Alkoqol və ya narkotik istifadəçilərinə qayğı

Əsas məqamlar

• Kəskin intoksikasiya xəstənin müvafiq xidmətlərdən və müalicədən imtina etməsinə səbəb olmamalıdır. 

• Aludəçilik problemlərinin aşkarlanması və ilkin tibbi yardım ziyarətləri ilə birlikdə terapiyaya müraciət etmək üçün təklif olunan imkanlardan istifadə edilməlidir.

• Yüksək doza istifadəsində xəstə nəzarət altında olmalıdır və müalicə almalıdır. 
• İnyeksiya və cinsi gigiyena ilə əlaqədar məlumat və başqa xidmətlər səhiyyə xidmətlərinə müraciət edə bilməyən narkotik istifadəçiləri üçün onlardan istifadəni dayandırmağı və ya köməyi qəbul etmək şərti ilə kömək axtarmağı tələb etmədən  əlçatan olmalıdı. Information and other services regarding injection and sexual hygiene should be made available to those drug users who are otherwise not within the reach of health care services, without requiring them to stop abuse or seek help as a condition to receiving help.
• Maddə asılılığını və əlaqədar sağlamlıq problemlərini müalicə etmək üçün müvafiq xidmətlərin ödənişi ilə bağlı yerli qaydalarla tanış olun. Bəzi xəstələrə təcili yardım göstərmək üçün bəzi xüsusi qaydalar vardır ( narkotik istifadəçisi olan hamilə qadın) . 

Maddə problemi

• Virus infeksiya xəstəlikləri ( hepatid və QİÇS), həmçinin narkotik istifadəsi ilə əlaqədar olaraq yayılan vərəm və cinsi yolla yoluxan xəstəliklər əhali üçün riskdir. 
• Ağır maddələrin istifadəsi və onlardan asılılıq narkotik istifadəçiləri arasında epidemiya kimi yayılır.Yeni maddələrin  cəhdindəki qıcıq qapısı çox aşağıdır, asanlıqla uzunmüddətli asılılığa gətirib çıxarır.
• Xroniki olaraq asılı olan istifadəçilər öz istifadələrini maliyyələşdirmək üçün narkotiki yeni istifadəçi qruplarına satmaq məcburiyyətindədirlər. Təsiri max. artırmaq məqsədi ilə venadaxili istifadə yayılmışdır. 
• Hepatidlər və QİÇS ortaq istifadə edilən iynələr və şprislər vasitəsilə yayılır. Gigiyenik olmayan  inyeksiya üsulları yerli və sistemik infeksiya ağırlaşmalarına eləcə də ətrafların terminal hissələrinin amputasiyası və nekrozuna gətirib çıxarırlar.

Narkotik aludəçilərinin yönləndirilməsi

İlk tibbi yardım və nəzarət

• Venadaxili heroin istifadəsində doza həddinin aşılması dərhal respirator şoka səbəb ola bilər. Naloksan spesifik terapiyadır, bax
  • Buprenorfin  hal-hazırda ən çox istifadə olunan opioiddir. Naloksana cavab  zəifdir, hansı ki geniş yayılıb və sedativlər burda əsas hissədi. 
• Dizayner dərmanlar getdikcə artan yan təsirlərə səbəb olur, hansı ki, təcili yardım tələb edir və standart skrininq testlərlə aşkar olunmur.  Xəstə  qarışıq hiss edirsə, alkoqol istifadə etmədikdə və dərman skrininq testi heç bir ənənəvi narkotik maddə tədqiq etmədikdə, bəzi maddələrin istifadəsindən şübhələnməlidir. 
• Uğurlu ilkin yardımdan sonra xəstə təcili yardım bölümündə nəzarətdə saxlanılmalıdır ( yerli xidmət rəhbərliyindən asılı olaraq) ).
• Amfetamin və ya digər stimullaşdırıcıların , dizayner dərmanların və ya hallüsinogenikləin səbəb olduğu psixoz məcburi qayğı meyarlarına cavab verdiyi zaman fövqəladə hal kimi psixiatriya bölümünə göndərilməlidir.
  • Uzun müddətdir montironqi təmin edən dizayner dərmanlarda psixoz keçərlidir.Əlavə müalicəyə müraciət etmək psixiatriya bölümünün məsuliyyətidir. 
  • Müvafiq qulluğu təmin etmək üçün, xəstəxanaya septikemiya, psixiatrik problem və ya hər hansı başqa bir problemə görə yerləşdirilən opioid asılılığı olan şəxslərdə çəkilmə simptomu təcili hal kimi müalicə olunmalıdır.
• Əks təqdirdə, opioidin çıxarılması və əvəzedici terapiya ixtisaslaşdırılmış bölmələrin məsuliyyəti olmalıdır. 

