Dişləmə nəticəsində yaranmış yaralar

Əsas məqamlar

• Tetanus profilaktikasını xatırlayın
• Yüngül, yoluxmamış yaralarda, xüsusən də üzdə sadə tikiş qoymaq mümkündür.
• 12-18 saatdan çox keçməmiş  yara çox vaxt şişkin olur, lakin demək olar ki, heç vaxt yoluxucu olmur.
• Bakteriya nümunəsi həmişə 24 saatdan çox keçmiş irinləmiş yaradan götürülməlidir.  Tələb formasında, laboratoriyaya nümunənin dişlənmiş yaradan olduğu və dişləyənin növü barədə bildirilir.
• Yaralı hissənin tez bir zamanda təmizlənməsi infeksiyalara qarşı ən yaxşı müdafiəni təmin edir və antimikrobiyal müalicə ilə əvəz edilə bilməz.
• Antimikrobiyal profilaktika yalnız seçilmiş hallarda tövsiyə olunur.
• Quduzluq riski xüsusilə səyahət edənlərdə diqqətdə saxlanılmalıdır. Aşağı və yuxarı ətraflarda olan dişləmə yaraları sınıqlarla müşaiət oluna bilər

Ümumi

• Dişləmə xəsarətlərinin əksəriyyəti itlər, pişiklər və insanlar tərəfindən  olur və statistik olaraq 1-cidən axırıncıya doğru azalır.
• İnsan dişləmələrinin təxminən 10% -i, köpək dişləmələrinin 5-20% -i və pişik dişləmələrinin 30-60% -i yoluxucudur.
•  Pişik dişləmələri, insan dişləmələri və köpək dişləri tərəfindən dərin dişləmələr infeksiyaya daha çox həssasdır. Pişik və insan dişləməsi, digər dişləmələrə nisbətən infeksiyanın dərin toxuma ağırlaşmalarına səbəb olur. Hepatit B və C virusları eləcə də HİV infeksiyası insan dişləməsi ilə ötürülə bilər.
• Yoluxucu mikroblar ümumiyyətlə dişləyənin ağzının normal florasında (stafilokoklar, streptokoklar, anaeroblar) mövcud olur. Bəzən mikroblar qurbanın dərisindən və ya ətraf mühitdən qaynaqlanır.
• Klinik olaraq yoluxmuş heyvan caynağının izləri lazım gəldikdə dişləmə yaralarına bənzər şəkildə müalicə olunur.

Yaraların müalicəsi

Təmizləmə və lokal müalicə

•  Ən qısa müddətdə həyata keçirilən təmizlik və lokal müalicə infeksiyalara qarşı ən effektiv müdafiəni təmin edir. İlkin təmizlənmədə çox miqdarda kran suyu istifadə edilə bilər; quduzluq ehtimalı olduğu təqdirdə sabun da istifadə olunur (virusu zərərsizləşdirir!).
• Yaranın üstü açıqdırsa və ya yırtılmış kənarları varsa, 20 ml şpris, 18-20 ölçülü iynə və çox miqdarda izotonik məhluldan istifadə edilərək təzyiqlə yuyulur; bütün yara səthləri sistematik şəkildə təmizlənir. Bu üsul dərin dəlik yaralarında istifadə edilə bilməz.
• Devitalizasiya edilmiş toxuma yaranın bağlanmasından əvvəl təmizlənib kənarlaşdırılır. İnfeksiya riski yüksək olan yaralar, ikincili bağlanmanı tələb edir ki, bu da antimikrobiyal müalicə təyin olunana qədər təxirə salınır. Kosmetik (üz, cinsiyyət orqanı) və ya funksional (məsələn, ekstremitələrdə yaralar) riskə səbəb olan yaraların müalicəsində çox vaxt cərrahın rəyi lazım olur.
• Yuxarı və aşağı ətraflarda olan dişləmə yaralarında, şişi azaltmaq üçün qol-qıçı yuxarı qaldırılmış vəziyyətdə saxlamaq lazımdır (xəstəlik məzuniyyəti).

