Frozen shoulder

Əsas məqamlar

• Spontan olan "donmuş çiyin" sindromu üç diaqnostik xüsusiyyətlə müəyyən edilməlidir: kəskin/qəfil hərəkətlər zamanı şiddətli ağrı, xüsusilə də ekstremal mövqelərdə, gecələr davamlı ağrılar və aktiv və passiv hərəkətlər zamanı bazu oynağında hərəkətlərin məhdudlaşması.
• "Donmuş çiyin", adətən öz-özünə sağalır, lakin erkən mərhələdə oynaqdaxili kortikosteroid inyeksiyası ilə müalicə edilə bilər. Simptomlar analgetiklər və soyuq tətbiqi ilə yüngüləşşdirilə bilər.

Rast gəlmə tezliyi

• Yaşı 50-60 arasında olan fərdlər məruz qalırlar. İlkin xəstələnmə halları təxminən 2% təşkil edir.
• Yaranma səbəbləri və risk faktorları tam aydın deyildir. "Donmuş çiyin" sindromu diabet (diabet olan xəstələr arasında yayılma 10-36%-dir) və ya tiroid xəstəliyi ilə əlaqəli ola bilər.

Diagnoz

Simptomları

• "Donmuş çiyin" sindromunun klinik gedişi 4 mərhələdən ibarətdir.
  • Ağrılı iltihab mərhələsi, 0-2 ay: gecə kəskin ağrı, aktiv hərəkətlər getdikcə daha çox məhdudlaşır, passiv hərəkətlər hələ də normaldır
  • Ağrılı "donma" mərhələsinın başlanması, 2-6 ay: ağrı davam edir, passiv hərəkətlər də məhdudlaşır və gecələr kəskin ağrı baş verir. Soyuq tətbiqi ən yaxşı müalicə formasıdır, fizioterapiya isə ağrıya səbəb olur.
  • "Donmuş" mərhələsi, 6-12 ay: hərəkətin məhdud diapazonu: bazu oynağı çətin işləyir,  ağrı yavaş - yavaş azalır, fizioterapiya az əhəmiyyətlidir.
  • "Donun" açılması (bərpa) mərhələsi, 12-24 ay: Normal hərəkət diapozonunun tədricən bərpası, fizioterapiya faydalıdır.

Diagnostik meyarlar

• Tipik olan ağrı mənzərəsi; tədricən artan ağrı və hərəkətlərin məhdudlaşması ilə hərəkət zamanı ağrı;  başlanğıcda və qəflətən olan hərəkət zamanı ağrı və son dərəcə passiv vəziyyətində ağrı, gecə ağrısı.
• Bazu oynağında daxili rotasiyası çətinləşir; xəstənin arxa cibindən portmaneni götürə bilməməsi və yaxud büstqalteri arxa tərəfdə  bağlaya bilməməsi. Xaricə fırlanma 30 ° -dən çox deyil, ətrafın yana doğru açılması (abduction)100 ° -dən yüksək deyil, passiv hərəkətlər təxminən eyni cürdür. Əzələ normal gücə malikdir.

Müalicə

İltihab mərhələsi

• Oynaq daxilinə qlükokortikoid yeridilməsi; mümkündür ki, qlükokortikoidlərin oral kursu təyin edilsin.

"Donma" mərhələsinin başlanması 

• Məqsəd analgeziyanı təmin etməkdir: soyuqla müalicə, iltihab əleyhinə preparatlar, yumşaq opioidlər. Ağrı səbəbindən fizioterapiya tətbiq edilə bilməz. Qlükokortikoid injeksiyaların təsiri qeyri-müəyyəndir.
• Xəstəyə ağrı sərhədlərində saat kəfkirinin hərəkətinə oxşayan fiziki hərəkətlər barədə təlimat verilir.

"Donmuş" mərhələsi

• Hərəkətin məhdudlaşdırılması uzun müddət ərzində əmək qabiliyyətinin itirilməsinə və ya 6 aydan çox müddətə kəskin ağrıya səbəb olarsa, ümumi anesteziya altında  və ya  endoskopik olaraq çiyin oynağının bitişmələrini (adhesions) aradan götürmək (məsələn, artrolizis) nəzərdən keçirilir. Xəstələrin bir hissəsində bir həftə ərzində yenidən çiyin oynağında bitişmələr əmələ gələ bilər.

"Donun açılması" mərhələsi

​Fizioterapiya effektivdir. Təkbaşına edilən məşqlər, bərabər dərəcədə faydalıdır: məs. çubuqla gimnastika- çubuq hər iki əllə qaldırılır və mümkün olduğu qədər yana aparılır. Digər bir məşq- sağlam tərəfin biləyi ilə kömək edərək zədələnmiş tərəfin barmaq uсları ilə  divara "dırmaşmadan" ibarətdir.

• Hərəkətlərin tam və ya demək olar ki  tam şəkildə bərpası mümkündür, hətta diabetli xəstələrdə belə normal diapazon bərpa olunaraq sağlam çiyin səviyyəsinə çatır.

• Koçran icmalları

Vastamäki H, Kettunen J, Vastamäki M. The natural history of idiopathic frozen shoulder: a 2- to 27-year followup study. Clin Orthop Relat Res 2012;470(4):1133-43. Vastamäki H. The long-term outcome of frozen shoulder. Doctoral dissertation. University of Helsinki, 2015 / Publications of the ORTON Research Institute, A:39 .Vastamäki H, Ristolainen L, Vastamäki M. Range of motion of diabetic frozen shoulder recovers to the contralateral level. J Int Med Res 2016;44(6):1191-1199.