Səhiyyə məsləhət xidmətləri 

• Məsləhət xidmətləri anonim təklif olunur. 
• Xidmət yoluxucu və cinsi yolla ötürülən xəstəliklər barədə məsləhət verir, A və B hepatitlərinə qarşı peyvənd edir. həmçinin QİÇS , hepatit və hamiləlik testləri aparır, iynələri və şprisləri dəyişir, prezervativlər verir. Bütün bunlar müalicəni davam etdirmək istəyənlərə aiddir. 
• Heyətə təlim keçmiş tibb personalı və sosial işçilər daxildir. 

Çəkilmə terapiyası 

• Əsasən stimulyatorlardan, dizayner dərmanlardan və ya opioidlərdən asılı xəstələrdə yönəldilir.
  • Doza həddinin aşılması benzodiazepinlərlə müştərək istifadədə baş verir: dərmanlara güclü istək, huşsuz şəkildə olan kriz və qıcolmalar hesaba alınmalıdır. 
• Mümkün çətənə asılılığı da hesaba alınmalıdır.

Opioid əvəzedici terapiyasının yönləndirilməsi

• Opioid asılılğı tez-tez mütəxəssis bölmələrində olan xüsusi dərman terapiyasını tələb edir. 
• Opioid asılılğı tez-tez mütəxəssis bölmələrində olan xüsusi dərman terapiyasını tələb edir. 

Reabilitasiya

• Reabilitasiya proqramı, bir ambulator şəraitdə və ya lazım olduqda bir müəssisə daxilində uzun müddətli terapiya tətbiq olunur. Məqsəd mənfi təsirlərin qarşısını almaq və ya azaltmaqdır.
  • Başlanğıc çəkilmə mərhələsində institusional bir vəziyyət xəstənin aktiv istifadəçilər qrupundan xilas olmaq mübarizəsini dəstəkləyir
• Erkən remissiya 3-6 ay çəkir, bu müddət ərzində faza dəstəyi xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bəzi xəstələrdə bu mərhələdə psixiatrik simptomlar üçün dərman lazım ola bilər.
  • Benzodiazepin asılılığı üçün çəkilmə terapiyası bu mərhələdə tez-tez baş verir, lakin onun tətbiqi fərdi qiymətləndirməyə əsaslanmalıdır
• Benzodiazepin asılılığı üçün çəkilmə terapiyası bu mərhələdə tez-tez baş verir.
• Lazım gələrsə, sonrakı reabilitasiya ilkin tibbi yardımın xüsusi xidmətləri çərçivəsində və ya terapevtik bir cəmiyyətin qeyri-farmakoloji çəkilmə proqramında təşkil edilə bilər..
• Aktiv terapiya mərhələsində və xüsusilə ondan sonra bir çox xəstə köhnə istifadəçilərdən (NA qruplarından) ibarət olan həmyaşıdlarının  dəstəkləyici şəbəkəsindən faydalanır.
• Opioidlərə aludə olan və abstinasiya cəhdləri uğursuz olanların böyük bir hissəsi əvəzedici terapiyaya ehtiyac duyur.

Alkoqol asılılığı olan şəxslərin sövq edilməsi

• Seçimlər
  • Ambulator yardım bir çoxlarına uyğundur: qısa müdaxilə, ambulator əsaslı detoksifikasiya, disulfiram, naltrekson və ya akamprosat müalicəsi, sonrakı müalicə üçün uyğun bir yerə birləşdirilir.
  • Məsləhətlər alkoqol istehlakının azaldılmasını dəstəkləyir və nalmafenlə birlikdə kombinə olunmuş şəkildə orta dərəcəli spirt asılılığının müalicəsi üçün uyğundur.
  • Bütün müalicələrin əsas şərti detoksifikasiyaya ehtiyac qalmamasıdır.

  • Detoksifikasiya ya ilkin tibbi yardım bölməsində (diazepam yükləmə), ya da ixtisaslaşmış xidmətlərin bir palatasında müalicə olunur.

  • Yerli bir sağlamlıq mərkəzindəki palatada: diazepam yükləmə Xüsusi icma zərərsizləşdirmə və reabilitasiya xidmətləri 

  • Psixotik xəstələrdə çəkilmə psixiatrik xəstəxanada aparılır

• Sosial və səhiyyə xidmətləri arasında əməkdaşlıq vacibdir: üst-üstə düşən fəaliyyətlərin  və xəstələrin lazımi xidmətlər olmadan qalma riskinin qarşısı alınır.

