Diaqnostikada Doppleroqrafik steteskopiya

• Arterial diaqnostika texniki cəhətdən olduqca asandır və nəticəsi yüksək dərəcədə əminlik yaradır. Doppleroqrafik stetoskop, aşağı ətraflarda işemiyanın aşkarlanması üçün ilkin tibbi yardımda istifadə olunan ilk diaqnostik vasitədir.
• Ən azı topuğun bir arteriyasında aşkar olunan topuq-bazu indeksində (ABI) azalma az olsa belə, bu, arterial xəstəlik riskinin artdığını göstərir (ABI 0.9-1.0).
• Venoz xəstəliyin diaqnostikası zamanı diqqətli araşdırma və  uzun müddətli təlimlərə ehtiyac vardır və diaqnostika zamanı nəticənin əldə edilməsində bəzi çətinliklər də yarana bilər. Dərin venoz çatışmazlığa qeyri-düzgün diaqnoz qoymaq təbii ki olduqca asandır. 

Aşağı ətraflarda işemiya

• Aşağı ətraflarda arteriyaların tıxanması, Doppleroqrafik stetoskopiya müayinəsi ilə aşağı ətraflarda qan təzyiqini yuxarı ətraflardakı qan təzyiqi ilə müqayisə edərək, aşkar edilə bilər. Arteriyaların tıxanması əlamətlərinə daxildir:
• • Klaudikasiya ağrısı
  • Aşağı ətraflarda şiddətli ağrı (şübhəli emboliya və ya tromboz)
  • aşağı ətraflarda yara
  • ayaqlarda soyuqluq hissi
  • qanqren təhlükəsi.
  •  
• Doppleroqrafik stetoskop ilə müayinə damar cərrahiyyəsi üçün müraciət etmiş xəstələrin seçimini daha dəqiqləşdirir.
• Xəstələrdə olan Qanqren qorxusu həkim qəbuluna gəlmək üçün ümumi səbəb kimi qiymətləndirilir. Xəstə şəxsən, ayağında arterial nəbzin səsini eşidə bildiyi üçün Doppler stetoskopiyası bu tibbi problem zamanı ən effektiv "terapiya" hesab olunur.

Müayinə proseduru

• Xəstə beli üstə uzanmış vəziyyətdədir.
• Uzandıqdan ən azı 5 dəqiqə sonra həyat göstəricilərini ölçün. 

