Asılılıq yaradan maddələrin (alkoqol, narkotik) səbəb olduğu zəhərlənmələr

Tez İstinad

Alkoqollar (Spirtli içkilər) 

• İstisna olunmur:  bütün dərman zəhərlənmələrində olduğu qədər zəhərlənmələrə səbəb olurlar 
• Alkoqol xüsusilə sedativ preparatlarla qarşılıqlı təsir göstərir, buna görə də sərxoşluğun klinik qiymətləndirilməsi çətindir və qanda ölçülən spirt konsentrasiyası ilə zəif əlaqədədir.
• Udulmanın qarşısını alma üsulları praktik olaraq təsirsizdir: aktivləşdirilmiş kömür təsirli deyil və mədə yuyulması istehlakdan sonra aparılır. 

Etanol 

• Öldürücü doza uşaqlarda 3 q/kq, böyüklərdə isə 6 q/kq. 
• Travma və beyin qanaması riski etanolun təsiri altında artır. 
• Etanolun tərgidilməsi fərdi olaraq dəyişir. 
• Qanda spirtin konsentrasiyası <2.5  olduqda yetkin insanda huşsuzluğa səbəb olmur. 
• Tibb məntəqəsindəki təqib( nəzarət) meyarları 
  • Alkometrin oxunması hər mildə >3 (son istehlak səviyyəni qaldıra bilər)
  • Heç bir hərəki cavab yoxdur 
  • Alkometrin oxunması xəstənin vəziyyəti ilə o qədər də bağlı deyil ( başqa səbəblər şübhə altındadır). 
• Əgər yuxarıdakı kriteriyalardan heç biri yoxdursa və klinik müayinədə tibbi təqib üçün heç bir səbəb yoxdursa, sərxoş xəstə  tibb məntəqəsindən evə buraxıla bilər.  Əgər 
  • o özünə sərbəst şəkildə baxa bilirsə ya da 
  • onun qayğısına qalan şəxs varsa ( polis, adekvat işləyə bilən, müşayiət edən şəxs)
• Tibbi təqib / Nəzarət
  • Şüur açıq olan vəziyyətdəki inkişafı izləmək 
  • Qan şəkəri, zərdabdakı Na və K, əgər mümkündürsə
  • Əgər infeksiya şübhəsi varsa C-reaktiv zülalı, əgər alkoqol əvəzedicilərinin istifadəsi şübhəsi varsa turşu-qələvi balansı 
  • Bədən temperaturu, xüsusilə də əgər xəstənin temperaturu febrildirsə və ya bədən soyuqdursa ( hipotermiya şübhəsi) 
  • Əgər xəstənin vəziyyətində 3-4 saat ərzində heç bir inkişaf qeydə alınmırsa, diaqnoz yenidən qoyulmalıdır. 
  • Əgər qarışıq intoksikasiya şübhəsi varsa, aktivləşdirimiş kömür verilə bilər.
  • Əgər xəstə həddən artıq sərxoşdursa xüsusi baxım bölməsində olması lazımdır. 
    • Uşaq 
    • Şüurun qapalı olması 
    • Qan dövranı və ya tənəffüs problemləri simptomları

İzopropranolol ( İzopropil spirti) ilə zəhərlənmə 

• İzopropranolol karbürator mayesində və antifriz məhlullarında tapılır. 
• Təsiri etanoldan daha güclüdü və daha çox çəkir. 
• Müalicə və tibbi təqib etanol zəhərlənməsində olduğu kimidir. 

