Sidiyin ümumi analizi və bakterioloji əkmə

Müayinələr

• Standart sidik analizi biokimyəvi analiz (reagentli zolaq və ya ekspress-zolaq testi) və hissəciklərin sayılmasından (ümumi say və ya daha irəliləmiş diferensiasiyalı say) ibarətdir ki, sonuncu mikroskopiya (sidik çöküntüsü və ya kamerada sayılma) və ya avtomatik analizatorların istifadəsilə həyata keçirilir.
  • Çoxsaylı reagentli zolaq-testinin həssaslığı, təxmini olaraq, leykositlər üçün 20 × 10⁶ hüceyrə/l (görmə sahəsində 2–3 hüceyrə) və eritrositlər üçün 10 × 10⁶ hüceyrə/l (görmə sahəsində 1–2 hüceyrə) təşkil edir.
• Sidik traktı infeksiyasına şübhə zamanı bakterioloji əkmə tələb olunur. Xüsusi hallarda, əsasən də mənfi bakterioloji əkmənin skrininqi üçün hissəciklərin sayılması istifadə edildikdə, seçilmiş pasiyentlərdə, yerli mikrobioloji laboratoriya ilə razılaşdırılaraq, xüsusi bakterioloji əkmələr həyata keçirilə bilər. O cümlədən, vərəm çöpləri, xlamidiya və qonokoklar da adi bakterioloji əkmə kasasında böyümür (bunlar öz spesifik müayinə prosedurlarına malikdir).
• Bədxassəli yenitörəməyə şübhə zamanı sidik nümunəsinin sitoloji müayinəsi təyin edilir  (patomorfoloji laboratoriyada müayinə edilir).
  • Sidik nümunəsi mümkün qədər təzə olmalıdır (səhər ikinci nümunə, yəni, sidik kisəsində 2-3 saat qalmış sidiyin götürülməsi)
  • Nümunə laboratoriyaya iki saat ərzində çatdırıla bilmədikdə, o sentrifuqadan keçirilməli və çöküntü 50%-li spirtlə fiksasiya edilməlidir.
• Müayinələr şübhə doğuran xəstəliklərə müvafiq seçilir. Analizlər yerli laboratoriya ilə razılaşdırılma əsasında yerinə yetirilir.

