Hiperaktiv sidik kisəsi

Əsas məqamlar

• Hiperaktiv sidik kisəsi (HSK) aşağıdakı xüsusiyətlərə malik bir idiopatik sindromdur: 
  • sidik ifrazına imperativ çağırış
  • sidik ifrazının tezləşməsi (24 saat ərzində 8 dəfədən çox sidik ifraz etmək ehtiyacı) ilə birgə və ya onsuz və/və ya nokturiya (gecə ərzində 2 dəfədən çox) 
• Pasiyentlərin üçdə biri həmçinin, HSK-nin həyat keyfiyyətinə ən çox təsir edən simptomu olan imperativ sidiyi saxlaya bilməməkdən əziyyət çəkir.
• Meyarlar standartlaşdırılmayıb. 
• Detruzor əzələ hiperaktivlik və hiperhəssaslıq göstərir.
• Sidik sistemi infeksiyası, prostat vəzinin hiperplaziyası və digər aşkar səbəblər mütləq istisna edilməlidir.
• Yüngül simptomlar çox zaman həyat tərzi dəyişiklikləri, sidik kisəsinin treyninqi və çanaq dibi əzələləri çalışmaları ilə korreksiya edilə bilər.

Prevalentlik

• Prevalentlik irəliləyən yaşla artır.
• Hiperaktiv sidik kisəsi sindromu olan pasiyentlərdə imperativ sidiyi saxlaya bilməmək  kişilərə (11%) nisbətən qadınlarda (27%) daha çox prevalentdir.

Müayinələr

• Pasiyentin anamnezi sidik kisəsi funksiyasına təsir göstərə bilən xəstəliklər və dərman vasitələri (xüsusilə, diuretiklər) baxımından tədqiq edilməlidir.
• Bütün pasiyentlərdə qarnın palpasiyası, qadınlarda isə ginekoloji müayinə aparılmalıdır. Prostat vəzinin ölçüsünü və mümkün kütlələrin mövcudluğunu qiymətləndirmək üçün kişilərdə prostatın palpasiyası aparılır. Həmçinin, sidik kanalının xarici dəliyi və pülük də müayinə edilməlidir.
• Əgər göstəriş varsa qalıq sidiyin ölçülməsi aparılmalıdır.
• Həmçinin, sidiyin biokimyəvi skrininq müayinəsi də aparılmalıdır. Göstəriş varsa, sidiyin mikroskopik müayinəsi və əkilməsi aparılır. Kişilərdə plazmada PSA (prostat - spesifik antigeni) və göstəriş olduqda sərbəst / ümumi PSA nisbəti müəyyənləşdirilir.
• Sidik kisəsi fəaliyyətinin iki - üç gün ərzində olan gündəliyi vacibdir. Bu gündəlik simptomların təbiətini və ağırlığını, eləcə də pasiyentin maye qəbulu vərdişlərini aydınlaşdıracaq.   
  • Sidik ifrazının normal tezliyi 24 saat ərzində 8 dəfədən azdır.  
  • Ümumi 24 saatlıq sidik həcminin > 33%-dən çox olan gecə sidiyi həcmi qeyri - normaldır.  
  • Poliuriya: sidik həcmi > 30 ml/kq / 24 saat
  • Əgər tək sidik ifrazında gələn sidiyin ən böyük həcmi (yəni, sidik kisəsinin funskional həcmi) 100 - 150 ml-dən azdırsa mütləq sistoskopiya müayinəsi ilə üzvi patologiya inkar edilməlidir.

Diferensial diaqnoz

• Sidik kisəsi patologiyası: iiltihab, interstisial sistit (adətən, simptomlara dizuriya daxildir, baxın ), şiş və ya daş
• Çanaqda şiş
• Sidik kisəsinin nevroloji tənzim olunmasına təsir göstərən patologiyalar (demensiya, Parkinson xəstəliyi, dağınıq skleroz, şəkərli diabet) 
• Qadınlar: urogenital atrofiya, prolapslar 
• Kişilər: sidik kisəsindən axının obstruksiyası (prostat vəzinin hiperplaziyası, prostat xərçəngi, sidik kanalının stenozu və fimoz)
• Həmçinin, qadınlarda və yaşlı şəxslərdə sidiyi saxlaya bilməmək barədə məqalələrə baxın 

Müalicə

• İfrat farmakoterapiyadan qaçınılmalıdır: yüngül simptomların heç də həmişə müalicə edilməsinə ehtiyac yoxdur.
• Müalicə ən çox narahat edən simptoma və səbəbə qarşı yönəlməlidir.

