Ən çox təsadüf edilən simptomlar yuxarı abdominal nahiyyəyə aid şikayətlər, anemiya və çəki itkisi hesab edilir, lakin əksər hallarda mədə xərçəngi xəstəliyin erkən mərhələsində asimptomatik olur.
Qastroskopiya, bir seçim müayinəsi olaraq həyata keçirilir.
Adyuvant kimyaterapiya ilə həyata keçirilən cərrahi rezeksiyanın proqnozu yaxşılaşdırdığı müşahidə edilmişdir.
Rastgəlmə tezliyi
Mədə xərçəngi dünyada ən çox təsadüf edən xərçənglər sırasında dördüncü, ölümə səbəb olan xərçənglər arasında isə ikinci yeri tutur.
Mədə xərçənginə tutulma son bir neçə onillik ərzində azalmışdır. Buna baxmayaraq qastrik kardia karsinomasının miqdarı yüksəlmişdir.
Mədə xərçənginə tutulma hallarında coğrafi variasiya mövcuddur belə ki, göstəricilər Asiyada və Cənubi Amerikanın bəzi yerlərində ən yüksək, Şimali Amerikada isə ən aşağı səviyyədədir. 2007-ci ildə dünya miqyasında bir milyon yeni mədə xərçəngi hallarına təsadüf edilmişdir, bu halların təxminən 70%-i, 800,000 ölüm halının müşahidə edilməsilə inkişaf etmiş ölkələrdə qeydə alınmışdır.
Etiologiya
Ətraf mühit amillərinin mədə xərçənginin inkişafında əsas rol oynadığı düşünülür. Helicobacter pylori infeksiyası ən vacib ətraf mühit amili hesab edilir.
Helikobakterin törətdiyi infeksiya mədənin selikli qişasının iltihabına səbəb olur və bu da bəzi pasiyentlərdə xroniki atrofik qastritlə nəticələnir. Atrofiyaya uğramış selikli qişa xərçəngə səbəb olan dəyişikliklərə daha çox məruz qalır.
Qastro-ezofaqal refluks xəstəliyi və Barret ezofaqusa adətən qastrik kardia karsinoma zamanı təsadüf edilir.
Siqaret çəkmək və artıq miqdarda duz qəbulu mədə xərçəngi riskini artırır.
Təzə tərəvəzlərin və meyvələrin qəbulu mədə xərçəngi riskini azaltmış olur.
Histologiya
Halların 90% -dən çoxu adenokarsinomalardır
Bağırsaq karsinoması
Bu növ, karsinogenik kaskadın ən son mərhələsi hesab edilir, yəni xərçəng prekursor mərhələlərdən keçərək inkişaf edir.
Ən çox yaşlı pasiyentlər arasında təsadüf edilir.
Fərqli növ şişləri meydana gətirməklə yayılır.
Səciyyəvi olaraq limfa düyünlərinə və hematogen olaraq qaraciyərə yayılır.
HER2 xərçəng geninin təzahürü və amplifikasiyası təxminən 20% pasiyentlərdə qeydə alınır (inkişaf etmiş xəstəlikdə müalicə seçiminə təsir göstərir).
Diffuz karsinoma
Prekursor mərhələləri dəqiq təyin edilməmişdir.
Bəzilərində ailəvi xarakter daşımaqla, cavan pasiyentlər arasında daha çox təsadüf edilir.
İnfiltrasiya yolu ilə yayılır.
Səciyyəvi olaraq limfa düyünlərinə və peritonal boşluğa yayılır.
Nadir görülən şiş növlərinə neyroendokrin karsinoma, limfomalar və GİST şişlər (qastrointestinal stromal şişlər) aid edilir.
Simptomlar
Mədə xərçənginin böyük əksəriyyəti erkən mərhələdə asimptomatik olaraq inkişaf edir.
Diqqət tələb edənsimptomlar.