Şübhə doğuran xəstəliyə müvafiq müayinələrin seçilməsi

Sidik yolları infeksiyası (SYİ) şübhəsi, bakteriuriya və piuriya

• Böyük yaşlı, başqa xəstəliklərə malik olmayan qadın pasiyentdə residivləşən kəskin sistit diaqnozu simptomların aşkar edilməsinə əsaslanmalıdır. Laborator müayinələrə ehtiyac yoxdur (bax şəkil ). Digər hallarda, bakterioloji əkmə göstərişdir; bax .
• Piuriya və/və ya bakteriuriyanın müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə edilən ekspress-test biokimyəvi skrininq (leykositlər və nitritlərin nümayiş etdirilməsi) və ya hissəciklərin standart sayılması ilə aparılır.
  • Dizurik pasiyentdə bakteriuriyanın təyin edilməsi üçün ekspress-testin həssaslığı, simptomatik pasiyentdə uropatogenlərin hətta az da olsa böyüməsi (10³ koloniya-formalaşdıran vahid [CFU]/ml) əhəmiyyətli hesab edilirsə, bakterioloji əkmənin həssaslığı ilə müqayisədə sadəcə 50-60%-dir (nitrit və leykosit testi müsbət; tək nitrit testi sadəcə 20–50%).
  • Staphylococcus saprophyticus və enterokokların bəzi növləri nitrat reduktazaya malik deyil. Eyni zamanda, digər bakteriyaların səbəb olduğu infeksiyalarda, pasiyentin qəbul etdiyi qidanın növü və ya sidik kisəsinin qıcıqlanması (sidiyin sidik kisəsində qalma müddəti qısa), nitritlərın sintezi üçün hər zaman əlverişli şərait yaratmır.
  • Bakterioloji əkmə ilə müqayisədə hissəciklərin sayılmasının həssaslığı reagentli zolaq-testi ilə müqayisədə daha üstündür. Bundan əlavə, avtomatik sayılma zamanı nəticə daha dəqiqdir, bunа görə o təxirəsalınmaz xidmətlər göstərən xəstəxana laboratoriyaları üçün tövsiyə edilir.
  • Yüksək miqdarda C vitamini qəbulu reagentli zolaq-testində leykositlər üzrə yalançı mənfi nəticələrə səbəb olur.
  • Nümunənin nəql edilməsində, həmçinin sentrifuqalamada gecikmələr, leykosit və eritrositlərin destruksiyasına gətirir, bu da hissəciklərin sayının yanlış aşağı hesablanması ilə nəticələnəcək.
• Kiçik uşaqlarda SYİ diaqnostikasına piuriyanın mövcudluğunun təsdiqinin ardınca, sidiyin bakterioloji əkməsi daxildir ki, bunun da sidik kisəsinin punksiyası yolu ilə əldə olunması tərcih edilir . Piuriyanın təyin edilməsində, biokimyəvi analizlərin həssaslığı və spesifikliyi, hissəciklərin sayılması ilə müqayisədə təxminən 80-90% təşkil edir.
• Sidikdə uropatogenlər və maya göbələklərinin klinik əhəmiyyətli sayı üzrə limitlər, pasiyentin hazırlanması, həmçinin nümunə ilə əlaqəli amillərdən asılıdır; bax cədvəl .Bakterioloji əkmə nəticələrinin dəyərləndirilməsi zamanı, sidiyin sidik kisəsində qalma müddəti (sidiyin sidik kisəsində 4 saatdan az və ya çox qalması), nümunənin toplanma metodu və toplanma şərtlərinə riayət edilməsi ilə bərabər, sidiyin konsentrasiyasının (nisbi sıxlıq, əvvəllər xüsusi çəki adlandırılırdı) nəzərdə saxlanılması lazımdır.
• Hətta əhəmiyyətli dərəcəli bakterial artım çirklənmə ilə əlaqədar ola bilər. Bakterioloji əkmənin müsbət nəticəsi aşağıdakı hallarda kontrol edilməlidir
  • pasiyent asimptomatikdir və hissəciklərin sayılması zamanı mənfi nəticə alınır (düzgün olmayan nəqletmə şəraiti və ya hətta hətta yanlış pasiyentə aid nümunənin səhv leybllanması)
  • nümunədə üç və daha çox bakteriya növü var (nümunənin düzgün toplanmaması, qarışıq flora).
• Həmçinin, piuriya mikrob infeksiyası mənşəli deyil, digər, məsələn, qlomerulonefrit və ya interstisial sistit etiologiyalı ola bilər.

Hematuriya şübhəsi

• Hematuriyanın səbəbi aşağıdakılar ola bilər:
  • sistem xəstəlik (məsələn, hemorragik diatez)
  • böyrək və ya aşağı sidik yolları xəstəliyi
  • artefakt (aybaşı)
  • fiziki gərginlik (məs., uzunmüddətli fiziki gərginlik tələb edən idman növləri).
• Skrininq üçün reagentli zolaqla biokimyəvi test yetərlidir. Bu metod hemin malik olduğu psevdoperoksidaz aktivliyinə əsaslanır və istisna etmə üçün kliniki cəhətdən uyğundur. Zolaq-testi ilə mioqlobin hemi də təyin edilir (rabdomioliz).
• Hematuriya müəyyən edildiyi halda, hissəciklərin sayılması vasitəsilə kontrol həyata keçirilir.
• Sağlam fərdlərdə sidikdə eritrositlərin sayı üçün yuxarı hədd limiti diurez və analiz metodundan asılıdır; bu təxminən 10–20 × 10⁶/l təşkil edir.