İmmunizasiya

• Tetanusa qarşı  immunizasiya və, lazım gəldikdə, hepatit B və quduzluğa qarşı immunizasiya üçün proflaktika

Suturasiya

•  Yoluxmuş dişləmə yaraları ilk mərhələdə bağlanmır.
• Aşağı yoluxuculuq riski olması ehtimal olunan yaralar tikilə bilər  (səthi pişik və it dişləmələri )və ya ən azından yaraların kənarları bantla bağlana bilər.
• Üzdəki dişləmə yaraları kosmetik səbəblərdən adətən tikilib bağlanır; əllərdəki dişləmə yaraları infeksiyanın qarşısını almaq üçün açıq saxlanır.

 Yoluxmamış dişləmə yaralarında antimikrob profilaktikası

• Profilaktikanın infeksiyanın qarşısının alınmasında effektiv olması ta olaraq təsdiq edilməyib.  . Antimikrobik vasitələrin istifadəsi  erkən təmizlənmə, lokal müalicə, qol-qıç pozisiyası və dişləmə yaralarının müalicəsində sonrakı nəzarət mərhələsini əvəz etmir.  Ən yaxşı antimikrobiyal profilaktika belə erkən lokal müalicədən daha az təsirli olur!
•  8 saatdan az müddətdə baş verən dişləmə xəsarətlərində  3-5 günlük profilaktika tələb oluna bilər və aşağıdakı hallarda infeksiya riski yüksəkdir.
  •  dişləmə orta ağır dərəcədədir
  • zədə hər hansı bir sümüyə və ya oynağa çata bilər
  • dişləmə xəsarətləri əllərdədir
  • xəstənin immuniteti zəifdir (çox miqdarda alkoqol istifadəsi, aspleniya, ilkin xəstəlik və sistem dərmanları)
  • xəstənin yuxarı və aşağı ətraflarında qan və ya limfa axınının pozulması var (diabet, ASO)
  • dişləmə zədəsi oynaq endoprotezi yaxınlığındadırsa
  • dişləmə zədəsi cinsiyyət orqanlarına yaxındır
  • dişləmə zədəsi bir pişik və ya bir insan tərəfindən olubsa.
• Birincil profilaktika amoksisillin / klavulan turşusu (böyüklərdə gündə 3 dəfə 500/125 mq) və ya tetrasiklin (gündə bir dəfə 150 mq və ya gündə iki dəfə 100 mq) və metronidazol (gündə 3 dəfə 400-500 mq) birləşməsidir.
• Ambulator müalicədə penisilin allergiyası olan xəstələrdə uşaqlarda və hamilə qadınlarda  azitromisin və ya klaritromisin, və bir çox antimikrobiyal allergiyası olan xəstələrdə moksifloksasin və ya levofloksasin və metronidazolun birləşməsindən istifadə etmək lazım ola bilər.

 Yoluxmuş dişləmə zədələrində istifadə edilən antimikrobik maddələr

• Yuxarıda sadalanan antimikrobiyal maddələrdən istifadə edərkən, əsasən sağlam xəstələrdə yoluxmuş, komplikasiyasız yaralarda müalicə müddəti əksər hallarda 5-10 gündür.
• Yaralanan hissənin immobilizasiyası və damardaxili antimikrobiyal maddələr qurbanın ümumi simptomları olduqda, immuniteti zəiflədikdə və ya müalicəyə riayət etməyərək ağır bir içki aludəçisi olduqda müşahidə olunur. Empirik venadaxili müalicə ilk növbədə sefuroksimin və metronidazolun birləşməsi ilə başlanır; lakin, dişləyən insandırsa, moxifloksasin və ya karbapenem istifadə olunur.
• 24-48 saatdan sonra yoluxmuş yaraya nəzarət edilməlidir.

Əlaqəli mənbələr

• Digər Sübut Məcmuələri
• Ədəbiyyat