Şiddətli, davamedici qarın ağrıları
Çəki itkisi 6 ay ərzində > 3 kq
Disfaqiya
Ürəkbulanma və qusma
Qanqusma (eng. Haematemesis)
Melena (qanlı nəcis)
Yuxarı qarın nahiyyədə ağrı Çəki itkisi''?> Yemək zamanı erkən doyma da mümkün ola biləcək simptom hesab edilir. Disfagiya Ürəkbulanma və qusma Hematemez Melena''?>
Müayinələr zamanı əldə edilən nəticələr
Klinik əlamətlər adətən xəstəliyin sonrakı mərhələlərində müşahidə edilir
Diqqət tələb edən simptomlar
Anemiya
Yumurtalıq şişi (metastaz)??>.
Yuxarı abdominal kütlə
Assit Klavikulyar fossada palpasiya edilə bilən limfa düyünü''?>.
Digər mümkün əlamətlər
Yumurtalıq şişi (metastaz)
Assit
Klavikulyar fossada palpasiya edilə bilən limfa düyünü.
Diaqnostika və xəstəliyin fazaları
Qastroskopiya və biopsiya
Xəstənin diqqət tələb edən simptomlara malik olması və 55 yaşdan yuxarı xəstələrdə yuxarı abdominal nahiyyənin yeni şikayətlərinə malik olması halında hər zaman həyata keçirilməlidir.
Xəstəliyi mərhələlərə ayırmaq prosesi, bütün bədənin KT müayinəsinə əsaslanır (və endoskopik ultrasəs).
Simptomlara əsasən həyata keçirilən yuxarı abdominal nahiyyənin ultrasəs müayinəsindən əldə edilən nəticələrə assit və ya qaraciyər metastazı aid edilir.
Spesifik laborator analizlər mövcud deyildir. Trombosit sayı ilə qanın ümumi analizinin və qaraciyər funksiyasını qiymətləndirən testlərin (ALT, ALP) həyata keçirilməsi tövsiyə edilir.
Müalicə
Kurativ cərrahiyyə
Distal şiş: > ⅔ rezeksiya''?>. digər şişlər: tam qastroektomiya.
Əməliyyat zamanı mədəni əhatə edən toxumadan birinci səviyyəli limfa düyünləri hər zaman kənarlaşdırılmalıdır (D1 qastrektomiya).
Əgər ikinci səviyyəli limfa düyünlərinin kəsib çıxarılması ağırlaşmalara səbəb olmadan mümkün olsa, əməliyyat zamanı onların da kənarlaşdırılması tövsiyə edilir (D2 qastrektomiya).
Əməliyyat zamanı kəsilib çəxarılan ən azı 15 limfa düyünü analizə göndərilməlidir.
Splenektomiya, yalnız xəstədə limfa düyünlərinin dalağın hilumuna (qapısında) metastaz etməsindən şübhələnildiyi və ya şişin bir başa dalağa infiltrasiya etməsi hallarında həyata keçirilməlidir.
İnkişafının erkən mərhələsində olan bəzi şişlər daha kiçik prosedurların köməkliyi ilə nəzarət altına alına bilər, məsələn, selikli qişanın endoskopik rezeksiyası.
Tam qastroektomiyadan sonra xəstə ömür boyu B12 əvəzləyici ilə aparılan terapiyaya ehtiyac duyur.
Splenektomiyadan sonra pnevmokokkal, meninqokokkal və hemafilus vaksinasiyaları təyin edilir.
Kurativ cərrahiyyə ilə kombinasiya edilmiş onkoloji müalicə
Perioperativ sitotoksik kimyaterapiya.
Perioperativ sitotoksik kimyaterapiya (pre- və postoperativ) mədə xərçənginin proqnozunu yaxşılaşdırmaq məqsədilə təyin edilə bilər.
Preoperativ müalicənin məqsədi şişin kütləsini azaltmaq, radikal rezeksiyanı artırmaqla xəstəliyin proqnozunu yaxşılaşdırmaqdan ibarətdir.
Əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiyanın həyata keçirilməsi də həmçinin yaxşı tolerə edilir.
