Yoluxmuş içməli su səbəbi ilə olan epidemiyalar

Ümumi prinsiplər

• Yeraltı suların səthi sulardan fərqli olaraq dezinfeksiya olunması tələb edilmədiyindən, epidemiyalara zavodun yeraltı suları yaydığı ərazilərdə yerüstü sulardan istifadə edildiyi ərazilərə nisbətən daha çox rast gəlinir. 
• Qida zəhərlənmələri və su vasitəsilə yayılan infeksiyaların araşdırılması məqsədilə sağlamlığın mühafizəsi və səhiyyə qanunlarının, eləcə də su təchizatı və kanalizasiya xidmətlərinin nümayəndələri də daxil olduğu yerli komitə yaradılmalıdır.  Qida zəhərlənməsi, bax .
  • Xüsusi hallar üçün təlim epidemik hazırlıqlarda əsas hissəni formalaşdırır.

İçməli suyun monitorinqi

• Su təchizat müəssisələri tərəfindən yayılan təchiz edilən içməli suya müntəzəm şəkildə kimyəvi, mikrobioloji və fiziki analizlər götürməklə nəzarət edilir.
• AB ölkələrində E.coli və enterokokkların varlığı yoluxmanın mikrobioloji göstəricisi kimi istifadə olunur. 100 ml nümunə bu bakteriyalarsız olmalıdı. 2003-cü ilin sonundan bəri AB verilən bütün sular bu kriteriyaları qarşılamalıdır. 
• Əgər yuxarıda göstərilən bakteriya nümunələrdə tapılarsa, kontrol nümunələr dərhal götürülməlidir. Eyni zamanda gecikmə olmadan lazımi bərpa və önləyici tədbirlər aparılmalıdır.

Su ilə yayılan epidemiyaların səbəbləri

• Su ilə yayılan epidemiyaların ən çox rast gəlinən səbəbləri suyun təmizlənməsinin kifayət qədər olmaması və ya heç olmaması, insan və ya istiqanlı heyvanlardan və ya hər ikisindən yayılan patogenik fekal mikroblar tərəfindən içməli suyun yoluxmasıdır. Sonuncu ağır yağışların və ya kanalizasiya borularının zədələnmələri ilə əlaqədar yağış sularının yeraltı sulara tökülməsi ilə əmələ gəlir.
• Şimali Avropada ən çox epidemiyaya səbəb olan patogenlərə noroviruslar və Campylobacter jejuni daxildir.
• Digər diqqətəlayiq mikroblara astro-,rota-,adeno- və enteroviruslar həmçinin, Yersinia enterocolitica, E. coli, Salmonella, Shigella and Aeromonas kimi bakteriyalar daxildir.
• Səyahət edənlərdən nümunələr götürülərkən parazitlər də nəzərə alınmalıdır, əsas da Giardia lamblia, Entamoeba histolytica and Cryptosporidium.
• Göbələk toksinləri nadir hallarda içilən və ya içmək üçün nəzərdə tutulmayan su ilə keçən,  allergik və ya toksik ümumi və ya tənəffüs simptomlarına səbəb ola bilər.

Təsdiqlənmiş və ya şübhəli hallarda su ilə yayılan epidemiyalarda aparılacaq olan fəaliyyətlər