• Alkoqol və ya narkotik istifadəsi problemi olan xəstələrdə tez-tez müalicə tələb edən psixi pozğunluqlar da olur və buna görə də ixtisaslaşdırılmış psixiatrik xidmətlər ilə işləmək lazımdır.

• Motivasiya verici müzakirə xəstənin qayğısına qalmaqda və müalicənin həyata keçirilməsində kömək edə bilər. Fərqli terapiya (qavrama davranış terapiyası, həll mərkəzli terapiya, psixodinamik və ya şəxslərarası terapiya) və ya CRA (cəmiyyətin möhkəmləndirilməsi yanaşması) və ya 12 pilləli proqramlar praktik alternativlərdir.

  Xüsusi müalicə xidmətləri
• İş sağlamlığı xidmətləri və ilkin tibbi yardım mərkəzləri

  • Alkoqol asılılığının erkən və ya orta ağırlıq mərhələsində  nalmefen, naltrekson və ya disulfiram  dərmanları ilə müalicə spirt istehlakının monitorinqi ilə birgə aparılması kifayət qədər təsirli müalicə rejimidir

• İcmalar və ya fondlar tərəfindən idarə olunan detoksifikasiya, reabilitasiya və gənclik klinikaları

  • Alkoqol və ya narkotik istifadə edənlərə və onların ailələrinə ambulator xidmət göstərir. 

  • Bu bölmələrin işçiləri çoxşaxəli komandanın tərkibində səhiyyə və sosial iş üzrə mütəxəssislərdir.

  • Ambulator əsaslı detoksifikasiya 

  • Sosial problemlərdə məsləhət, kiçik sağlamlıq problemlərinin müalicəsi

  • Xidmətlər pulsuzdur.Adətən görüş əvvəlcədən aparılmalıdır.
    

  • Bəzi klinikalarda əvvəlcədən sifariş verilmədən tibb bacısı ilə görüş təyin edilə bilər.

• Detoksifikasiya və çəkilmə bölmələri
  

  • Xəstəyə spirtli içki və ya narkotik maddənin qısa müddət ərzində (5-12 gün) stasionar şəraitdə dayandırılmasına kömək olunur.

  • Fiziki reabilitasiya imkanları və sosial problemlərin həlli

• Reabilitasiya mərkəzləri

  • Detoksifikasiya, çəkilmə və reabilitasiya xidmətlərini göstərən stasionar parametrlər ümumiyyətlə 4-6 həftə, bəzən daha uzun müddətdir

• Yardımlı yaşayış məntəqələri

  • Məhdud funksional imkanlarına görə müstəqil yaşamaqda davamlı dəstəyə və köməyə ehtiyacı olan insanlar üçün uyğundur.
  • Bəzi bölmələr yemək və camaşırxana xidmətləri və s. təmin edə bilər..
  • Məqsəd daha sonra normal mənzilə keçməyə imkan verməkdir.
  • Alkoqollu demensiya xəstələrinin müalicəsində ixtisaslaşmış xüsusi bölmələr mövcuddur.

• Xəstə dərnəkləri / birlikləri

  • Alkoqolizm klinikalarının müştəriləri tərəfindən idarə olunan qeydiyyat dərnəkləridir. Birliklər digər müalicə başa çatdıqdan sonra qulluq və dəstəyi təmin edir. 
• AA qrupları
  • Alkoqoliklər tərəfindən qurulmuş anonim həmyaşıd qrupları
  • Alkoqoliklərin yaxınları və ya dostları üçün oxşar qrupa Al Anon deyilir.
  • Qruplar bütün alkoqolikləri, onların ailələrinin və dostlarının üzvlərini qəbul edir.
  • Qruplar alkoqol ilə əlaqəli problemləri müzakirə etmək üçün yer verir və bitərəf qalmaq səylərini dəstəkləyir.

• Psixoterapiyalar

  • Bəzi klinikalarda və ya müəssisələrdə psixoterapiyanın müxtəlif rejimi (qavrama, davranış, qısa və ya ailə müalicəsi) və alkoqol asılılığının müalicəsi üçün uyğun digər müalicələrin müxtəlif birləşmələri istifadə olunur.
• Əmək sağlamlığı
  • Əməyin mühafizəsi bölmələri hər zaman alkoqol və ya narkotik maddələrdən istifadə edən işçilərin müalicəyə göndərilməsində, tədbirlərin görülməsində və müalicənin və reabilitasiyanın planlaşdırılmasında iştirak etməlidirlər.
• Əlaqəli mənbələr
• Koxran rəylər
• Digər sübutların xülasəsi