1. Nəbzi və ətraf orqanların temperaturunu  əliniz ilə yoxlayın. Periferik nəbzin və ya zəif nəbzin aşkar edilməsi yüngül arterial tıxanmanın göstəricisi deyildir və xüsusilə, yaşlı insanlarda bu nəbzin müşahidə edilməməsi damar tıxanması diaqnozunun qoyulması üçün kifayət deyil. Temperaturun müəyyən edilməsi emboliya diaqnozunun əsaslarından biridir.  
2. Doppleroqrafik stetoskop (şəkil) ilə medial topuq sümüyünün arxasındakı qamış sümüyü arteriyada və ayağın üstündəki dorsal arteriyada nəbzi tapın. Arteriya istiqamətində Doppleroqrafik stetoskopun sensorunu yavaşca  hərəkət etdirərək Nəbzin tapılması mümkündür. Bəzən dorsal arteriyanın əvəzinə üfüqi taral kanalındakı arteriya nəbzini eşitmək daha asan olur. Səsin keyfiyyəti mümkün tıxanmanın olub-olmamasını göstərəcəkdir. 
   • Normal olaraq, səs qamçı ucu kimi kəskin və ən azı iki mərhələli olacaqdır (əvvəlcə irəliyə doğru sürətli axın, sonra arteriyanın elastikliyindən qaynaqlanan qısa geri axın; video). Adətən, nəbz səsinin üçüncü  mərhələsi də eşidilir, bu zaman isə qan yavaşca diastol boyunca axır.
   • Arterial tıxanmanın aşağı hissəsində axın səsi adətən daha yumşaq və bir mərhələli olur. (paralel axın; video).
   • Əgər ciddi tıxanma vardırsa, yalnız diqqətlə yoxladığınız zaman səsi eşidə bilərsiniz, hətta bəzən səsi eşitmək üçün qulaqcıqlara belə ehtiyac yaranır. 
3. Sfiqmomanometrin manjetini ayaq biləyinə yerləşdirin. Səs zəifləyənə qədər, əvvəlcə cihazın təzyiqini sürətlə artırın, sonra səs yoxa çıxana qədər yavaş-yavaş təzyiqi azaldın (video). Təzyiq yavaşca aşağı salındıqda, səs yenidən eşidilməyə başlayır. Sonuncu təzyiq göstəricisi sistolik təzyiqin ən dəqiq göstəricisi hesab olunur. Ancaq səs çox zəif olarsa, onun yenidən eşidilməsi çətin ola bilər: bu cür hallarda, təzyiq artan zaman səsin yox olduğu göstərici sistolik təzyiq kimi qeyd edilməlidir. Həm arxa tibial arteriya (ATP), həm də dorsal ayaq arteriyasını (ADP) steteskop ilə müayinə edin və müəyyən edilən göstəriciləri qeyd edin. 
   • Əgər dorsal və tibial arteriyalardakı təzyiq fərqlidirsə, aşağı ətraflarda qan dövranının qiymətləndirilməsi üçün daha yüksək təzyiq göstəricisindən istifadə edin. Xəstənin ümumi arterial xəstəliklərə tutulma riskini qiymətləndirərkən, aşağı təzyiq göstəricisindən istifadə edin.
4. Cihazı qola yerləşdirərək hər iki yuxarı ətraf təzyiqini ölçün. Daha yüksək təzyiq indekslərini qeyd edin. Nəbzin səsini eşitmək üçün Doppleroqrafik steteskop vasitəsilə biləyi müayinə edin. (normal stetoskopla da ölçmək olar). "?>
5. Təzyiq indeksini (ABI) hesablayın = aşağı ətraflar/ yuxarı ətraflarda təzyiq
   • Tıxanıqlıq səviyyəsini müəyyənləşdirmək və vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq üçün indeksin hesablanması tələb olunur (yuxarı ətrafların hər birində fərqli təzyiq olduğuna görə, ayaq biləklərində də təzyiq bir-birindən fərqli olacaqdır).
6. Diaqnostikanın məqsədi arterial obstruksiyanı təsdiqləmək və ya aşkara çıxarmaq, həmçinin, onun nə dərəcədə ciddi olduğunu  müəyyənləşdirməkdirsə, o zaman topuq-bazu indeksinin ölçülməsi kifayətdir. Seqmental təzyiq daha sonra xəstəxanada ölçülə bilər.

İzah

• Ayaq biləyi təzyiqi yuxarı ətrafların təzyiqdən az olarsa, arterial tıxanıqlığın olma ehtimalı yüksəkdir.
• 50 mm hg-dən aşağı ayaq biləyi təzyiqi və uzanan zaman ayaqda ağrı, həmçinin. yaranın olması təcili müdaxilə tələb edən kritik işemiya əlamətidir.
• Ayaq biləyinin üst hissəsində yoxlanılmış seqmental təzyiq göstəriciləri adətən ayaq biləyindəki təzyiqdən daha yüksək olur, çünki qalın toxumaların cihazın manjetindəki təzyiqə təsiri daha çoxdur (bud / ayaq biləyinin təzyiqi = 1, 2 göstərirsə və yuxarı qol və budda təzyiq bərabərdirsə, o zaman, deməli iliakda və femoral arteriyada proksimal toxanma mövcuddur.)  İki tərəfdə olan təzyiq fərqlərini qeyd etmək önəmlidir.
• Diabetli xəstələrin təxminən üçdə birində damar divarlarının elastik olmaması, ayaq biləyində təzyiqin yüksək olmasına səbəb ola bilər. (ABI> 1.4).
• • İki fazalı nəbz səsinin müşahidə olunmaması obstruksiya göstəricisidir.
  • Bu vəziyyətdə ayaq biləyi təzyiqi ayağı qaldıraraq və eyni zamanda axın səsinin yox olma anını müşahidə edərək qiymətləndirilə bilər ("pole"testi). Ürək səviyyəsindən bir santimetr yüksəklik fərqi ayaq biləyi təzyiqində 0.75 mmHg-ə bərabərdir.
  • Ayağında yara olan diabet xəstəsində arteriyanın obstruksiyasının simptomları- bir fazalı nəbz səsi və ya ABI <0.9 müşahidə olunursa, o, damarla əlaqədar cərrahi qiymətləndirmə üçün ixtisaslaşmış tibbi baxım məntəqəsinə yönləndirilməlidir.
  • Barmaq-bazu indeksi (TBI) <0.7 olarsa, bu, işemiya xəstəliyinə işarə edir. 
•  Bu cür hallarda, aşağı göstəricili pulsasiya və iki fazalı nəbz səsinin olmaması tıxanmanın olduğunu göstərir. Bu zaman, ayaq biləyinin təzyiqi ayağı qaldıraraq və eyni zamanda axın səsinin yox olma anını müşahidə edərək qiymətləndirilə bilər ("pole" testi). Ürək səviyyəsindən bir santimetr yüksəklik fərqi ayaq biləyi təzyiqində 0.75 mmHg-ə bərabərdir.  "?>
• Topuq-bazu indeksi (ABI) 0.91-1.00 aralığında (aşağı təzyiq göstəricisi ilə müəyyən edilir) olarsa, bu o deməkdir ki, xəstə arterial xəstəlik risk faktorlarından ötrü daima kontrol altında saxlanılmalı, həyat tərzinə xüsusi diqqət yetirilməli və ehtiyac varsa, arterial xəstəliyin qarşısını almaq üçün dərman istifadəsinə başlanılmalıdır. 