Sidiyin böyrək mənşəli elementlərə görə müayinəsi

• Sidikdə hissəciklərin ümumi sayı, sidikdə böyrək mənşəli hissəciklərlə bağlı yalnız ümumi təsəvvür yaradacaq
  • Hissəciklərin sayına silindrlərin ümumi sayı və böyrək borucuqlarının epitel hüceyrələri ilə aşağı sidik yollarının keçid epiteli hüceyrələrini özündə cəmləşdirən "kiçik epitelial hüceyrələrin" sayı daxildir.
  • Avtomatik sayılma zamanı, epitelial hüceyrələrin ümumi miqdarına yastı epitel, keçid epiteli və borucuq epiteli hüceyrələri aiddir.
• Sidik çöküntüsünün nefroloji diferensial sayılması, borucuq hüceyrələri və keçid epiteli mənşəli hüceyrələr arasında daha detallı diferensiasiya aparır və müxtəlif silindr növlərini ayırd edir. Bundan əlavə, leykositlər (həm qranulositlər, həm limfositlər) və eritrositlər böyrək mənşəli ola bilər.
• Pasiyent tək hematuriyaya malik olduğu halda, eritrositlərin morfologiyası ayrıca araşdırıla bilər. Böyrək mənşəli eritrositlər dismorfikdir. Müayinənin aparılmasının mümkünlüyü laboratoriya ilə dəqiqləşdirilməlidir.
• Böyüklərdə acqarına erkən səhər sidiyi üçün normanın yuxarı hədləri (çöküntünün mikroskopiyası; Fin standartı üzrə, 1 görmə sahəsində = 0,12–0,17 mkl mikroskopda okulyarın görmə sahəsinin diametrindən asılı olaraq):
  • qadınlar: görmə sahəsində 3–4 qranulosit, 1–2 epitelial hüceyrə, 1–2 eritrosit
  • kişilər: görmə sahəsində 1–2 qranulosit, 1–2 eritrosit
  • silindrlər müşahidə edilməməlidir.

Proteinuriya şübhəsi

• Böyrək xəstəliyi adətən proteinuriya ilə müşayiət olunur .
• Ənənəvi çoxsaylı reagentli zolaq ilə skrininq, albumini 0,2 q/l, yəni 200 mq/l və bundan yuxarı konsentrasiyada aşkarlayır.
• Şəkərli diabet və ya arterial hipertenziya ilə assosiasiya olunan mikroalbuminuriyanın aşkarlanması üçün daha həssas metodlar tələb olunur (ən azı 10 mq/l albumin aşkarlanmalı): gecə ərzində toplanmış sidik və ya birdəfəlik erkən səhər sidiyi nümunəsində ölçülmüş (sidikdə albumin/kreatinin nisbəti). Regional mərkəzləşdirilmiş kəmiyyət analizlərinin aparılması mualicə situasiyası ilə əlaqədar mümkün olmadıqda, həssas zolaq-testləri mövcuddur.
• Mieloma zamanı immunoqlobulin yüngül zəncirlərinin ekskresiyası reagentli zolaq-testi ilə aşkar edilə bilmir. Mieloma zərdab və sidik proteinlərinin fraksiyalaşdırılması ilə diaqnostika olunur (elektroforez).

Digər əsas biokimyəvi müayinələr

• Sidikdə qlükoza səviyyəsinin yüksək olmasının reagentli zolaqlarla aşkarlanması, uşaqlar və ya yaşlı pasiyentlərdə, iş saatlarından kənar vaxtlarda diaqnostikanın tələb olunduğu hallarda xüsusilə əhəmiyyətlidir. Pasiyentin sidik testinin qlükozuriyaya görə müsbət olduğu bütün durumlarda qanda qlükoza səviyyəsi yoxlanılmalıdır.
• Keton cisimcikləri reagentli zolaq ilə Legal sınağı əsasında aşkar edilə bilir. Ac qaldıqda, bu artıq 12 saat sonra müsbət olur. Diabetik ketoz xəstəxana şəraitində davamlı izlənildikdə, plazmada hidroksibutiratın ölçülməsi tövsiyə edilir (həmçinin təmiz qanla yerindəcə müayinə olaraq mövcuddur), çünki Leqal testi yalnız asetsirkə turşusu və asetona reaksiya verir.
• Sidiyin pH göstəricisi fizioloji olaraq 5 ilə 9 arasındadır. Böyrək daşları ilə olan bəzi pasiyentlərdə və ya müəyyən dərmanların xaric edilməsinin sürətləndirilməsi tələb edildikdə, pH-ın korreksiyası istifadə edilə bilər.
• Nisbi sıxlığın ölçülməsi (daha əvvəllər xüsusi çəki adlandırılırdı) böyrəklərin konsentrasiyalaşdırma qabiliyyətinə dair məlumatlar verir:
  • duru sidik: nisbi sıxlıq 1,000–1,005
  • izotonik sidik: nisbi sıxlıq 1,010–1,015
  • konsentrasiyalaşmış sidik: nisbi sıxlıq 1,020 və ya daha çox.
• Osmolyallıq konsentrasiyalaşdırma qabiliyyətinin dəyərləndirilməsi üçün ən yaxşı parametrdir. Plazmanın və izotonik sidiyin osmolyallığı təxminən 300 mOsm/kq H₂O. Sidiyin osmolyallığı həmçinin plazmada kreatinin konsentrasiyası və ya sidiyin xüsusi elektrik keçiriciliyi əsasında təxmin edilə bilər.