Dəyərləndirmə

• Epidemiyanın təsdiq edilməsi tələb olunur ki, bu proses gözlənilməz olaraq mürəkkəb və vaxt aparıcı ola bilər. Epidemiyaya və ya buna şübhəyə aid olan informasiyanın mənbəyi ən çox hallarda istehlakçı şikayətidir. Qastroenterit hallarının bir neçəsi eyni zamanda məhdud sahədə əmələ gəlirsə, su ilə yayılan epidemiya ehtimalı nəzərdə tutulmalıdır.
• Dəyərləndirməyə vəziyyətin sərhədlərinin müəyyən edilməsi, nümunələrin toplanması və müayinəsi, xəstələrdən epidemioloji məlumatların toplanması və digər səbəblərin inkar olunması daxildir.
• Vəziyyətin coğrafi təsvirinə bələdiyyə su təchizatı və kanalizasiya xidmətləri və tikinti sektoruna su təmizləmə zavodunda mumkün nasazlıq, su təchizatı və kanalizasiya xətlərində mümkün zədələnmələr və ya dəyişiklik işləri barədə sualların verilməsi də daxildir. Suyun keyfiyyətinin kontrol nümunələrindən olan nəticələrdə mümkün kənara çıxmalar qeyd edilir. Epidemiya sahəsinin ölçüsü və hüdudları xəstəlik hallarının əsasında yaradılır.

Epidemiyanın yayılmasının önlənməsi

• Əgər epidemiyanın geniş yayılması ehtimalı varsa ictimaiyyəti məlumatlandırmaq ən vacibdir və belə bir halda epidemiyaya güclü şübhə olması belə ictimai səviyyədə məlumatlandırma tələb edir. Hər növ rabitə vasitələri istifadə olunmalıdır. Əgər epidemiya balaca bir sahədə məhdudlaşıbsa, bütün evlərə paylaşdırılan bukletlərdən istifadə oluna bilər. Əgər şübhələrin yanlış olduğu sübut olunarsa və epidemiya qurtardıqda camaat məlumatlandırılmalıdır.
• Elanlara içməli suyun qaynadılmasına olan ehtiyacın təlimatları daxil edilməlidir. Qaynama müddəti ən azı 5 dəqiqə olmalıdır.
• Əgər epidemiya geniş yayılıbsa və ya kəskin simptomlara səbəb olursa, sağlamlığın mühafizəsi orqanları sağlamlığın mühafizəsi aktına uyğun olaraq suyun istifadəsinə qadağa qoymağı qərara ala bilərlər.

Düzənləyici tədbirlər

• Ev təsərrüfatlarına təchiz edilən suyun təmizlənməsi gücləndirilmiş və artıq istifadə edilməyən yeraltı su müəssisələrində dezinfeksiya işlərinə başlanılmışdır. 
• Boru xətlərində zədələnmə kimi texniki defektlər bərpa olunur.
• Suyu paylayan şəbəkə şok xlorlama və filtrasiya deyə adlandırılan üsulla təmizlənir.

Laborator müayinələr və diferensial diaqnostika

• Su nümunələri həm törədici amili, həm də indikator bakteriyanı müəyyənləşdirmək üçün toplanır.
• Sağlamlığın mühafizəsi orqanları su nümunələrinin toplanması və transportuna aid ətraflı protokollar yazıblar. Nümunənin həcmi bir nümunəyə görə 12 litr olmalıdır, hansı ki, standart su keyfiyyətinin monitorinqi üçün tələb olunandan daha çoxdur.
• Epidemiyalarda nümunələr aşağıdakı müayinələr üçün bir neçə, yaxşı olar ki,10 xəstə insandan götürülsün:
  • yuxarıda qeyd olunan bakteriya və Clostridium perfringens, Bacillus cereus and Staphylococcus aureus üçün nəcisin əkilməsi
  • viruslara görə nəcisin əkilməsi (noro-,astro- və ya rotavirusların müəyyən edilməsi), nəcisin elektron mikroskopla müayinəsi və sürətli diaqnostik viral testlər (rota- və adenoviruslar)
  • parazitlər üçün mikroskopik müayinəni nəzərə almaq
• Qida ilə yayılan infeksiyaları və zəhərlənmələri, o cümlədən fiziki əlaqə ilə viral infeksiyaların yayılmasını nəzərdə tutmaq. 

Hesabat

• Sizin ərazində qida və ya su ilə yayılan infeksiyaların şübhəli və təsdiqlənmiş hesabatına aid yerli tənzimləmələrə və təlimatlarə əməl et.