Qadınlar

• Aşağıda sadalanan müalicələrin hər hansı bir kombinasiyası.
• Həyat tərzi dəyişiklikləri (kofe, çay, kofein, alkoqol və qazlı içkilər qıcıqlanmaya səbəb ola bilər; pasiyent öz maye qəbul etmə vərdişlərini dəyişdirməyə cəhd etməlidir) 
• Sidik kisəsi treyninqi (pasiyent bilərəkdən sidik ifrazları arasındakı zamanı uzatmalıdır); pasiyent üçün yazılı təlimatlar verin 
• Fizioterapiya
  • Əgər pasiyent sidiyi saxlaya bilməməkdən əziyyət çəkirsə çanaq dibi əzələlərinin nəzarətli treyninqi effektivdir; yazılı təlimatlar verin.
  • Detruzor əzələnin yığılmalarını supressiya etmək üçün elektrostimulyasiya 
• Urogenital atrofiya zamanı yerli olaraq estrogen (estradiol, estriol) terapiyası 
• Antixolinergik dərmanlar 
  • Müxtəlif preparatlar arasında effektivlik üzrə əhəmiyyətli fərq yoxdur.
  • Xoşagəlməz effekt profili isə həqiqətən fərqlənir və buna görə də müxtəlif preparatları sınamağa dəyər.
    • Fərdi qaydada doza təyini ilə effekt və dözülə bilmə yaxşılaşdırıla bilər. 
    • Axşam saatlarında dərmanın qəbul edilməsi dözülə bilməni yaxşılaşdırır.
    • Trospium-xloridi preparatının oksibutinin və ya tolterodin preparatlarına nisbətən MSS ilə bağlı daha az xoşagəlməz effektləri ola bilər. 
  • İmperativ sidiyi saxlaya bilməməyin müalicəsi barədə daha çox təfərrüatlar üçün baxın .
  • Dərman maddəsinin dozası və effektivliyi təqribən 2 aydan sonra qiymətləndirilməlidir.
• Mirabeqron
  • Antixolinergik dərmanlar üçün tipik olan tüpürcək vəzisi və həzm traktı üzrə xoşagəlməz təsirlərsiz bir beta-3-adrenoseptor aqonistidir.
  • Doza normal böyrək və qaraciyər funksiyası olan pasiyentlər üçün 50 mq gündə bir dəfədir.
  • Arterial təzyiqin yüksəlməsi və taxikardiya potensial xoşagəlməz təsirlərdir.
  • Ağır nəzarət edilməyən hipertenziya (sistolik təzyiq ≥ 180 mm c.süt. və ya diastolik təzyiq ≥ 110 mm c. süt.) əks göstərişdir.

Kişilər

• Müalicə prinsipləri qadınlarda olduğu kimidir. Sidik kisəsindən axının obstruksiyası yaşlı kişilərdə çox rast gəlinir. Təklikdə istifadə edilən antixolenergik dərman bu pasiyentlərdə axını pisləşdirə və hətta sidiyin retensiyasına səbəb ola bilər.
• Əgər pasiyentdə prostat vəzinin hiperplaziyası varsa antixolinergik dərmanla kombinə edilmiş alfa - blokator hər iki dərmanın təklikdə istifadəsi ilə müqayisədə simptomları daha yaxşı yüngülləşdirir. Bundan başqa, sidik retensiyası riski də kiçikdir.
• Müalicəyə cavabın pis olması daha ətraflı urodinamik müayinələri (uroloq) tələb edir.

Yaşlılar 

• Yaşlılarda sidiyi saxlaya bilməmək mövzusuna baxın. 

Digər müalicə 

• Mövcud ən yeni dərman mirabeqron (50 mq, peroral gündə bir dəfə) preparatıdır. Bu dərman antixolinergik dərmanlar üçün xarakterik olan tüpürcək vəziləri və həzm traktı ilə bağlı xoşagəlməz effektlərə malik deyil.
  • Digər müalicələrə rezistent olan ağır hallarda botulinum toksininin sidik kisəsinin divarına inyeksiyası ümidverici nəticələr vermişdir.
    • Bu müalicə sidik kisəsinin divarına vurulan lidokain məhlulunu istifadə edərək yerli anezteziyanı aparıb sonra isə sistoskopdan endoskopik iynə ilə dərmanı inyeksiya etməklə ambulator şəraitdə aparıla bilər. 

Abrams P, Cardozo L, Fall M, Griffiths D, Rosier P, Ulmsten U, van Kerrebroeck P, Victor A, Wein A. The standardisation of terminology of lower urinary tract function: report from the Standardisation Sub-committee of the International Continence Society. Am J Obstet Gynecol 2002 Jul;187(1):116-26 Tikkinen KA, Tammela TL, Rissanen AM, Valpas A, Huhtala H, Auvinen A. Tikkinen KA, Tammela TL, Rissanen AM, Valpas A, Huhtala H, Auvinen A. Is the prevalence of overactive bladder overestimated? A population-based study in Finland. PLoS ONE 2007 Feb 7;2(2):e195 Madersbacher H. Overactive bladder: a clinical entity or a marketing hype? Eur Urol 2005 Mar;47(3):273-6 Kaplan SA, Roehrborn CG, Rovner ES, Carlsson M, Bavendam T, Guan Z. Tolterodine and tamsulosin for treatment of men with lower urinary tract symptoms and overactive bladder: a randomized controlled trial. JAMA 2006 Nov 15;296(19):2319-28 Maman K, Aballea S, Nazir J et al. Comparative efficacy and safety of medical treatments for the management of overactive bladder: a systematic literature review and mixed treatment comparison. Eur Urol 2014;65(4):755-65. Apostolidis A, Dasgupta P, Denys P et al. Recommendations on the use of botulinum toxin in the treatment of lower urinary tract disorders and pelvic floor dysfunctions: a European consensus report. Eur Urol 2009;55(1):100-19.