Müayinələrin seçilməsi

• Hər bir müayinənin təyin edilməsi kliniki zərurətə müvafiq olaraq, fərdi qaydada nəzərdən keçirilməlidir.
• Daha əvvəllər tətbiq edilən, yalnız ilkin biokimyəvi skrininqin eritrositlər, leykositlər və ya proteinlərə görə müsbət olduğu hallarda, biokimyəvi analizdən sonra hissəciklərin sayılmasının aparıldığı pilləli etaplılıq texnoloji inkişaf ilə əsas etibarilə sıradan çıxarılmışdır.
• Təsnifat
  • SYİ şübhəsi
    • Müayinələr aparılmır (başqa xəstəliklərə malik olmayan qadın pasiyentlər)
    • Biokimyəvi analiz/hissəciklərin sayılması və bakterioloji əkmə (xüsusi bakterioloji əkmələr mümkündür; digər pasiyentlər).
    • Tibbi yardımın birincili həlqəsi səviyyəsində iş saatlarından kənar: biokimyəvi analizlər müalicə yeri üzrə müayinə şəklində həyata keçirilir, sidik nümunələri əkilir yaxud da nümunə növbəti səhər əkilməsi üçün gecə ərzində soyuducuda saxlanılır.
    • Xəstəxanada müayinələrin seçilməsi laboratoriya ilə razılaşdırılır; təxirəsalınmaz diaqnostika üçün yuxarıda qeyd olunan müayinələrdən əlavə, çox zaman hissəciklərin sayılması mümkün olur.
  • SYİ şübhəsi zamanı təyin edilənlərdən əlavə müayinələr
    • Biokimyəvi analizlər
    • Tələb olunduqda, hissəciklərin ümumi və ya diferensial sayı, bəzən eritrositlərin morfologiyasının tədqiqi

Pasiyentlər üçün təlimatlar

• Sidik nümunələri ilə əlaqədar qarşıya çıxan əsas problemlər onların toplanması, nümunə üçün sınaq şüşələrinin doldurulması və leybllanması, düzgün nəql edilməsi, həmçinin elektron informasiya sistemi ilə yetərli detallılıqla pasiyent anamnezinin ötürülməsi  ilə assosiasiya olunur.  Pasiyent həm şifahi, həm də yazılı təlimatlar almalıdır (ehtiyac olduqda bir neçə dildə; yerli əlaqə məlumatları və laboratoriyanın iş saatlarının aydın göstərilməsi ilə). Səhiyyə xidməti müəssisələri və ya digərləri, məs., sosial qayğı müəssisələrində pasiyentin təlimatlandırılması ilə əlaqədar vəzifə bölgüsü və prosedurlar tam razılaşdırılmalıdır.

Pasiyentin hazırlanması ilə əlaqədar, sidik analizi nəticələrinə təsir göstərə biləcək amillər