Dərin vena trombozu

• Damarlarda sıxılmanın USM ilə yoxlanılması ilk həyata keçirilən müayinə hesab olunur.(video).
• Baxın. Müayinə posterior tibial, popliteal və femoral damarlarda tıxanma olmadan qan axınını təmin etmək məqsədi daşıyır. Müayinəni əvvəlcə sağlam olan hərəkət orqanında həyata keçirmək məsləhətdir.
• Rəngli Doppleroqrafiya USM-də ortaya çıxan normal nəticələr ilk yoxlanışlarda vena trombozu ehtimalı aşağı və ya orta dərəcədə olan xəstələrdə dərin vena trombozunun olmadığını aşkarlamaq üçün istifadə edilə bilər. Rəngli Doppleroqrafiya USM-də  və ya müsbət D dimer qan testində qeyri-normal nəticələrin alındığı bütün xəstələrdə damarda sıxılmanın olub-olmadığı USM ilə yoxlanılmalıdır.                                                                                                                                                                                          Texnika və nəticələrin təfsiri

1. Xəstə beli üstə uzanıqlı vəziyyətdə olmaqla, qamış sümüyünün arxa hissəsindəki damarı müayinə edin. Auskultasiya sahəsi arteriyanın yanındakı medial topuq sümüyünün arxasındadır. Baldır hissəni əl ilə sıxmaqla, qan axınında kompressiya yaradılır, sonra isə qəfil həmin hissəni buraxaraq, qan axınının birbaşa getməsinə nail oluruq. Əgər damarda tıxanma varsa, əlimizi çəkdikdən dərhal sonra qan axınının səsini eşidəcəyik. 
2. Xəstə üzü ustə uzanıqlı vəziyyətdə olmaqla, dizin arxa hissəsində popliteal damarı müayinə edin. Yenə də baldır hissəyə ovucumuzla yumşaq şəkildə basaraq qan axınının səsini eşitməyə çalışırıq. İlk öncə, baldırın yuxarı hissəsini basın, əgər axın səsi steteskop ilə eşidilirsə, o zaman baldırın aşağı hissəsini yenidən sıxaraq təzyiq yaradırıq. 
   • Sağlam ətrafdakı damarla müqayisədə, əgər bu damarda qan axını səsi eşidilmirsə və ya yaranmış səs fərqli formada eşidilirsə, bu o deməkdir ki, vena trombozu mövcuddur və dərhal venoqrafik və ya sıxılmanın yoxlanıldığı USM müayinələri edilməlidir.
   • Bəzən hətta, tıxanmış damarda belə aydın şəkildə qan axını səsi eşidilə bilər, ancaq o hissəyə əlimizlə təzyiq göstərdikdə, o səs ya tamamilə dayanacaq, ya da qismən.
   •  
3.  Femoral damar arteriyaya yaxın hissədə, qasıq nahiyəsində auskultasiya olunur. Normalda, qan axınının səsi uğuldayan külək səsinə bənzəyir və xəstə nəfəs aldıqca, davamlı olaraq səsin səviyyəsi dəyişir. (tənəffüs aritmiyası)  Tənəffüs aritmiyasının olmaması damarda tıxanmanın olduğunu göstərir. Qarının aşağı hissəsi əllə basılıb, qəfildən, buraxılarsa, tıxanmış vena kava damarındakı qan axmağa başladıqda, axın səsi aydın şəkildə eşidiləcək. Əgər qan irəli doğru axmırsa, deməli, damarda böyük bir tromboz vardır.