Metanol zəhərlənməsi 

• Metanol ekran təmizləmə məhlullarında, boya təmizləyicilərində. 
• Öldürücü doza fərdi dəyişir, ortalama 30 ml (2 dolu qaşıq) 
• Əgər etanol eyni vaxtda istifadə olunursa, etanol sistemdən ilk çıxarıldıqda simptomlar bir-neçə gün gecikmədən sonra özünü göstərir. 
• Simptomlar spesifik olmadığına görə spirtli içki qəbul edən insanın vəziyyəti qəflətən pisləşdiyində metanol zəhərlənməsi də diqqətə alınmalıdır. Belə hallarda metabolik asidoz diaqnozu təsdiqləyir. 
• Metanol zəhərlənməsində qanda etanol olmasa belə alkolometr müsbət oxu göstərə bilər.
• Simptomlar 
• • Sərxoşluq, mədə/döş qəfəsi ağrıları, qusma, bir çox hallarda yüksəlmiş plazma amilaza
  • Metabolik asidoz: dispne, hiperventilyasiya 
  • Vizual simptomlar (ağ ləkələr, korluq, işığa reaksiya göstərməyən geniş bəbəklər, papilla ödemi) 
  • Mərkəzi sinir sistemi simptomları (qıcolmalar, huşsuzluq) və hipoqlikemiya da mümkündür. 
• Müalicə 
  • Əgər xəstədə hiperventilyasiya varsa, şüuru  özündə deyilsə və yaxud da qəbul edilmiş metanolun miqdarı  > 0.4 ml/kq varsa,ilk saatda 300 ml nisbətində 20%-li etanol ( 200 ml etano+ 800 ml meyvə suyu), əgər bundan sonra xəstə danışdırıldıqda cavab verə bilirsə, 2 saatlıq fasilələrlə 100 ml verilir.
  • Huşu yerində olmayan xəstəyə başlanğıc doza kimi hər bir saatda 10 %-li etanol ( 100 ml etanol + 900 ml 5%-li qlükoza məhlulu) 5-10 ml/kq ilə damar daxili vurulur və sonra saatda 0.15-0.3 ml/kq. Qanda hər bir mil başına düşən alkoqol konsentrasiyasını saxlamaq üçün,  doza aralığının yuxarı həddini alkoqoliklərə verin. 
  • Hər 15 dəqiqədə 1ml/kq natrium bikorbanat məhlulu. 
  • Fomepizol etanolun alternatividir: ilk 30 dəqiqədə NaCl-un 100 ml-də 10-20 m/kq doza ilə, bundan sonra isə hər 12 saat intervalında 10 mq.kq verilir. 
  • Ən kəskin zəhərlənmələrdə  və ya əgər xəstədə gözlə görünən simptomlar varsa əlavə olaraq kalsium folinat da verilə bilər. 
• Müalicə hər zaman hemodializin aparıla biləcəyi hospitalda aparılmalıdır. 

Etilen qlikol zəhərlənməsi 

• Antifriz məhlullarda olur. 
• Öldürücü doza 100-150 ml. 
• Simptomlar 
  • Aşağıdakı fərqlər olmaqla, metanol zəhərlənməsində olduğu kimidir 
    • Vizual simptomlar yoxdur 
    • Böyrək simptomları: hematuriya və proteinuriya
    • Hiperqlikemiya yarana bilər 
• Müalicə 
  • Metanol zəhərlənməsində olduğu kimi kalsium folinatdan istifadə olunmur.

Narkotik maddələr 

• Narkotik istifadəçilərinin aşağıdakı hallarda adətən yaxşı baxıma ehtiyacı olur: dozanı aşdıqda, travmada,   
• Çox saylı alüdə halı da mümkündür
  • Bəzi narkotik maddələr 
  • Dərmanlar
  • Spirtli içki
• Damar yolu ilə narkotik qəbul edən şəxslərin qanla keçən xəstəlikləri ola bilər( 80%-də hepatit C olur) 
• Narkotik maddələrin konsentrasiyası və keyfiyyəti dəyişir, müxtəlif maddələrin kombinasiyasından ibarət ola bilərlər. 

Heroin

• Heroin istifadəsində yüksək dozada ölüm  riski müntəzəm istifadəçilər üçün 1 % təşkil edir. 
• Yüksək doza adətən venadaxili istifadədən baş verir. .
• Qarışıq intoksikasiya , xüsusilə alkoqolla olan intoksikasiya simptomları daha da pisləşdirir. 
• Simptomlar Symptoms
  • Opioid asılılıq Opioid syndrome (cədvələ baxın )"?>
  • Huşun özündə olmaması təcili vəziyyətdi.
• Müalicə 
  • Təcili tədbirlər üçün baxın 
  • Əgər oksigenləşmə effektiv maska havalandırması ilə düzəldilə bilmirsə və ya tənəffüs səsləri yüksəkdirsə, xəstə intubasiya edilməlidir. 
  • Nalokson antidotdur. Doza digər opioidlərlə müqayisədə daha kiçikdir (tənəffüs normala dönənə qədər 15-30-s intervalında 0.08 mq, max doza 2 mq) , bundan sonra xəstə ayılana qədər dozala azaldılır. Lazımlı doza adətən 0.4-0.8 mq-dır və xəstə ortalama 10 dəqiqə içərisində ayılır. T
  • Bir i.v. xətt tez qurulmur, s.c. ilə bərabər effektivlik əldə edilir. və ya i.m. bir doza 0.8 mq olan administrasiya
• 2 saat ərzində nəzarət tövsiyyə olunur. 
  • Nadir yan təsirləri , məsələn qıcolma. 
  • Opioid sindromun geri dönməsi (sadəcə heroin istifadəsində nadir hallarda) 
  • Başqa səbəblər, aspirasion pnevmoniya.
• Yetkin xəstə xəstəxanadan izlənilməyə ehtiyac olmadan evə buraxıla bilər, əgər 
  • intoksikasiyaya yalnızca heroin səbəb olubsa (alkometr testi, tarixçə) və
  • xəstə müalicədən imtina edirsə və 
  • xəstə orientasiyası tamdırsa və
  • naloksonun əlavə dozası (0.4- 0.8 mq) verilibsə 

Stimulantlar (amfetamin, kokain, krak, ekstaz və s.)