• Sidik nümunəsinin konsentrasiyası
  • Gecə ərzində ac qalma (mümkün olduğu hallarda) sidiyin yetəri konsentrasiyada olmasını təmin edir. Pasiyent, maksimum səhər bir stəkan su içə bilər. Yalnız aşkar dərəcədə susuzlaşmış pasiyentlər daha çox maye qəbul edə bilər. Durulaşmış nümunə yalançı mənfi nəticələrin alınmasına gətirir (nəticələrin interpretasiyası zamanı nəzərdə saxlanılmalı).
  • Sidiyin tərkibində hətta kiçik anomaliyaların aşkar edilməsi üçün, pasiyentin kəskin simptomları yol verirsə, konsentrasiyalaşmış səhər nümunəsi əldə edilməlidir. Pasiyent iş saatlarından kənar vaxtda müraciət etdikdə (sidik kisəsinin qıcıqlanması, qarında ağrı, kəskin hematuriya və s.), nümunə götürüldükdə vaxt nəzərə alınmır və  nəticələrin interpretasiyası zamanı diurezdə variasiya nəzərdə saxlanılmalıdır (gecə ərzində suyun 20–50 ml/saat ekskresiyası gün ərzində 200 ml/saat və ya hətta 500ml/saata qədər arta bilər, və nəticədə sidiyin durulaşması hissəciklərin və ya zülalların aşkar edilməsi və bakterioloji əkmədə uropatogenlərin təyin edilməsini əngəlləyəcək.)
• Fiziki hərəkət
  • Ortostatik proteinuriya və fiziki hərəkətlərin səbəb olduğu proteinuriyadan, onlar müayinənin faktiki hədəfini təşkil etmədikləri halda, nümunənin gecə istirahətindən sonra toplanması ilə yayınmaq olar (ilk səhər sidiyi və gün ərzində digər nümunədə albumin/kreatinin nisbətinin qarşılaşdırılması).
• Sidiyin sidik kisəsində qalma müddəti
  • Bakterial artımın təmin edilməsi üçün, sidik nümunənin toplanılmasından əvvəl sidik kisəsində 4-6 saat ərzində qalmalıdır (E. coli üçün, hüceyrə siklinin müddəti təxminən 2 saatdır).
  • Ambulator müalicədə,  evdə toplanmış nümunə ilə müqayisədə, ikinci konsentrasiyalaşmış səhər nümunəsinin istifadəsi (laboratoriyada toplanmış) daha praktik ola bilər.
  • Sidik kisəsində dörd saatdan daha az müddət qalmış nümunələr dizuriyalı pasiyentlərdən götürülə bilir. Nəticələrin interpretasiyası zamanı bu nəzərə alınmalıdır.
• Dərman preparatları
  • Hər hansı uropatogen kulturanın həssaslıq testinin aparılmasına kömək məqsədilə, laboratoriya keçmişdə və ya cari dövrdə antimikrob dərman preparatının qəbulu barədə məlumatlandırılmalıdır.

Nümunənin toplanması

• Orta porsiya sidik nümunəsinin (təlimata uyğun) toplanması xarici cinsiyyət orqanlarından mikrobioloji çirklənməni azaldacaq.
  • Xlamidiya müayinəsi üçün nümunə ”ilk porsiya” sidik nümunəsindən (sonuncu sidik ifrazından iki saatdan tez olmayaraq toplanmış, bax ) ibarət olmalıdır.
• Kiçik uşaqdan nümunə  uşaq güvəcinin ön divarına  ”Blue tac” plastilinəbənzər yapışqan maddə və ya analoji vasitə ilə bərkidilmiş nümunə götürülməsi üçün konteyner vasitəsilə toplanıla bilər. Körpədən nümunə yapışqanlı paketə və ya tərcihən xüsusi sidik toplama bezinə yığıla bilər. Lakin, bu cür nümunə yalnız SYİ-nin istisna edilməsi üçün güvənlidir.
• Körpədə SYİ, sidik kisəsi punksiyası vasitəsilə alınan nümunə ilə təsdiqlənməlidir (video ). Kateterizasiya bakterial kolonizasiyanın uşağın sidik kisəsinə keçməsinə səbəb ola bilər.
• Daimi kateterlə olan pasiyentlərdən steril nümunələrin toplanması üçün ən yaxşı üsul, yeni kateter yeritmək və nümunənin onun vasitəsilə sınaq şüşəsinə axmasına imkan verməkdir. Əgər nümunə sidik-qəbuledicini dəyişən zaman daimi kateterin ucundan toplanmalıdırsa, ilk olaraq sidiyin boş axmasına imkan verilməlidir, beləliklə potensial müsbət nəticə sadəcə kateterdəki kolonizasiyasını əks etdirmiş olmayacaq. Qasıqüstü perkutan kateterdən nümunəni, kateterin xüsusi olaraq bu məqsəd üçün yaradılmış nöqtəsinin punksiyası yolu ilə götürmək tərcih edilir.
• Sidik kisəsi funksiyası pozğunluqlarında və sidik saxlama problemi olan yaşlı pasiyentlərdə, nümunə götürülməsi üçün kateterizasiya, yataq sudnosundan götürülən mikrobioloji qeyri-qənaətbəxş nümunələrlə müqayisədə daha üstün hesab edilir.
• Xüsusi nümunələr həmçinin sistostomiya və ya sistoskopiya zamanı da toplanıla bilər.
• Nümunə toplanmasının metodu, zamanı və yığılma texnikasına riayət edilməsi (xüsusilə yüksək çirklənmə riskinə malik olan, önəmli orta porsiya nümunələri ilə əlaqədar), sonuncu sidik ifrazının vaxtı (dörd saatdan çox ya az) və mümkün antimikrob dərman preparatları məlumat sistemində göstərilməlidir ki, nəticələri interpretasiya edən şəxs onları dəyərləndirərkən anamnestik məlumatlardan istifadə imkanına malik olsun. Nəzərdə saxlanılmalıdır ki, xüsusilə bakterioloji əkmənin nəticələri nümunənin keyfiyyətinin nəzərə alınması ilə dəyərləndiriləcək.

