər.
Dantrolene təsirli bir əzələ rahatlaşdırıcısıdır. Baclofen və ya tizanidin kifayət qədər təsirli olmaqıda xüsusilə kəskin spastikliyin yüngülləşdirilməsində istifadə edilə bilər. Resept üçün xüsusi qaydalar tətbiq oluna bilər.
Kannabinoidlər
Tibbi Kənaf (Çətənə) dağınıq sklerozun səbəb olduğu spastikliyin müalicəsində geniş şəkildə istifadə olunur. lakin məsələn, Finlandiyada istifadəsi bu günə qədər minimaldır və əsasən ağrıkəsici üzrə ixtisaslaşmış bölmələrdə aparılır.
Yerli inyeksiyalarda tətbiq olunan botulinum toksini təsirli olsa da, təsiri keçərlidir və davamlı effekt lazımdırsa müalicə mütəmadi olaraq təkrarlanmalıdır.
Botulinum toksin müalicəsi, yuxarıda göstərilən dərman müalicələrindən əlavə, qeyri-farmakoloji, bərpaedici müalicə formalarını da əhatə edən spastikliyin hərtərəfli idarə edilməsinin bir hissəsidir. Spastiklik üçün verilən botulinum toksin müalicəsinin müddəti çox vaxt müalicənin əvvəlində müəyyən edilir.
Botulinum toksini ilə müalicə yalnız terapiya təcrübəsi və lazımi avadanlıqdan istifadə təcrübəsi olan müvafiq təlim keçmiş həkimlər tərəfindən aparılmalıdır. Müalicəyə başladıqda elektromiyografi (EMG) rəhbərliyi lazımdır.
Ən optimal əzələ xüsusi dozası tədricən kiçik addımlarla dəyişdirilərək titrlənir. "?>
Cərrahi müalicə
Baclofen nasoslarının artan istifadəsi ilə birlikdə cərrahi müalicələrin istifadəsi azaldı.
Serebral iflicdən yaranan spastiklik, onurğa sütununda selektiv dorsal rizotomiya ilə müalicə edilə bilər. Müdaxilə, spastikliyi qoruyan refleks qövsünü azaldır.
Spastiklik davamlı və müntəzəm fizioterapiya ilə rahatlaşdırıla bilər. Buz paketləri fizioterapiyanın effektivliyini daha da artırır.
Daimi gərilmə də təsirli olur.
Spastikliyin dərəcəsi qamətdən asılıdır. Məsələn, ekstensorların spastikliyi dik vəziyyətdə, yuxarı mövqedə olduğundan daha az nəzərə çarpır.
Sidik kisəsinin funksiyası yaxından izlənilməlidir, çünki qarının aşağı hissəsindəki hissi təkanlar iflic olmuş əzələlərdə qıcolmalara səbəb ola bilər. Detrusor hiperrefleksiyası antikolinerjik dərmanlar və müntəzəm botulinum toksin enjeksiyonları ilə müalicə olunur.
Sidik yolları infeksiyalarının qarşısının alınmasına və müalicəsinə xüsusi diqqət yetirilməlidir.
Spastikliyi artıran təzyiq yaralarının qarşısını almaq üçün ambulator olmayan bir xəstə üçün dəriyə qulluq vacibdir.