Dərin venoz çatışmazlıq

• Nəzər salın.
• Normal qapaqlar dərin damarlarda qanın geri axmasının qarşısını alır. Doppler stetoskop müayinəsində, medial malleolusun arxasındakı arxa tibial damarda qan axınının səsi küləyin səsinə bənzəyir. Əgər baldır hissə əl ilə sıxılarsa, 1 dəqiqəlik qan axını səsinin qarşısı alınır, əlinizi baldırdan çəkdiyiniz an isə qan axını daha da artırvə səs daha güclü eşidilir. 
• Dərin venoz çatışmazlıqda, əl ilə baldır hissəsini sıxdıqda, geri axın səbəbindən axın səsi asanlıqla eşidilə bilər. Venoz çatışmazlığın nə qədər ciddi olub-olmadığı bud hissəni əllə sıxdıqda, yenidən qanın geri axma səsini eşitməklə müəyyən edilə bilər (video). Bu müayinədə eyni zamanda, şişkinliyin səbəbi də konkret şəkildə müəyyən edilir.
• Səthi damarın qüsurlu seqmentləri damarın auskultasiyası və eyni zamanda auskultasiya edilən hissəyə yaxın hissələrdəki damarın müxtəlif səviyyələrdə dəfələrlə sıxılması ilə aşkar edilə bilər. Bəzən qanın geri axını buddan topuğa qədər (video) olan bütün damarlar vasitəsilə aşkar edilir.                                                                                                      Uşaq ətraflarında qan təzyiqinin ölçülməsi
• Damarlarda daralmanın olub-olmadığını müəyyən etmək məqsədilə  yuxarı və aşağı ətraflarda qan təzyiqinin ölçülməsi femoral nəbzi zəif olan və ya döş qəfəsində sistolik uğultuları olan uşaqlar üçün olduqca önəmlidir.
• Ayaq biləyi təzyiqini Doppleroqrafik stetoskop müayinəsi ilə ölçmək ümumiyyətlə azyaşlıları qorxutmur və uşaq sakit olduğu halda müayinə edilə bilər. Müayinə zamanı onun uzanması tələb olunmur, hətta valideynin qucağında da otura bilər. Yuxarı ətrafda qan təzyiqinin adətən, biləyin Doppleroqrafik stetoskopu ilə auskultasiyası zamanı ölçülməsi daha düzgün hesab olunur.
• İzah
• • Normal olaraq, azyaşlı oturduğu halda, ayaq biləyində ölçülən təzyiq göstəricisi yuxarı ətrafdakı təzyiqdən ən azı 10 mmHg yüksəkdir.
  •  Əgər göstəricilər bərabərdirsə, təzyiq daha sonra yenidən ölçülməlidir.
  • Yuxarı ətraflardakı təzyiq aşağı ətrafdakı təzyiqdən daha yüksəkdirsə, adətən, azyaşlı mütəxəssis həkimə ehtimal olunan damar daralmasının qarşısını alması üçün yönləndirilir. 

Şokda olan xəstənin qan təzyiqinin ölçülməsi

• Doppleroqrafik stetoskopiya müayinəsi adi stetoskopla müayinənin uğursuz olduğu vəziyyətdə  sistolik qan təzyiqini ölçmək üçün istifadə edilə bilər. Doppleroqrafiya stetoskopunun qulaqcıqları varsa, səsli mühitdə onlardan istifadə edilməlidir.

Testis torsiyonu diaqnozu

•  Xayalarda qan dövranı daha güclü olur. Normal vəziyyətdə, cihazın sensoru xayanın aşağı hissəsinə yerləşdirildiyində, arterial nəbz səsi  eşidilir. Epididimit zamanı (xaya iltihabı), toxum ciyəsinin burulması və xayanın burulması halında,  nəbz səsi fərqli şəkildə eşidilir.
  • Epididimit və toxum ciyəsinin burulması zamanı şişmiş xayadakı qan dövranı sürətlənir və ya ən azı sağlam tərəfdə olduğu qədər çox olur.
  • Testis torsiyonunda ağrıyan xayadakı qan dövranı zəif olur. 
• Bu zaman diqqətli və ehtiyatlı şəkildə müayinə proseduru həyata keçirilməlidir. Cinsi cəhətdən fəal olmayan gənc xəstədə  və ya azyaşlı birində xayaların şişməsi və ağrı Doppler nəticəsindən asılı olmayaraq xəstəxanaya göndərilməlidir, çünki epididimitin bu növünə nadir hallarda rast gəlinir.