Nümunələrin saxlanılması və nəqli

• Laboratoriya tərəfindən təqdim olunmuş nümunə qabı (birincili toplanma konteyneri) sidik nümunəsinin toplanması üçün istifadə edilir ki, daha sonra  o laboratoriya tərəfindən verilmiş nəqletmə sınaq şüşəsinə köçürülür (evdən götürülmüş konteynerlər və ya sınaq şüşələri istifadə edilməməlidir).
• • Yalnız müalicə yeri üzrə reagentli zolaq-testi yerinə yetirildiyi hallarda, sınaq şüşələri tələb edilmir.
  • Sidiyi sınaq şüşəsinə köçürməzdən əvvəl və testi aparmazdan öncə nümunə konteynerləri çalxalanmalıdır.
  • Sidik kisəsinin punksiyası vasitəsilə alınmış nümunələr ilə davranma zamanı, yerli laboratoriya tövsiyələrinə əməl edilməlidir.
• Biokimyəvi analizlər (zolaq-testi) nümunənin temperaturu otaq temperaturuna çatdıqda (+20°C) müalicə yeri üzrə müayinə olaraq yerinə yetirilir. Buna nümunənin toplanmasından sonra, ən azından təxminən 15–30 dəqiqə sərf olunur.
• Nümunə, laboratoriya ilə razılaşdırıldığı kimi, laboratoriyaya konservant əlavə edilməsi ilə nəqletmə sınaq şüşələri vasitəsilə göndərilməli (otaq temperaturunda saxlanılmaya və nəql edilməyə imkan verən), və ya konservant istifadə edilməmişsə test aparılana qədər +4°C-də saxlanılmalıdır (soyuducu və ya portativ soyuducu qutu) (müalicə müəssisəsi daxilində nəql edilmə).
• Reagentli zolaq-testi, konservant maddənin istifadə edilmədiyi bir nümunə üzərində, otaq temperaturunda saxlanıldığı halda 8 saat ərzində və soyuducuda saxlandıqda 72 saat ərzində yerinə yetirilə bilər.
• Mikroskopik müayinə və ya hissəciklərin sayılması (ümumi və ya diferensial sayılma, eritrositlərin morfologiyası) üçün toplanmış nümunə, nəql edilmə və müayinədə mümkün gecikmələrlə əlaqədar, konservant əlavə edilməsi ilə saxlanılmalıdır.
• Sidik nümunəsi mümkün olduğu qədər tez əkilməlidir, çünki ilkin bakterioloji əkmə nəticələri üçün müddət özlüyündə 18-24 saatdır (güclü bakterial böyümə bundan qısa müddətdə ayırd edilə bilir, zəif böyümə 48 saat ərzində baş verəcək). Bakterial növlərin  ayırd edilməsi və antimikrob həssaslığı əlavə 24–72 saat çəkir.
  • Bakterioloji əkmə üçün nümunə soyuducuda 24 saat; və ya konservant əlavə edilməsi ilə sınaq şüşəsindədirsə 48 saat saxlanılır (Pseudomonas aeruginosa üçün yalnız 24 saat).
  • Sidik kisəsi punksiyası vasitəsilə alınmış nümunə hemokultura qabında dərhal əkilməli (zənginləşdirilmiş ət bulyonu)  və ya şokolad aqarı kasasına bir neçə damcı əlavə edilməklə, dərhal əkmə üçün laboratoriyaya nəql edilməlidir. Öz laboratoriyanızın təlimatlarını, xüsusilə də iş saatlarından kənar əldə edilən nümunələrlə əlaqədar göstərişləri dəqiqləşdirin.

Kouri TT, Gant VA, Fogazzi GB et al. Towards European urinalysis guidelines. Introduction of a project under European Confederation of Laboratory Medicine. Clin Chim Acta 2000;297(1-2):305-11.