Adətən epirubisin, sisplatin və ya oksaliplatinin 5-flüorourasil və ya kapesitabin ilə birlikdə kombinativ terapiyasından istifadə edilir.
Adyuvant kimyaterapiya.
Adyuvant kimyaterapiyanın faydaları individual qərb tədqiqatlarında göstərilməmişdir.
Meta-analizlər onun ölüm hallarını həfif şəkildə artırdığını nümayiş etdirmişdir''?>.
Adyuvant kimyaradioterapiya
Postoperativ kimyaradioterapiyanın həyata keçirilməsi əsasən xəstəliyin cərrahi əməliyyatın keçirildiyi bölgələri aşaraq digər bölgələrə yayıldığı xəstələrdə nəzərdə tutulur.
Palliativ müalicə (xəstəliyi sağaldmadan simptomlarının müvəqqəti olaraq aradan qaldırılması)
Kimyaterapiya, ən yaxşı simptomatik terapiya ilə birlikdə sağ qalma ehtimalını artırır''?>.
Metastatik xəstəliklərdə kimyaterapiya ilə müalicə alan xəstənin orta həyat göstəricisi 12 ay təşkil edir.
HER2 pozitiv xəstəlikdə anti-HER2 antitel trastuzumabının kimyaterapiyaya əlavə edilməsi sağ qalma ehtimalını artırır.
Obstruksiya
Mümkün olduğu halda palliativ rezeksiya (şuntlamadan və ya stentləmədən daha yaxşıdır)
Böyük simptomlarla müşahidə edilməyən metastatik xəstəlikdə rezeksiyanın rolu qeyri-müəyyəndir.
Proqnoz
Təxminən 50% mədə xərçəngi, xəstəlik inkişaf edənə qədər diaqnozu qoyulmamış qalır və bu səbəblə də proqnozu mənfi olur.
5-illik sağ qalma göstəricisi ümumilikdə 25%, kurativ müalicədən sonra isə 50% təşkil edir.
Təkrari müayinə
İntensiv şəkildə aparılan təkrari müayinələrin proqnozu yaxşılaşdırdığı müşahidə edilməmişdir.
Təkrari müayinələrin məqsədi:
cərrahi əməliyyatın səbəb olduğu mümkün qida çatışmazlığını müəyyən etmək.
Hər il çəki, bağırsaq funksiyası, trombosit miqdarı ilə qanın ümumi analizi, elektrolit, kreatinin, vitamin B12 yoxlanılmalıdır.
Ehtiyac duyulduqda pasiyent, diyetoloq və ya ixtisaslaşmış həkim baxışına yönləndirilə bilər.
müalicə edilə bilən resessivləri təyin edin (nadir hallarda)
Bir neçə il aralığı ilə subtotal qastroektomiyadan sonra endoskopiya
Simptomlara əsasən vizualizasiya metodlarının təyini və ya mütəxəssis baxışına göstəriş, məsələn, yemək problemlərinin, çəki itkisinin və ya abdominal ağrının meydana gəlməsi hallarında.
Əvəzetmə terapiyasına ehtiyac.
Dəmir çatışmazlığı, mədə əməliyyatından sonra anemiyanın ən çox təsadüf edilən səbəbi hesab edilir. Onu adətən oral dəmir məhsulları ilə korreksiya etmək mümkün olur.
Vitamin B12 defisiti səbəbilə meydana gələn metabolik anemiya da geniş yayılmışdır. Tam qastroektomiyadan sonra vitamin B12 adətən 3 aydan bir inyeksiya yolu ilə təyin edilir, lakin B12 əvəzlənməsinə də cəhd edilir.
Qastroektomiyadan sonra həmçinin fol turşusunun defisitinə də təsadüf etmək mümkündür.
Qastroektomiyadan sonra osteoparoz riski də yüksəlmiş olur və buna görə də kalsium, vitamin D dəstəyinin göstərilməsi tövsiyə edilir.
Pankreatik ferment məhsullarının tətbiqinə ağır steotorreya və çəki itirilməsi hallarında cəhd edilə bilər.