Plastik cərrahiyyə tələb edilən zədələnmələr

Üz zədələnmələri 

• Şəxsin üzünün maşının ön şüşəsinə dəyərək zədələnməsi kimi üz zədələnmələri birincili plastik cərrahiyyə tələb edir. İlk öncə yara cərrahi işlənir və daha sonra çox diqqətlə qapanır.
  • NB: “Yol səpgisi” zədələnməsi (yol - nəqliyyat travması)  yerli/ümumi anesteziya istifadə edərək mütləq zədələnmədən dərhal sonra təmizlənməlidir.
• Üz sümüklərinin zədələnmələri üz - çənə cərrahları tərəfindən müalicə edilməlidir.
• İt dişləməsi kimi üz dərisinin və yumşaq toxumaların zədələnmələri yaranın diqqətli yoxlanmasını və dərhal rekonstruksiyasını aparan bir plastik cərrah tərəfindən müalicə olunmalıdır.  
• Üzün odlu silahla yaralanmaları neyrocərrah və üz - çənə cərrahı daxil olan komanda ilə birlikdə  ilk növbədə bir plastik cərrah tərəfindən müalicə edilməlidir.  Zədələnmələr diqqətlə yoxlanmalıdır. Rekonstruksiya təxirəsalınmaz qaydada aparılır. Əksər hallarda sərbəst mikrovaskulyar loskutlar istifadə olunur. Adətən, odlu silah zədələnmələrinə çoxsaylı reksontruksiya müdaxilələri tələb olunur. 

Replantasiya

• Baxın
• Əl cərrahları yuxarı ətraf nahiyələrinin, plastik cərrahlar isə aşağı ətrafların və digər orqanların replantasiyalarını həyata keçirirlər.
• Bədənin sadalanan hissələri replantasiya edilə bilər:
  • əl barmağı və ya əl barmaqları, əl, biləkdən amputasiya olunmuş əl, yuxarı ətraf
  • aşağı ətraf və ya onun bir hissəsi
  • qulaq, başın tüklü hissəsinin dərisi ("skalp"), burun, dodaq
  • kişi cinsiyyət üzvü 
• Əgər bədənin yuxarıda adı çəkilən bir hissəsi amputasiya olunubsa pasiyentə ilk yardım göstərilir və diqqətli klinik müayinə aparılır. Mümkün qədər tez bir zamanda replantasiya cərrahiyyəsinə hazırlıqlı olan ən yaxın xəstəxana ilə telefon əlaqəsi qurulur. Adətən, artıq telefonda replantasiyaya göstəriş olub - olmadığını qiymətləndirmək mümkündür. 

Aşağı ətrafın və gövdənin ağır zədələnmələri 

• Aşağı ətrafların ağır zədələnmələri mütləq çoxixtisaslı qiymətləndirmə və müalicə ilə təmin etmək imkanı olan travma mərkəzlərinə yönəldilməlidir. Travmatoloq plastik cərrahla birgə ləngimədən ilkin mərhələdə müalicə imkanlarını və fəaliyyət istiqamətlərini qiymətləndirir.
• İlk növbədə ölmüş toxumaların yoxlanması və fassiotomiyalar aparılır. Sınıq xarici və ya daxili fiksasiya ilə stabilləşdirilir. Qan dövranı damar cərrahi ilə birgə əməkdaşlıqla bərpa edilir.
• Ağır zədələnmiş pasiyentin müalicəsində zədəyə nəzarət edilməsi prinsipi istifadə olunaraq tədrici yanaşma tətbiq edilir. 
• Əgər lazımdırsa, yumşaq toxuma rekonstruksiyası və mümkün sümük plastikası dərhal və ya bir  neçə gündən sonra aparılır. Çox zaman mikrocərrahi toxuma transplantları (qreftləri) tələb olunur.
• Gövdə nahiyəsində yarımkəskin mərhələdə korrektiv cərrahiyyə tələb edən əzələ cırılmaları (təhlükəsizlik kəməri zədələnməsi) mövcud ola bilər. 

Odlu silah, partlayış zədələnmələri və ağır cırılmış yaralar

• Əgər toxuma zədələnməsi yüksək enerjili bir travma nəticəsində baş veribsə pasiyent erkən olaraq çoxixtisaslı travma mərkəzinə göndərilməlidir. Ölmüş touxma və qan dövranı pozulmuş hissələr kənarlaşdırılır, toxuma defektləri təxirə salınmadan və ya bir neçə gün ləngimədən sonra bərpa edilir. 
• Qan dövranından ayrılmış dəri və ya ətrafın qalıq hissələri zədələnmiş sahəni örtmək üçün bir toxuma transplantı (qreft) kimi istifadə edilə bilər.

Termiki zədələnmələr və korroziv maddələrlə zədələnmələr 

• Kiçik birinci və ikinci dərəcəli səthi yanıqlar ilkin səhiyyə xidməti çərçivəsində müalicə edilə bilər. Dərin ikinci və üçüncü dərəcəli yanıqlar  qiymətləndirilmə üçün bir plastik cərraha göndərilməlidir.   
• Ağır yanıqların (məsələn, maye terapiyası tələb edən yanıqlar, əllərin, üzün və cinsiyyət orqanlarının yanıqları) müalicəsi ölkə və ya bölgə üzrə bir, yaxud bir neçə müəssisədə mərkəzləşdirilə bilər.
• Əl və ayaq barmaqlarının, ətrafların həyat qabiliyyətini təhlükəyə alan ağır donvurmalar bəzi hallarda trombolitik terapiya ilə müalicə edilir. Pasiyentlər təcili olaraq qiymətləndirmə üçün göndərilməlidirlər.
• Turşu və qələvi səbəbindən baş verən zədələnmələr bol miqdarda su ilə yuyulmalı və pasiyentlər təcili olaraq qiymətləndirmə üçün plastik cərraha göndərilməlidir. 
• Sitotoksik dərmanlar və kontrast vasitələrdən baş verən ekstravazasiyalar toxumanın daxili lavajı ilə müalicə edilə bilər. Ağır hallarda pasiyent təcil olaraq qiymətləndirmə üçün plastik cərraha göndərilməlidir.
• Çapıq korreksiyaları adəti plastik cərrahiyyə əməliyyatlarıdır. Ümumi praktika həkimi (ailə həkimi, poliklinika terapevti) Z-plastika və ya digər çapıq korreksiyası prosedurlarını aparmamalıdır. Əksər çapıqlar yerli anesteziya altında korreksiya olunur.  Zədələnmədən 6 ay keçməyənə qədər çapıq korreksiya edilməməlidir. Əgər oynağın açılmasına, ağızın açılmasına və ya gözün bağlanmasına mane olursa çapıq nəzərdən keçirilməli və ləngimədən rekonstruksiya aparılmalıdır.

Keloidlər. Keloidlər üçün məqaləyə baxın.