• Simptomlar : Adrenerqik sindrom
• Kokain başqa maddələrlə müqayisədə daha kəskin kardiak simptomlarına ( arritmiyalar, infarkt) və qıcolmalara səbəb olur. 
• Kəskin dehdratasiya, elektrolit disbalansı və hipertermiya xüsusilə ekstaziya ilə əlaqəlidir. 
• Qəfləti ölüm riski sadalanan şərtlərdə daha da artır: 
  • arritmiyalar/ döş qəfəsi ağrıları
  • idarəetmə tələb edən intensiv həyəcanlanma 
• Müalicə
  • Benzodiazepinlərlə yatışdırma , məsələn, diazepam 5-10 mq və ya lorazepam 2-4 mq. . Həyəcanlı xəstənin ölüm riski yüksək olduğu üçün yüksək dozada verilməlidir.  
  • Döş qəfəsində ağrı/ huşun özündə olmaması/ arritmiya hissi : EKQ 
  • Hipertensiv krizlər 
    • Xəstəni sakitləşdirin .
    • Labetalol 20–50 mq i.v., əgər lazımdırsa məhlul şəklində saatda 60-120 mq verilə bilər; yalnızca beta blokerin istifadəsi tövsiyə olunmur ( alfa effekti hipertensiv krizə səbəb ola bilər deyə). 
  • Myokard işemiyasında nitratlar verilir, məsələn nitroqliserin məhlulu 20-200 mq/dəq  və ya trombolitik terapiyadan istifadə olunur.
  • Arritmiyalar və hipertermiyalar: xaricdən soyutma və simptomatik müalicə 
  • Ekstaziya ilə kifayət qədər maye qəbulu vacibdir 

Zəhərlənmələr nəticəsində yaranan sindromlar Sindrom, nəbz / qan təzyiqi Şüur Bəbəklər  Periferal temperatur başqa Adrenergik Amfetamin, kokain,  teofillin, simpatomimetiklər (asma dərmanları) ++/++ həyəcanlanma, psixoz Genişlənmiş Aşağı Salınmış tərləmə Myokard infarktı, beyin qanaxması, arritmiya Antixolinergik Trisiklik antidepressantlar, neyroleptiklər, antihistaminlər ++/++ Həyəcanlanma, qarışıqlıq Genişlənmiş yüksəlmiş quru, qızarmış selikli membran, dəri, quruluq ,sidik ifrazı,həyəcan Xolinerqik üzvi fosfatlar, xolinerqik (MS, Altsheymer) dərmanlar, göbələk &#x2013;  Həyəcanlanma, qarışıqlıq huşsuzluq Sıxılma Tərləmə Ağız suyu İfrazı, Bronxdan sekresiya +, əzələ gücü -, asma, qıcolmalar, sidik qaçırma Opioidlər Qeroin, eyforiya vəziyyətinə salan analqetiklər Təsir yoxdur Alkoqol intoksikasiyası,huşsuzluq  Çox sıxılmış Tənəffüs pozuntusu  Sedativ Alkoqol, benzodiazepinlər  Təsir yoxdur və ya Alkoqol intoksikasiyasını aşağı salır qarışıqlıq, qarışıqlıq Serotonerqik Antidepressantlar moklobemid, seleqilin, triptan, tramadol, dextrometorfan, amfetamin,kokain həyəcanlanma, konfuziya, huşsuzluq qızdırma myoklonus, tremor, diareya, əzələ riqitliyi "?>

Qammahidroksibutirat (QHB)

• Çox vaxt stimulant istifadəsindən sonra sedativ kimi istifadə olunur. 
• The precursor GBL (gamma butyrolactone) is nowadays also used. .
• Simptomlar Symptoms
  • Sedativ sindrom alkohol intoksikasiyasına bənzəyir. 
  • Orta dərəcəli bradikardiya tipik simptomdur. 
  • Simptomlar 2-8 saat çəkir.
• Saf QHB və ya QBL zəhərlənmələri nadir hallarda intubasiya tələb edir. 

Dizayner dərmanlar

• Müxtəlif fərqli madddələr (MDPV, DMT, AMT), qarışıq dərman intoksikasiyaları 
• Klinik mənzərə adətən stimulnatların səbəb olduğu klinik mənzərə ilə oxşar olur: həyəcanlanma, aqressiya, huşun yerində olmaması mümkündür. 
• Müalicə simptomatikdir